I SA/Po 399/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie NSA Janusz Ruszyński as.sąd. WSA Karol Pawlicki /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Magdalena Rossa po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2005 r. sprawy ze skargi Narodowego Banku Polskiego Oddział Okręgowy w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2002 rok. oddala skargę. /_/ K.Pawlicki /-/ S.Zapalska /-/ J.Ruszyński Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta odmówił Narodowemu Bankowi Polskiemu – Oddział Okręgowy w P. stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za sierpień 2002 r. W uzasadnieniu organ podatkowy stwierdził, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż pojęcie "działalności gospodarczej" użyte w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych należy rozumieć w takim znaczeniu, jakie nadaje mu przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej /Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm./. Działalnością gospodarczą w rozumieniu powołanej ustawy jest zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie, eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W świetle przepisów o Narodowym Banku Polskim, Bank ten wykonuje szereg czynności bankowych o wyżej wymienionym charakterze. Ponadto Bank może prowadzić dochodową działalność pozabudżetową, sam finansuje swoją działalność, natomiast nadwyżkę uzyskanych dochodów odprowadza do budżetu Państwa. Wszystkie te działania pozwalają ocenić, że NBP prowadzi zarobkową działalność gospodarczą , a więc winien być obciążony najwyższymi stawkami podatku od nieruchomości związanymi z tą działalnością. W odwołaniu wniesionym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Oddział Okręgowy Narodowego Banku Polskiego podniósł, że Bank nie prowadzi działalności gospodarczej, a więc do opodatkowania budynków i gruntów NBP nie ma zastosowania art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 79 § 2 pkt 1 lit "b" Ordynacji podatkowej, stwierdzenia nadpłaty mogą żądać podatnicy, którzy w złożonych deklaracjach wykazali zobowiązanie podatkowe nienależne lub w wysokości większej od należnej i wpłacili zadeklarowany podatek. Podstawowym warunkiem stosowania powołanego uregulowania jest ustalenie, że istotnie wystąpiła nadpłata. Problem sprowadza się zatem do pytania, w jaki sposób winny być zakwalifikowane – dla celów podatkowych – budynki i grunty Narodowego Banku Polskiego. Powyższa kwestia była przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 22 marca 2002 r. sygn. SA/Rz 2362/00. Sąd wyraził tam pogląd, iż NBP miał obowiązek uiszczania podatku od nieruchomości według stawek określonych w art. 5 ust. 1 pkt. 2 i 6 /t.j.przewidzianych dla budynków i gruntów związanych z działalnością gospodarczą/. Wychodząc z założenia, że pojęcie działalności gospodarczej o jakiej mowa w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, zostało użyte w rozumieniu przepisów regulujących prowadzenie takiej działalności , Sąd zwrócił uwagę na dwa istotne elementy, charakteryzujące działalność określonego podmiotu jako gospodarczą. Są to samoistny charakter i zarobkowy cel działalności. Występowanie w przypadku NBP pierwszego z w/w elementów przesądziła uchwała powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 2001 FPS 11/01. Zgodnie z wnioskami z niej wynikającymi, to, że Narodowy Bank Polski: nie podlega rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, odprowadza część zysku do budżetu Państwa, nie może ogłosić upadłości i nie podlega egzekucji należności pieniężnych, nie oznacza braku samoistnego charakteru działalności. Można jedynie stwierdzić, iż gospodarka finansowa tego podmiotu podporządkowana jest innemu systemowi rozliczeń z budżetem niż klasyczne zasady budżetowania brutto, budżetowania netto czy pośrednie. Nie ma tu znaczenia fakt przyznania NBP pewnych uprawnień na równi z jednostkami budżetowymi / w zakresie zwolnień od podatków i opłat/. Jeśli chodzi o zarobkowy cel działalności, to nie może być on utożsamiany z faktycznie osiąganym dochodem. Trzeba też pamiętać, że kwestia, czy podmioty gospodarcze zakładają osiąganie nadwyżki, czy też dążą tylko do pokrycia kosztów działalności własnymi dochodami, łączy się z rodzajem wykonywanych przez nie zadań. Narodowy Bank Polski, jako samodzielny podmiot, przeprowadza szereg operacji na zasadach rynkowych: ma prawo emitowania bankowych papierów wartościowych , a także przyjmowania od banków weksli do dyskonta i redyskonta, udziela bankom kredytu refinansowego, prowadzi rachunki bankowe określonych instytucji, dokonuje obrotu wartościami dewizowymi. Wskazane formy działalności są w znacznej mierze oparte o zasady komercyjne. Nie wyklucza to realizacji przez NBP zadań banku centralnego. W skardze skierowanej do Ośrodka Zamiejscowego Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Oddział Okręgowy Narodowego Banku Polskiego wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako niezgodnej z prawem. Zdaniem skarżącego przypisywanie Narodowemu Bankowi Polskiemu cech właściwych podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą jest wyrazem rażącego naruszenia prawa materialnego oraz zupełnego braku zrozumienia roli banku centralnego w gospodarce rynkowej. Pozycję prawną w systemie organów państwowych Narodowego Banku Polskiego jako centralnego banku Państwa określiła Konstytucja Rzeczypospolitej. Zgodnie z art. 227 Konstytucji, zamieszczonym w Rozdziale X – "Finanse publiczne", centralnym bankiem Państwa jest Narodowy Bank Polski przy czym Konstytucja określiła również strukturę organów oraz główne zadania Narodowego Banku Polskiego. Narodowy Banki Polski jest państwową osobą prawną należącą do kategorii osób prawa publicznego, a funkcje Narodowego Banku Polskiego zostały dostosowane do jego statusu właśnie jako osoby prawa publicznego. Rozwinięcie zasad dotyczących Narodowego Banku Polskiego nastąpiło w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim /Dz. U. Nr 140, poz. 938 z późn. zm./. Ustawa przewiduje wykonywanie przez Narodowy Banki Polski tylko działalności o charakterze publiczno-prawnym precyzując, iż podstawowym celem banku centralnego jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu Narodowego Banku Polskiego. Kształtowanie polityki pieniężnej służy obronie pozycji waluty polskiej i stanowi element szeroko rozumianej polityki ekonomicznej Państwa w zakresie kształtowania kursu walutowego oraz innych parametrów ekonomicznych. Zgodnie z ustawą do zadań Narodowego Banku Polskiego, poza realizacją celu podstawowego, należy: organizowanie rozliczeń pieniężnych, prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi, prowadzenie bankowej obsługi budżetu Państwa, regulowanie płynności banków oraz ich refinansowanie, kształtowanie warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego, opracowywanie sprawozdawczego bilansu płatniczego oraz bilansów należności i zobowiązań zagranicznych Państwa, wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych RP. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Legalność działań organów podatkowych w konkretnej sprawie podatkowej, poddanej kontroli sądowej przez skuteczne wniesienie skargi na decyzję organu podatkowego, a także zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego są wyznacznikami granic rozpoznania sprawy przez sąd. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/, zarzuty i wnioski skargi oraz powołana w niej podstawa prawna nie wiążą sądu rozstrzygającego. Przechodząc do zasadniczego w sprawie sporu sprowadzającego się do tego, czy organy podatkowe prawidłowo uznały działalność prowadzoną przez NBP za działalność gospodarczą i w związku z tym, czy ten bank obowiązany jest do uiszczania podatku od nieruchomości według stawek określonych w art. 5 ust. 1 pkt. 2 i 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, skład orzekający w niniejszej sprawie podziela argumentację faktyczną i prawną przyjętą przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 57 ustawy o NBP w powiązaniu z art. 2 ust. 1 i art. 7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych skarżący bank nie jest zwolniony od podatku od nieruchomości. Ze zwolnienia takiego bowiem nie korzystają jednostki budżetowe. Przeciwnie powyższemu twierdzenie nie da się prawnie uzasadnić. Skarżący bank nie jest organem władzy publicznej, ani centralnym organem państwowym. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu z 28 czerwca 2000 r. K. 25/99 – OTK 2000/5/141 zawarł stwierdzenie, że w obowiązującym porządku prawnym brak jest jakichkolwiek podstaw do tego, by Narodowemu Bankowi Polskiemu przypisać pozycje organu władzy publicznej. W przeciwieństwie do art. 10 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który do organów władzy publicznej, realizując rozdzielenie kompetencji między władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, zalicza Sejm i Senat, Prezydenta i Radę Ministrów oraz sądy i Trybunały, przepis art. 227 ust. 1 Konstytucji przypisuje Narodowemu Bankowi Polskiemu rolę centralnego banku państwa w ramach struktury i organizacji finansów publicznych. W drodze konstytucyjnej powierzono NBP wyłączne prawo emisji pieniądza, ustalania i realizowania polityki pieniężnej oraz odpowiedzialność za wartość polskiego pieniądza. Określenie zakresu dalej idących praw i zadań należących do NBP w ust. 1 art. 227 Konstytucji pozostawiono ustawie. Skarżący Bank nie kwestionuje zakresu i rodzaju powierzonych mu zadań, jak również, że z tytułu tej działalności osiąga dochody. Nie zakwestionowano wypowiedzianej w zaskarżonej decyzji oceny co do samoistnego charakteru działalności NBP, z powołaniem się na uchwałę NSA z dnia 12 listopada 2001 – FPS 11/01, jak również co do powtarzalności działań Banku. Gdy chodzi natomiast o charakter zarobkowy tej działalności, a więc osiąganie w jej wyniku zysku cecha ta, obok poprzednio wymienionych, charakteryzuje działalność gospodarczą. Wynika to z ustawy - Prawo działalności gospodarczej oraz utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego na ten temat. Natomiast należy zgodzić się z organami podatkowymi, że takie działania czy usługi finansowe, jak: emitowanie i sprzedaż bankowych papierów wartościowych, przyjmowanie od banków weksli do dyskonta lub redyskonta, udzielanie bankom kredytu refinansowego, prowadzenie rachunków bieżących innych banków, budżetu państwa, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego łącznie z udzielaniem kredytu, obrót wartościami dewizowymi we własnym imieniu i na własny rachunek oraz na rachunek innych podmiotów, udzielanie pożyczek i zaciąganie kredytów w obrocie z zagranicą zakładają wręcz osiąganie zysku przez NBP. Dlatego Sąd przyjął, że nie ma istotnego znaczenia w sprawie zarzut Banku, że powyższe działania są instrumentem służącym bankowi do wykonywania zadań konstytucyjnych, skoro mają one charakter zarobkowy /pozyskiwanie funduszy/ i w sposób powtarzalny przynoszą zyski. Występowanie zatem w działalności banku cech charakteryzujących działalność gospodarczą uzasadnia prawidłowość zastosowanej stawki podatku od nieruchomości, określonej w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Takie stanowisko wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 22 marca 2002 r. sygn. akt SA/Sz 2363/00, z 3 lipca 2002 r. sygn. SA/Sz 2950/2000 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 24 marca 2004 r. sygn. akt SA/Sz 1396/02 i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyrokach z dnia 2 września 2004r. sygn. akt I SA/Po 2404/02 i z dnia 5 października 2004 r. o sygn. I SA/Po 314/03. Także w naukach finansowych kategoria zysku jest kojarzona tylko i wyłącznie z działalnością gospodarczą. Zysk odzwierciedla wynik działalności gospodarczej jednostki w całym profilu jej działalności oraz uwzględnia straty lub zyski spowodowane wypadkami losowymi /Leksykon finansów, pod. red. J. Głuchowskiego, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2001, s. 367/. Zgodnie z postanowieniami art. 58 i rozdziału 10 o Narodowym Banku Polskim / skarżący bank / który nie jest ani urzędem, ani klasycznym przedsiębiorcą ani też bankiem operacyjnym/ winien prowadzić swą gospodarkę finansową polegającą na gromadzeniu i rozdysponowaniu środków pieniężnych w związku z realizowanymi celami i zadaniami w ten sposób, by osiągać zysk /niedopuszczalne jest ogłoszenie upadłości NBP/. Osiągany przez bank centralny zysk jest w części odprowadzany do budżetu Państwa w formie parapodatkowej /tzw. wpłat z zysku NBP/, a w pozostałej części służy dla tworzenia funduszy własnych. Według "Raportu Rocznego 2002" Narodowego Banku Polskiego, Warszawa wrzesień 2003, s. 132: "W 2002 r. zysk Narodowego Banku Polskiego zamknął się kwotą [...] tys. zł wyższą o [...] zł od wielkości zrealizowanej w poprzednim okresie sprawozdawczym. Po zatwierdzeniu Rocznego sprawozdania finansowego NBP za 2002 r. przez Radę Ministrów wyżej wymieniona kwota wyniku finansowego NBP zostanie podzielona na odpisy na fundusze NBP /rezerwowy i premiowy/ oraz na wpłatę do budżetu Państwa. przy kształtowaniu się wyniku finansowego NBP na poziomie [...] tys. zł odpisy na fundusze NBP wyniosą [...] tys. zł, a wpłata z zysku do budżetu wyniesie [...] tys. zł." W tych okolicznościach Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ K.Pawlicki /-/ S.Zapalska /-/ J.Ruszyński uk