I SA/Po 3135/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie NSA Jerzy Małecki NSA Janusz Ruszyński Protokolant: sekr. sąd. Magdalena Rossa po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2005 r. sprawy ze skargi A. Sz. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe 1.Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] 2. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego A.Sz. 200 zł( dwieście złotych)tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego 3.Wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ J. Ruszyński /-/ W. Zygmont /-/ J. Małecki Urząd Skarbowy [...] decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 108, art.107 § 1, § 2 pkt 2 , art.47 § 1, art.109, art. i 16 § 1 i § 2, art. 207 O.p. orzekł o przeniesieniu odpowiedzialności na A.Sz. członka zarządu " A" sp. z o.o. za zaległości w podatku od towarów i usług tej spółki, według stanu na dzień wydania decyzji za luty 1998r. na kwotę [...] wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości podatkowej według stanu na dzień wydania decyzji za na kwotę [...] zł. Uzasadniając decyzję Urząd Skarbowy podał, że kontrola karty kontowej "A" sp. z o.o. dotyczącej zobowiązań w podatku VAT wykazała, że nie wpłaciła ona zadeklarowanego podatku za luty 1998r. Wobec tego Urząd Skarbowy decyzji z dnia [...] nr [...] określił spółce wysokość zaległości podatkowej z odsetkami za zwłokę, natomiast organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] 2000r. na podstawie art. art.59 § 2 i § 1 pkt. 9 ustawy z dnia 17.06.1966r.o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzył postępowanie z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W następstwie tego Urząd Skarbowy postanowieniem z dnia [...] nr [...] wszczął postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej A. Sz.- członka zarządu "A" sp. z o.o. za zaległości podatkowe spółki w podatku VAT. Urząd Skarbowy ustalił, że wniosek o upadłość spółki został złożony zbyt późno, co potwierdziło postanowienie wydane przez sąd, którym oddalono wniosek, gdyż majątek spółki w sposób oczywisty nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania, co uzasadniało wydanie decyzji czyniącej A. Sz. odpowiedzialnym za zobowiązania spółki. W odwołaniu podatnik domagał się uchylenia powyższej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy oraz umorzenie postępowania w sprawie. Uzasadniając odwołanie podatnik stwierdził, że w okresie od [...] 05.1998r. (podjęcie uchwały o przyjęciu bilansu oraz rachunku zysków i strat) do [...] 08.1998r. (złożenie wniosku o upadłość) spółka była w kondycji wskazującej na chwilowe braki w płynności finansowej, jednak w miarę możliwości spłacała zobowiązania względem swoich wierzycieli oraz negocjowała zlecenia na prace, które miały poprawić jej stan finansowy. Trwała utrata płynności finansowej nastąpiła w sierpniu 1998r. i w tym miesiącu został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Tym samym wywiązano się z ciążącego na członku zarządu obowiązku zgłoszenia we właściwym czasie (tj. 2 tygodnie od dnia trwałego zaprzestania płacenia długów) wniosku o upadłość, co wyłącza jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki. Izba Skarbowa w Poznaniu decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art.233 §1 pkt 1, art.116 §1 i §2 O.p - utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję Izba Skarbowa stwierdziła, że nie można uznać złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w dniu [...] 08.1998r. jako zgłoszenia we "właściwym czasie", gdyż przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że przesłanki zgłoszenia przedmiotowego wniosku zaistniały znacznie wcześniej, a żadne fakty nie przemawiają, za zasadnością przesunięcia w czasie takiej decyzji zarządu spółki. W dniu [...] 05.1998r. uchwałą, zgromadzenia wspólników przyjęto sporządzone przez Zarząd Spółki sprawozdanie finansowe za 1997r. Wobec tego do dnia [...] 06.1998r. Spółka była zobowiązana złożyć w urzędzie skarbowym zeznanie CIT-8 wraz z przyjętym sprawozdaniem finansowym. W tym właśnie sprawozdaniu należało przedstawić proponowane działanie zmierzające do poprawy sytuacji finansowej jednostki, na które powołuje się odwołujący. Tymczasem Spółka złożyła przedmiotowe dokumenty (bez wymaganych informacji dodatkowych) w dniu [...] 04.1999r., wykazując w nich, iż majątek nie wystarcza na pokrycie jej zobowiązań. W tym miejscu należy zauważyć, iż nie były to "chwilowe trudności", gdyż z brakiem płynności finansowej spółka borykała się od początku swojej działalności. Potwierdzeniem tego faktu jest analiza zebranego materiału dowodowego, z którego wynika, że regulowała ona swoje należności wobec Skarbu Państwa z opóźnieniem, bądź też w ogóle ich nie płaciła. O "chwilowo trudnej sytuacji finansowej" spółka informowała Urząd Skarbowy już w piśmie z [...] 03.1998r. wnosząc m.in. o odroczenie terminu płatności zaległości podatkowej z tytułu podatku VAT oraz zaliczek na podatek dochodowy w łącznej wysokości [...] zł. Podkreślić należy, że zła sytuacja finansowa spółki trwała w ciągu całego okresu jej działalności, dlatego też nieuzasadnione są twierdzenia odwołującego, iż w okresie od przyjęcia sprawozdania do zgłoszenia wniosku o upadłość istniała szansa poprawy tego stanu rzeczy. W trakcie prowadzonego postępowania strona nie przedstawiła żadnego dowodu mogącego potwierdzić fakt, iż prowadzone były jakiekolwiek działania mogące wpłynąć na poprawę finansów spółki, ograniczając się jedynie do ogólnych deklaracji. Organ odwoławczy stwierdził, że z wykonywaniem zadań członka zarządu spółki kapitałowej związane jest domniemanie, iż znajomość stanu majątkowego spółki nie wynika tylko z dokonywanych przy zamknięciu roku bilansów i inwentaryzacji, ale z posiadanych na bieżąco informacji dotyczących w szczególności regulowania przez nią zobowiązań, czy wielkości aktywów. Jak wykazano powyżej spółka od początku swego istnienia nie była w stanie zrealizować podstawowych zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością, jakimi są należności podatkowe. O fakcie tym oraz stanie posiadanych aktywów zarząd Spółki wiedział znacznie wcześniej niż w dniu przyjęcia bilansu za rok 1997, tj. [...] 05.1998r. W skardze A. Sz. domagał się uchylenia powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego, a nadto zasądzenia kosztów postępowania na jego rzecz. Uzasadniając skargę stwierdził, że sporządzony przez zarząd rachunek zysków i strat za okres od dnia [...] 06.1997 do [...] 12. 1997r. (przyjęty w drodze uchwały przez Zgromadzenie Wspólników dnia [...] 05.1998r.) nie był jeszcze wystarczającą podstawą, do złożenia wniosku. W okresie od [...] 05.1998 do [...] 08.1998r. spółka była w kondycji finansowej wskazującej na chwilowe braki w płynności finansowej i płaciła w miarę możliwości zobowiązania względem swoich wierzycieli oraz była w trakcie negocjacji zleceń na prace, dzięki którym jej stan finansowy mógł ulec poprawie. Nie zgodziła się ze stanowiskiem wyrażonym w skarżonej decyzji że zgłoszenie wniosku o upadłość winno nastąpić w terminie, kiedy sąd mógł przyjąć wniosek jako zasadny , a nie oddalić go z powodu braku majątku wystarczającego na przeprowadzenie postępowania. W czasie, w którym zarząd spółki na podstawie sporządzonej analizy powziął informację o utracie płynności finansowej tj. w sierpniu 1998r., spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. To właśnie w sierpniu 1998 r. zapadły decyzje min. o rezygnacji z dofinansowania spółki zewnętrznym kapitałem - rezygnacja inwestora, dopłatami dotychczasowych wspólników czy tez zawarciem kontraktów w skutek wygranych przetargów). Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchyla decyzję, jako niezgodną z prawem. Powody. Odpowiedzialność osób trzecich to instytucja prawna wiążąca skutki prawne istnienia zobowiązania podatkowego z podmiotem innym niż podatnik. W pewnych sytuacjach może skutkować wręcz kaskadową odpowiedzialnością tych osób. Ten sam podmiot może być, jako osoba trzecia, odpowiedzialny za zobowiązania dowolnej liczby podatników. Zatem jest to instytucja charakterze restrykcyjnym, przeto jej zastosowanie jest dopuszczalne gdy ściśle spełnione będą warunki ustawowe. Organy podatkowe nie zdołały przekonywująco wykazać przesłanek uzasadniających restrykcyjną odpowiedzialność skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki. Poczynione ustalenia faktyczne nie mogą być uznane za wyczerpujące, a sprawa wyjaśniona do wydania rozstrzygnięcia. Decyzja oparta została na ogólnych stwierdzeniach. Przepis art. 116 § 1 O.p. stanowi m. in., że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli członek zarządu nie wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości czasie (tj. 2 tygodnie od dnia trwałego zaprzestania płacenia długów), a także stwierdzenie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło z winy członka zarządu spółki. Jeżeli chodzi o kwestię winy, to nie może ona wynikać z domniemania, że osoba wykonująca zadania członka zarządu spółki kapitałowej posiada znajomość stanu majątkowego spółki nie tylko z dokonywanych przy zamknięciu roku bilansów i inwentaryzacji, ale z posiadanych na bieżąco informacji dotyczących w szczególności regulowania przez nią zobowiązań, czy wielkości aktywów. Natomiast w kwestii ustalenia, czy we właściwym czasie zgłoszono upadłość spółki należy zauważyć, że sąd gospodarczy postanowieniem z dnia 6.10.1998r. oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości spółki nie z powodu niezachowania "czasu właściwego" do jego wniesienia, ale z racji miernego stanu majątku spółki. Przede wszystkim jednak, dla rozstrzygnięcia tego tematu należy odpowiednio zastosować przepis art. 5 § 1 i 2 Prawa upadłościowego, mówiącego o zaprzestaniu płacenia długów oraz ujawnieniu, że majątek spółki lub osoby prawnej nie wystarcza na zaspokojenie długów. Co do ustalenia, kiedy (data) spółka trwale zaprzestała płacenia długów (bo tylko ten przedsiębiorca będzie uznany za upadłego, który trwale zaprzestał płacenia długów), to brak w zaskarżonej decyzji przekonywującego ustalenia tej daty. Okolicznością niesporną w sprawie jest, że z brakiem płynności finansowej spółka borykała się od początku swojej działalności. Spółka bowiem zobowiązania regulowała ze środków pozyskiwanych z realizowanych zleceń. Z akt sprawy wynika, że w okresie od [...]05.1998r. (podjęcie uchwały o przyjęciu bilansu oraz rachunek zysków i strat za okres od dnia [...] 06.1997 do [...] 12. 1997) spółka miała chwilowe braki w płynności finansowej. Krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów wskutek przejściowych trudności nie jest podstawą do ogłoszenia upadłości. Organy podatkowe określając tę datę na [...] 06.1998r. oparły się wyłącznie na wnioskowaniu z treści uchwały zgromadzenia wspólników o przyjęciu bilansu oraz rachunku zysków i strat. Organy podatkowe nie badały czy w okresie od [...] 05.1998r. do daty zgłoszenia wniosku o upadłość ([...] 08. 1998r.) spółka płaciła zobowiązania względem swoich wierzycieli oraz czy była w trakcie negocjacji zleceń na prace, dzięki którym jej stan finansowy mógł ulec poprawie. Brak też ustaleń co do prowadzonych przez spółkę rozmów z nowymi klientami, w kwestii możliwości sprzedaży części udziałów spółki, odbytych prezentacji, co mogłoby pozwolić na ocenę, czy możliwe byłoby płacenie długów przez spółkę. Nie zostały poczynione ustalenia czy i kiedy spółka podjęła decyzje np. o rezygnacji z dofinansowania zewnętrznym kapitałem czy dopłatami dotychczasowych wspólników czy też z zawarcia kontraktów z wygranych przetargów. Nie wiadomo też czy w okresie pomiędzy [...]06.1998r. (uznanym przez organy podatkowe jako z "czas właściwy"), a dniem [...] 08. 1998r. (data złożenia wniosku o upadłość spółki) nie uległ zmniejszeniu stan majątkowy spółki. Nie można wykluczyć, że wskazane powyżej braki postępowania dowodowego i oceny dowodów miały wpływ na wynik sprawy. W powyższych okolicznościach brak możliwości do oceny zasadności stanowiska organów podatkowych, że skarżący byłby zwolniony od odpowiedzialności, gdyby wniosek o ogłoszenie upadłości spółki złożył 2 miesiące wcześniej ( tj. [...] 06.1998r.). Konkluzja powyższa opiera się na uprawnieniu sądu do przeprowadzenia w każdej indywidualnej sprawie granic podziału, na użytek konkretnej sprawy i okoliczności związanych z daną sprawą, między wpływem istotnym i nieistotnym naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy. W przypadku naruszeń postępowania podatkowego nie dających podstawę do wznowienia postępowania - obowiązek sądu administracyjnego ma charakter zrelatywizowany, uzależniony jest bowiem od naruszenia mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 lit.c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł sąd jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powyższej ustawy. /-/ J.Ruszyński /-/ W.Zygmont /-/ J.Małecki uk