I SA/Po 356/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]lutego 2011r., Nr [...],[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień i maj 2009 r. postanawia: oddalić wniosek Pismem z dnia [...] marca 2011 r. E.P., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] lutego 2011r., Nr[...],[...]w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień i maj 2009 r. W dniu [...] maja 2011 r. skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia i pism uzupełniających wynika, że skarżący posiadał środki finansowe z bieżącej działalności, które wystarczyłyby mu na opłaty. Jednakże Urząd Skarbowy w K. od [...]maja 2009 r. prowadził wobec niego postępowanie podatkowe, które zakończyło się wydaniem decyzji w dniu [...] grudnia 2010 r. Wnioskodawca zaczął chorować, nastąpił nawrót choroby o podłożu psychicznym i od października 2010 r. nie był w stanie pracować. Skarżący znajduje się pod stałą opieką lekarza. Stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. Skarżący na swoje utrzymanie wydał wszystkie oszczędności, wyprzedał się z wszelkich towarów, aby mieć na życie. Działalność gospodarczą zlikwidował [...] stycznia 2011 r. Obecnie jego stan zdrowia ulega poprawie. Nadto oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim z H. P., ale z nią nie zamieszkuje i nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Żona z tytułu najmu uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...]zł. Pomiędzy skarżącym, a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Na wezwanie z dnia [...]maja 2011 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy E. P. w odpowiedzi z dnia [...] maja 2011 r. oświadczył, że nie posiada kont, lokat i rachunków bankowych. Żona skarżącego nie posiada lokat bankowych, posiada natomiast rachunek bankowy. Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów z pracy z powodu choroby. Żona również nie uzyskuje dodatkowych dochodów. Wnioskodawca ani jego żona nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Małżonka ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości[...],- zł, przy czym na czynsz, podatek od nieruchomości przeznacza –[...],- zł, wodę –[...],- zł, ogrzewanie[...],- zł, energię elektryczną – [...],- zł, telefon stacjonarny – [...],- zł, telefon komórkowy – [...],- zł, RTV –[...],- zł, środki czystości – [...],- zł. Natomiast wnioskodawca ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...],- zł, przy czym na ogrzewanie i czynsz przeznacza [...],- zł, wodę – [...],- zł, telefon komórkowy – [...],- zł, TV – [...],- zł, środki - czystości [...],- zł, wyżywienie – [...],- zł. Skarżący ani małżonka nie posiadają samochodu osobowego. Do pisma skarżący załączył m.in. kserokopie: wyciągu z rachunku bankowego żony, zeznań o wysokości osiągniętego dochodu za 2009 i 2010 r. skarżącego i jego żony, Umowy – porozumienia z dnia [...] stycznia 2011 r. zawartego pomiędzy Spółką [...] w O., a H. P. Nadto skarżący dodatkowo wyjaśnił, że zawarł umowę dotyczącą współpracy ze Spółką [...],na mocy której on i ww. Spółka uczestniczyli w produkcji i wdrażaniu nowych wzorów użytkowych materacy. Konieczne było dofinansowanie produkcji, marketingu i dlatego Spółka[...] wystąpiła o kredyt, który uzyskała w 2009 r. Żona skarżącego poręczyła spłatę kredytu. Z uwagi na bezpieczeństwo żyranta zobowiązanie ratalnej spłaty kredytu zaciągniętego przez spółkę [...] na mocy porozumienia spłacane jest z konta H. P. Kwotę należnej raty kredytu Spółka [...]przekazuje na konto H. P., natomiast ona dokonuje wpłaty raty kredytu Spółki [...]na konto banku. Po wpłynięciu sprzeciwu złożonego przez skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2011 r. skarżący został ponownie wezwany do złożenia dodatkowych informacji i dokumentów, w celu uaktualnienia danych, potrzebnych do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, że z porozumienia zawartego pomiędzy Spółką[...], a jego małżonką H. P. wynika, że zobowiązania Spółki [....]będą regulowane poprzez konto H. P., jako żyranta udzielonego Spółce [...] kredytu. Skarżący na dowód przedłożył wykaz zobowiązań na rzecz Spółki [...]regulowanych z konta żony oraz harmonogram spłat tego kredytu wraz z potwierdzeniem dokonanych wpłat przez okres 12 miesięcy. Zgodnie z art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez skarżącego, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w określonym zakresie, bądź też ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest uzależnione od wykazania braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z 6 października 2004 r. GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005r. z. 1 poz. 8). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Z oświadczenia skarżącego wynika, że nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż nie prowadzi działalności gospodarczej, a z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć żadnej pracy. Skarżący nie przedstawił jednak żadnych dowodów na okoliczność, że choruje i nie może podjąć pracy. Z oświadczenia skarżącego wynika również, że nie uzyskuje żadnych innych dodatkowych dochodów. Skarżący nie korzysta też z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca ponosi koszty utrzymania w wysokości [...]-zł miesięcznie. Wydatki pokrywał ze zgromadzonych oszczędności, jednak obecnie środki się wyczerpały. Skarżący mieszka w lokalu użyczonym przez żonę. Posiada dwa udziały w kapitale zakładowym Spółki [...], o wartości [...]zł każdy. Wnioskodawca oświadczył, że nie mieszka razem z żoną i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało jakich informacji oczekiwał Sąd. Skarżący został m.in. wezwany do wskazania źródła dochodu i wysokości posiadanych oszczędności, z których pokrywane są wydatki jego i jego żony. Udzielając odpowiedzi skarżący podał jedynie, że zgromadzone przez niego środki wyczerpały się. Nie wskazał przy tym z jakiego źródła pokrywane są obecnie jego bieżące wydatki, skoro nie uzyskuje dochodów, nie korzysta z pomocy rodziny ani z pomocy społecznej. Sąd dostrzega także pewne nieścisłości w treści oświadczeń wnioskodawcy. Z wyciągów z rachunku bankowego H. P. wynika, że w okresie od lutego do maja 2011 r. średnia wysokość raty kredytu Spółki [...] wynosiła [...]zł. Natomiast wpłaty dokonywane na rachunek H. P. przez skarżącego i jego żonę, a pochodzące ze środków Spółki [...] wynosiły od [...] zł do [...]zł. Ponadto skarżący wielokrotnie podkreślał, że nie ma żadnych dochodów, a dochód żony wynosi jedynie [...] zł brutto z tytułu najmu. Należy zaznaczyć, że z wyciągów bankowych H. P. wynika, że tylko w lutym na jej konto z tytułu najmu wpłynęło [...]zł, natomiast w marcu, kwietniu i maju było to już tylko [...]zł. Tymczasem wydatki H. P. wykazane na wyciągach bankowych średnio wynosiły w tym okresie ok. [...]zł. Skarżący wyjaśnił wprawdzie, że część z tych wydatków to zobowiązania Spółki[...], jednak nie wyjaśnił, dlaczego H. P. jako osoba trzecia ma regulować te zobowiązania. Zresztą nawet gdyby nie liczyć zobowiązań wskazanych przez skarżącego jako zobowiązania spółki [...] to z wyciągów bankowych wynika, że średnia wysokość wydatków H. P. wynosi ok. [...] zł., co także znacznie przekracza wysokość kwoty jaka wpływa tytułem najmu na jej konto. Z oświadczeń skarżącego wynika także, że H. P. mieszka w lokalu mieszkalnym, którego jest właścicielem, a on mieszka w lokalu, którego H.P. jest współwłaścicielem. Mając na uwadze sytuację majątkową obojga małżonków wątpliwości budzi, dlaczego małżonkowie nie mieszkają wspólnie i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wspólne mieszkanie z pewnością obniżyłoby koszty utrzymania, a do tego dałoby możliwość oddania w najem mieszkania w którym zamieszkuje obecnie skarżący. Reasumując, czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki (post. NSA z 30 lipca 2009 r. I FZ 170/09, niepubl.). W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy więc przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji nie złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonanie przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana. Należy podkreślić, iż opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Z tego względu na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.