I SA/Po 364/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku LK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi LK na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Skarżący LK złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że dochody jego wynoszą [...] netto. Wydatki miesięczne stanowią: [...]. Skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący podał, że nie posiada domu, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, posiada [...] udziałów w zabudowanej nieruchomości położonej w Ł ul. E [...] o wartości [...] oraz działkę o pow. [...] m2 w K o szacunkowej wartości [...]. Skarżący podał, że z tytułu emerytury uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Do wniosku załączył kserokopie: decyzji ZUS z dnia [...], postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] o dział spadku i zniesienie współwłasności, wypis z rejestru gruntów, umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że koszty utrzymania jego i małżonki wynoszą: [...]. Skarżący podał, że z powodu dużych obciążeń na podatki i ogrzewanie domu w okresie zimowym zmuszeni są zaciągać kredyty w banku. Z oświadczeń strony wynika, że nie posiadają udziałów w spółkach, nie pełnią funkcji członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej. Skarżący wyjaśnił, że mieszkanie, w którym mieszka z żoną należy do córki – udziały córki wynoszą [...], córka obecnie mieszka w W, udziały skarżącego w tym mieszkaniu wynoszą [...], wnioskodawca zakupił je ze sprzedaży mieszkania w K otrzymanego w spadku. Z informacji skarżącego i z przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że żona posiada samochód osobowy marki M, rok prod. [...]. Wnioskodawca przedłożył kserokopię decyzji ZUS z dnia [...], z której wynika, że małżonka otrzymuje emeryturę w wysokości [...], małżonka spłaca kredyt zaciągnięty w dniu [...], rata kredytu wynosi [...], kredyt na [...] miesięcy, żona spłaca również kredyt konsolidacyjny zaciągnięty w dniu [...] na [...] miesięcy, rata kredytu wynosi [...]. Wnioskodawca do pisma załączył wyciągi z rachunku bankowego żony za ostatnie [...] miesiące, z których wynika, że na rachunek bankowy małżonki wpływa emerytura w wysokości [...], wnioskodawca załączył druki PIT-40A, z których wynika, że dochód żony z tytułu emerytury w [...] wyniósł [...], w [...], w [...]. Z załączonych przez skarżącego kserokopii dokumentów wynika, że jego żona posiada nieruchomość we wsi G o pow. [...]. Skarżący do pisma załączył także wyciągi ze swojego rachunku bankowego, z których wynika, że na rachunek ten wpływają środki z tytułu emerytury w wysokości [...]. Wnioskodawca do pisma załączył druk PIT-40A za [...], z którego wynika, że dochód skarżącego z tytułu emerytury wyniósł [...]. Skarżący załączył harmonogram spłat kredytu zaciągniętego w dniu [...] na [...] rat, rata kredytu wynosi [...], ponadto przedłożył kserokopię umowy rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego zawartej w dniu [...] z D, harmonogram spłat pożyczki wypłaconej w dniu [...], pożyczka na [...] miesięcy, rata kredytu [...]. Wnioskodawca do pisma załączył kserokopie: druku PIT-40A za [...], z którego wynika, że dochód jego z tytułu emerytury wyniósł [...], zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że dochód skarżącego z tytułu emerytury wyniósł [...], z innych źródeł [...], decyzji o rozłożeniu na 3 raty zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] w kwocie [...]. Skarżący do pisma załączył kserokopie faktur dokumentujących ponoszone przez niego i jego żonę wydatki, t.j. faktur za nc+, za prąd, za wodę i kanalizację, za usługi telekomunikacyjne, Internet, telefon, za gaz, opłat za podatek od nieruchomości za [...], opłat za selektywne gospodarowanie odpadami, monit z PGNiG o braku wpłaty w kwocie [...]. Wnioskodawca ponadto załączył kserokopie postanowień Sądu Rejonowego o zwolnieniu od kosztów sądowych, wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] o zniesieniu małżeńskiej wspólności ustawowej. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący LK w niniejszej sprawie już występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych wypowiadał się referendarz sądowy (k. [...] akt sąd.) i Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. [...] akt sąd.). Z uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z dnia [...], jak i z postanowienia Sądu z dnia [...] wynika, że skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił informacji o sytuacji finansowej i majątkowej jego żony. Wskazał jedynie, że on i jego żona pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że niedostarczenie przez wnioskodawcę szczegółowych informacji odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej jego żony nie pozwoliło na dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie i wobec tego wniosek jego został oddalony. Z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając wniosek skarżącego z dnia [...] o zwolnienie od kosztów sądowych, pomimo tego, iż jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i do przedłożenia odpisów dokumentów. Z informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia [...] i uzupełnionych o oświadczenia zawarte w piśmie z dnia [...] wynika, że sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej wcześniejszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W pierwotnie złożonym wniosku, skarżący przedstawił jedynie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu on uzyskuje miesięczne dochody oraz jaki posiada majątek, nie podał natomiast – mimo wezwania – jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Natomiast przy drugim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Z uzyskanych od skarżącego informacji i przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że wnioskodawca i jego żona prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, są emerytami, wnioskodawca otrzymuje emeryturę w wysokości [...], małżonka w wysokości [...] miesięcznie. Skarżący posiada [...] udziałów w nieruchomości położonej w Ł przy ul. E [...] o wartości [...] oraz działkę o pow. [...] m2 w K o wartości [...], małżonka posiada samochód marki M z [...] oraz działkę gruntu o pow. [...] położoną we wsi G. Z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący i jego żona uzyskiwane dochody z tytułu emerytur przeznaczają w całości na swoje miesięczne utrzymanie, z uzyskiwanych środków spłacają raty kredytów. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że on i jego żona zmuszeni są zaciągać kredyty z uwagi na okoliczność, że nie mają środków na ogrzewanie domu i na zapłatę podatku od nieruchomości, środki z udzielonych kredytów przeznaczają zatem m.in. na uiszczenie w.w należności. Wobec powyższego stwierdzić należy, że z treści złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z wcześniej złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które umożliwiają udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. Stwierdzić również należy, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.