I SA/Po 322/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, luty, maj, czerwiec i grudzień 2009 r. wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek Pismem z dnia [...]marca 2014 r. A.B, reprezentowany przez adwokata wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w[...] z dnia [...] stycznia 2014 r. wskazaną w sentencji. W skardze wniósł również o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, t.j. o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 29 maja 2014r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia wynikało, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż zawiesił działalność gospodarczą w dniu [...] marca 2014 r. Wyjaśnił, że jedyne dochody jakie posiada, to dochody z działalności ogrodniczej, którą prowadzą jego rodzice. Wobec tego nie jest w stanie zapłacić wpisu. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dziećmi: z 6-letnim synem i z 4-letnią córką. Skarżący posiada dom o pow. 107 m2 i działkę o pow. 900 m2, nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych. Małżonka nie posiada majątku. Wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, jego żona w wysokości [...]zł. Wskazał, że ponoszą następujące koszty: rachunki za gaz [...] zł, prąd [...] zł, wodę, śmieci [...] zł, na leki, jedzenie i utrzymanie samochodu przeznaczają [...]zł. Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie, czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, koszty zakupu paliwa, ubezpieczenie OC i AC, koszty eksploatacji samochodów, itp.), 5. podanie, czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, najmu, dzierżawy, inne) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, 6. podanie, czy skarżący posiada środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w 2008r., jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli ich nie posiada to dlaczego, 7. podanie, czy przeciwko skarżącemu są prowadzone postępowania egzekucyjne (odpis dokumentów), 8. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez żonę skarżącego za ostatnie trzy miesiące, 9. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego za ostatnie trzy miesiące, 10. złożenie odpisu dokumentów o zawieszeniu przez skarżącego działalności gospodarczej, 11. podanie, czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy, jeżeli nie to dlaczego, 12. podanie, w jakiej wysokości skarżący uzyskał przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...]stycznia 2014 r. do [...] marca 2014 r., w jakiej wysokości w w.w. okresie poniósł koszty uzyskania przychodów. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...]maja 2014 r., zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...] maja 2014 r. Do chwili obecnej skarżący wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. W ustawowym terminie strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, że wbrew ocenie referendarza sądowego skarżący w szczegółowy sposób udokumentował, iż jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym ze względu na wysokość dochodu, który uzyskuje on i jego rodzina oraz ze względu na należący do niego majątek. Skarżący wskazał, iż utrzymuje się z pracy w gospodarstwie rodziców i razem z żoną uzyskują łączny dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Na utrzymaniu skarżący ma syna w wieku 7 lat i córkę w wieku 4 lat. Całość osiąganych dochodów rodzina przeznacza na bieżące koszty utrzymania się (czynsz, opłaty za media, leki, jedzenie itp.), co zresztą podane zostało we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podał, że nie posiada żadnych środków pieniężnych w postaci oszczędności, papierów wartościowych. Skarżący podnosi, iż nie zdołał w wyznaczonym przez referendarza terminie zgromadzić dokumentów do których przedstawienia został wezwany. Jednocześnie skarżący podaje, iż podjął wszelkie niezbędne działania w celu uzyskania środków na uiszczenie opłaty sądowej jednakże bezskutecznie. W ocenie skarżącego spełnione zostały więc przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywający, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. W okolicznościach niniejszej sprawy sąd ustalił, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dziećmi. Posiada dom o pow. 107 m2 i działkę gruntu o pow. 900 m2. Skarżący prowadził działalność gospodarczą, którą – jak oświadczył - zawiesił w dniu [...] marca 2014 r. Obecnie skarżący uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] zł, jego żona natomiast w wysokości [...] zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, że na miesięczne utrzymanie przeznaczają około [...] zł, przy czym na opłaty za gaz, wodę, śmieci i energię elektryczną ok. [...] zł, na lekarstwa, jedzenie i utrzymanie samochodu ok[...]zł. Sąd zauważa, że skarżący pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia dowodów wskazujących na trudną sytuację materialną, nie zareagował na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej. Nie wyjaśnił tego także na etapie wniesienia sprzeciwu. W złożonym sprzeciwie również nie zawarł informacji, które mogłyby stanowić uzupełnienie wniosku w zakresie dochodu rodziny. W opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o wyjaśnienie wątpliwych kwestii. W tym postępowaniu sąd nie ma nieograniczonego obowiązku zbierania dowodów. W ustalonym stanie faktycznym – zdaniem sądu - zachodziły podstawy do przyjęcia, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.