I SA/Po 343/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 05 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący [...] złożył sporządzony w dniu [...] grudnia 2014 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, co wynika z pisma skarżącego z dnia [...] stycznia 2015 r. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał "brak znaczących dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, - niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...] lipca 2010 r., tj. przed wydaniem decyzji Starosty [...] zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów". Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej. Żona nie osiąga żadnych przychodów. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta [...] wydał w dniu [...] lipca 2010 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...],- zł. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Wnioskodawca podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono w/w decyzję, nadal nie może uruchomić w/w obiektu w takiej formie, jak przed dniem [...] lipca 2010 r. Pomimo w/w faktu nadal musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i umowy leasingowe. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował, że uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...]- zł brutto. Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2015 r. na wezwanie Sądu z dnia [...] grudnia 2014 r. wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne. Małżonka skarżącego nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...], rok prod. 1997r., wartość rynkowa [...],- zł, - samochód [...], rok prod. 1994, wartość rynkowa [...],- zł, - samochód [...], rok prod. 2009, wartość rynkowa [...],- zł, umowa kredytu, do spłaty pozostała 1 rata, - ciągnik [...], - naczepa cysterna [...], rok prod. 1999, wartość rynkowa [...],- zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...],- zł, przy czym gaz, prąd [...],- zł, woda, kanalizacja [...],- zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...],- zł, telefon [...],- zł, ubezpieczenie na życie [...],- zł, ubezpieczenie mieszkania [...],- zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...],- zł. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w [...]: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "[...]" sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. [...] nie jest jego własnością, należała do nieżyjącej już matki skarżącego, wnioskodawca w niej zamieszkuje. Skarżący podał, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, jest zatrudniony na umowę o pracę. Podał, że na dzień [...] grudnia 2014 r. miał zatrudnionych trzech pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim . Skarżący podał, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Do pisma załączył kserokopie: - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek Polskiego Koncernu Naftowego [...] S.A. z siedzibą w [...], - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] marca 2014 r. skierowanego do Urzędu Miasta w [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. skierowanego do Przedsiębiorstwa Wielobranżowego [...] Sp. z o.o. w [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] września 2013 r. o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] S.A. Skarżący podał, że "[...]" sp. z o.o. należy do syna [...]. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "[...]" wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok 2014, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od października 2014 r. do listopada 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014. Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2014 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...],- zł, poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...],- zł, przy czym: zasiew [...],- zł, uprawa [...],- zł, środki ochrony roślin [...],- zł, ubezpieczenie [...],- zł, podatki rolny i od nieruchomości [...],- zł. Wnioskodawca określił wysokość kredytów oraz wysokość obciążeń: - kredyt obrotowy w [...] S.A. – wysokość kapitału do spłaty [...] zł, kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka [...] S.A. – wysokość kapitału do spłaty na dzień [...].12.2014 r. [...] zł, rata miesięczna [...] zł, - kredyt [...] S.A. – wysokość kapitału do spłaty na dzień [...].12.2014 r. [...] zł, obciążenie miesięczne [...] zł, - kredyt obrotowy nieodnawialny [...]- wysokość kapitału do spłaty na dzień [...].12.2014 r. [...],- zł, kredyt wymagalny na dzień [...].06.2012 r. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu ponownie przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108; wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II OZ 313/13, LEX nr 1320752). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. wyrok NSA z 5 lipca 2013 r., II OZ 546/13, LEX nr 1347140). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). W badanej sprawie skarżący wniósł o ustanowienie adwokata, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem wniosek jego został rozpoznany w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał przesłanek do ustanowienia adwokata. Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast małżonka nie uzyskuje żadnych przychodów. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez skarżącego na wcześniejszym etapie postępowania [por. karta nr 153 akt sądowych] oświadczeń wynika, że w 2013 r. z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...],- zł, poniósł koszty w wysokości [...]- zł. W 2014 r. skarżący z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...],- zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych na wcześniejszym etapie postępowania kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2012 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2012 r. wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł, w 2013 r. dochód wnioskodawcy z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu kwietniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...] zł, w maju 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł , w czerwcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł , w lipcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, w sierpniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, we wrześniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, w październiku 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł, w listopadzie 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła [...],- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...],- zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – SUMY 2014 r. wynika, że w styczniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lutym 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w marcu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w kwietniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w maju 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w czerwcu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...],- zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lipcu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w sierpniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, we wrześniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, w październiku 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w listopadzie 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] listopada 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w 2012, 2013 i w okresie od stycznia do listopada 2014 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty jego majątek. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Sąd nie podważa faktu, że wnioskodawca posiada liczne zobowiązania, w tym zaległości publicznoprawne. Skoro jednak, kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika, to fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 482/14, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...],- zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...],- zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu [...] Sp. z o.o. skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do syna, oraz że Spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę [...] zł brutto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego [...] Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych Wnioskodawcy osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu złożony wniosek nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez skarżącego kosztów profesjonalnego pełnomocnika w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie i małżonce minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.