I SA/Po 364/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości postanawia: 1. przywrócić termin do usunięcia braków wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r. 2. odrzucić wniosek z dnia 24 kwietnia 2017 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Skarżący L. K., reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia 11 lutego 2016 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję SKO w K.. W petitum skargi wniósł także o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony postanowieniem starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2016 r., które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 6 lipca 2016 r. Zażalenie na to ostatnie orzeczenie, jako niedopuszczalne, zostało postanowieniem Sądu z dnia 13 września 2016 r. odrzucone. Z kolei zażalenie na postanowienie z dnia 13 września 2016 r. zostało oddalone postanowieniem NSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2016 r., o sygn. akt II FZ 694/16. W dniu 11 października 2016 r. wygasło pełnomocnictwo ówczesnego (z wyboru) pełnomocnika skarżącego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 5 stycznia 2017 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, w kasie Sądu albo na rachunek bankowy Sądu, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis tego zarządzenia doręczono skarżącemu w dniu 16 stycznia 2017 r. (druk zwrotnego potwierdzenia odbioru, k. 159 akt sąd.). W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek z dnia 17 stycznia 2017 r., w którym ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2017 r. Sąd odrzucił skargę wywiedzioną w niniejszej sprawie, z uwagi na brak uiszczenia wpisu od skargi. Odpis postanowienia wraz z pouczeniem o prawie i sposobie jego zaskarżenia został doręczony skarżącemu w dniu 6 lutego 2017 r. (druk zwrotnego potwierdzenia odbioru, k. 171 akt sąd.). Skarżący nie wniósł zażalenia na powyższe postanowienie, wobec czego stało się ono prawomocne od dnia 14 lutego 2017 r. Starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 marca 2017 r., po rozpoznaniu wniosku z dnia 17 stycznia 2017 r. o przyznanie prawa pomocy, zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odpis tego postanowienia został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 24 marca 2017 r. (druk zwrotnego potwierdzenia odbioru, k. 298 akt sąd.). W piśmie procesowym z dnia 1 kwietnia 2017 r., nadanym w dniu 5 kwietnia 2017 r. (data stempla pocztowego na kopercie, k. 393 akt sąd.), skarżący podtrzymał zarzuty podniesione w skardze wywiedzionej w dniu 11 lutego 2016 r. Mocą zarządzenia z dnia 10 kwietnia 2017 r. Przewodniczący zwrócił fizycznie skarżącemu powyższe pismo. Jednocześnie skarżący został poinformowany, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), że sprawa niniejsza została rozstrzygnięta postanowieniem Sądu z dnia 31 stycznia 2017 r. o odrzuceniu skargi, które jest prawomocne od dnia 14 lutego 2017 r. Ponadto Sąd wskazał, że postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 marca 2017 r. nie uchyla skutku prawnego postanowienia Sądu z dnia 31 stycznia 2017 r., a zatem nie może ono skutkować nadaniem dalszego biegu niniejszej sprawie. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony skarżącemu w dniu 14 kwietnia 2017 r. (druk zwrotnego potwierdzenia odbioru, k. 405 akt sąd, III tom). Wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2017 r. skarżący wystąpił do Sądu "o przywrócenie terminu". W argumentacji wniosku podniósł, że choroba jego ówczesnego pełnomocnika i komplikacje w tej kancelarii były prawdopodobnie przyczyną niedopełnienia obowiązków wynikających z udzielonego pełnomocnikowi pełnomocnictwa. Wnioskodawca podkreślił, że pełnomocnictwo zostało mu wypowiedziane "z dnia na dzień". Obecnie skarżący jest zmuszony prowadzić sprawę bez pomocy prawnika. Mocą zarządzenia z dnia 9 maja 2017 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków powyższego wniosku poprzez: 1) wskazanie czynności, której nie dokonał w terminie, a która jest przedmiotem wniosku o przywrócenie terminu, 2) dokonanie czynności, której nie dokonał w terminie, 3) uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu - w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Ponadto skarżący został wezwany do wykazania, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony do Sądu w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, pod rygorem odrzucenia wniosku jako spóźnionego. Odpis tego zarządzenia został doręczony skarżącemu w dniu 12 maja 2017 r. (druk zwrotnego potwierdzenia odbioru, k. 406 akt sąd., III tom). Wnioskiem złożonym w dniu 17 maja 2017 r. skarżący wystąpił do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 czerwca 2017 r. umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznał skarżącemu pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 28 czerwca 2017 r. (druk zwrotnego potwierdzenia odbioru, k. 436 akt sąd., III tom). Mocą zarządzenia z dnia 31 lipca 2017 r., pismem z dnia 1 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do usunięcia braków wniosku o przywrócenie terminu z dnia 24 kwietnia 2017 r., w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia tego wniosku bez rozpoznania. Ponadto pełnomocnik został wezwany do wykazania, że wniosek z dnia 24 kwietnia 2017 r. został wniesiony w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, pod rygorem odrzucenia wniosku, jako spóźnionego. Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił do Sądu o przedłużenie terminu wskazanego w wezwaniu do usunięcia braków wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r. o przywrócenie terminu z uwagi na brak możliwości skontaktowania się ze skarżącym w tak krótkim czasie. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2017 r. Sąd odmówił przedłużenia terminu do usunięcia braków wniosku o przywrócenie terminu, wskazując, że jest to termin ustawowy i nie podlega on przedłużeniu (art. 87 § 1 w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a.). Jednocześnie Sąd zaznaczył, że przedstawione w argumentacji wniosku o przedłużenie terminu okoliczności wskazujące na brak możliwości uzyskania przez pełnomocnika z urzędu kontaktu ze stroną, mogą być rozważone przez Sąd w postępowaniu wywołanym wnioskiem o przywrócenie terminu do usunięcia braków pisma. Odpis tego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 21 sierpnia 2017 r. (druk zwrotnego potwierdzenia odbioru, k. 467 akt sąd., III tom). Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił do Sądu o przywrócenie terminu wskazanego w wezwaniu z dnia 1 sierpnia 2017 r. do usunięcia braków wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu. W argumentacji wniosku wskazał, że w dniu 21 lipca 2017 r. został poinformowany o wyznaczeniu go (w ramach prawa pomocy) pełnomocnikiem z urzędu dla L. K.. Po zapoznaniu się z obszernymi aktami sprawy, nie mógł udzielić odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 1 sierpnia 2017 r. bez uprzedniego kontaktu ze skarżącym. Wobec braku w aktach sprawy numeru telefonu skarżącego, jedyną formą nawiązania z nim kontaktu, była korespondencja pocztowa. W związku z powyższym pełnomocnik stwierdził, że nie mógł usunąć braków wniosku o przywrócenie terminu z dnia 24 kwietnia 2017 r. w terminie wyznaczonym przez Sąd w wezwaniu z dnia 1 sierpnia 2017 r. W kwestii usunięcia braków wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r. pełnomocnik w pierwszej kolejności wskazał, że we wniosku tym skarżący dochodził przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zaznaczył, że skarżący, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, w terminie otwartym do uiszczenia wpisu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy i był przekonany, że wniosek ten - do czasu jego rozpoznania - wstrzymuje konieczność uiszczenia wpisu od skargi. Zdaniem pełnomocnika, gdy strona - działającą samodzielnie - ponownie wnioskuje o przyznanie jej prawa pomocy, to w takim przypadku winna ona być pouczona przez Sąd, na podstawie art. 6 P.p.s.a., o tym, że wniosek taki pozostaje bez wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu. W wyniku braku owego pouczenia, skarżący działał pod wpływem błędu. Ponadto pełnomocnik podniósł, że po uprawomocnieniu się postanowienia o odrzuceniu skargi Sąd przyjął i rozpoznał (pozytywnie) wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając tę okoliczność, pełnomocnik stwierdził, że składając wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu nie miał już obowiązku dokonania tej opłaty, albowiem skoro skarżący został zwolniony od kosztów sądowych to oczywiste jest, że uiszczenie wpisu jest bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Zgodnie z art. 85 P.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. W myśl art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Z powołanych wyżej przepisów jasno wynika, że przywrócenie terminu do dokonania czynności sądowej uzależnione jest od trzech przesłanek, po pierwsze: od zachowania stosownego terminu do złożenia wniosku, po drugie: od dokonania czynności, której nie dokonano w terminie, po trzecie: od uprawdopodobnienia przez wnoszącego wniosek braku winy po jego stronie w uchybieniu terminu. Podkreślenia wymaga, że przy rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu należy zachować pewien kompromis polegający na tym, by z jednej strony mieć na uwadze obiektywny miernik staranności, której można i trzeba wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, z drugiej zaś strony, powstrzymanie się od nadmiaru formalizmu, by z tego powodu nie zamknąć stronie prawa do sądu. Z kolei zgodnie z art. 88 P.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpoznając wniosek z dnia 25 sierpnia 2017 r. o przywrócenie terminu wskazanego w wezwaniu z dnia 1 sierpnia 2017 r. do usunięcia braków wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, w oparciu o ww. kryteria, Sąd stwierdza, że wniosek ten zasługuje na uwzględnienie. W szczególności wskazać należy, że wniosek został złożony w terminie (4 dni po otrzymaniu przez pełnomocnika postanowienia Sądu z dnia 10 sierpnia 2017 r.), a podniesiona w nim argumentacja o braku możliwości wykonania wezwania Sądu z dnia 1 sierpnia w zakreślonym terminie z uwagi na brak możliwości skutecznego skontaktowania się ze skarżącym w tak krótkim czasie, nie budzi zastrzeżeń. W ocenie Sądu, powzięcie informacji w dniu 21 lipca 2017 r. o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie, zawiłość sprawy, a także brak możliwości skutecznego szybkiego (telefonicznego) skontaktowania się ze skarżącym, wskazuje na brak winy pełnomocnika w możliwości uczynienia zadość wezwaniu Sądu z dnia 1 sierpnia 2017 r. w terminie 7 dni od dnia otrzymania tego wezwania. Tym samym wniosek o przywrócenie terminu wskazanego w wezwaniu Sądu z dnia 1 sierpnia 2017 r. należy uwzględnić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 86 § 1 i art. 87 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji postanowienia. Uwzględniając, że braki wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r. "o przywrócenie terminu" zostały przez skarżącego, reprezentowanego przez pełnomocnika z urzędu, uzupełnione w terminie, Sąd przystąpił do rozpoznania tego wniosku w kontekście przesłanek, o których mowa w art. 86 - art. 88 P.p.s.a. Dokonując oceny dopuszczalności wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r., który zgodnie ze wskazaniem pełnomocnika dotyczył przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że w realiach rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma okoliczność uprawomocnienia się z dniem 14 lutego 2017 r. postanowienia Sądu z dnia 31 stycznia 2017 r. odrzucającego skargę. W związku z tym stwierdzić należy, że skoro postępowanie w sprawie zostało prawomocnie zakończone, to tym samym wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu do skargi jest niedopuszczalny, a zatem winien on zostać odrzucony (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 11 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 753/08, powołane w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", pod red. R.Hausera i M.Wierzbowskiego, 3. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, W-wa 2015 r., s. 478). Niedopuszczalność złożonego w sprawie wniosku o przywrócenie terminu sprawia, że nie podlega on merytorycznemu rozpoznaniu. W kontekście wskazanego stanu sprawy (prawomocności postanowienia Sądu z dnia 31 stycznia 2017 r. o odrzuceniu skargi) - co do zasady - dopuszczalne byłoby wniesienie przez pełnomocnika z urzędu zażalenia na to postanowienie (jako środka dalej idącego) wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego zażalenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na obecnym etapie sprawy, złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, która została prawomocnie odrzucona, w żaden sposób nie może wywołać zamierzonego przez wnioskodawcę (skarżącego) skutku prawnego, którym jest zniesienie skutku prawomocności postanowienia z dnia 31 stycznia 2017 r. Na marginesie powyższych rozważań Sąd zauważa, iż nawet gdyby przyjąć, że złożenie wniosku z dnia 24 kwietnia 2017 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie jest dopuszczalne, to i tak podlegałby on odrzuceniu z uwagi na fakt, że został wniesiony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. Jakkolwiek skarżący nie wypowiedział się w tej kwestii, mimo wyraźnego wezwania Sądu, to na podstawie akt sprawy stwierdzić można, że skarżący o uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu dowiedział się z treści postanowienia Sądu z dnia 31 stycznia 2017 r. o odrzuceniu skargi, które zostało doręczone w dniu 6 lutego 2017 r. (druk zwrotnego potwierdzenia odbioru, k. 171 akt sąd.). Wobec powyższego, w dniu 6 lutego 2017 r. rozpocząłby bieg 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi (przy założeniu jego dopuszczalności). Tymczasem skarżący przedmiotowy wniosek złożył dopiero w dniu 24 kwietnia 2017 r. (koperta, data stempla pocztowego, k. 399 akt sąd., II tom), a więc znacznie po upływie terminu (który upłynął bezskutecznie z dniem 13 lutego 2017 r.). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 88 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji postanowienia.