I SA/Po 403/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu na postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2018 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji odmawiającej uznania przerwy w prowadzonej działalności opodatkowanej zryczałtowanym podatkiem dochodowym w formie karty podatkowej postanawia zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2018 r. i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i ustanowienie dla skarżącego radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...]. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2018, poz. 1302 - w skrócie: "P.p.s.a."), odmówił skarżącemu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskodawca, pomimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ może mieć również sytuacja jego żony. Podkreślono, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 682 - w skrócie: "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, nawet w przypadku braku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. W konkluzji referendarz stwierdził, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy, albowiem uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym wskazał, że jego żona od dwóch lat przebywa w [...]. Jej dochód stanowi emerytura w wysokości [...] zł. Za wynajem pokoju płaci czynsz w kwocie [...] zł. Na pozostałe wydatki pozostaje jej [...] zł. Ponadto autor sprzeciwu podniósł wiele zarzutów odnoszących się bezpośrednio do zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym zostanie przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu rozpoznającego sprzeciw, starszy referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu słusznie wskazał, że z uwagi na brak przedłożenia przez skarżącego żądanych od niego dokumentów i informacji uniemożliwił wolną od wątpliwości ocenę swojej sytuacji materialnej, a wobec tego brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Braki te skarżący uzupełnił na etapie sprzeciwu, w którym odniósł się do sytuacji finansowej swojej żony. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że jego żona od dwóch lat przebywa w [...]. Jej dochód stanowi emerytura w wysokości [...] zł. Za wynajem pokoju płaci czynsz w kwocie [...] zł. Na pozostałe wydatki pozostaje jej [...] zł. Z powyższego wynika zatem, że pomimo określonego w K.r.o. ustawowego obowiązku pomocy małżonkowi, sytuacja majątkowa żony skarżącego w rzeczywistości uniemożliwia jej partycypację w kosztach niniejszego postępowania. Zestawiając powyższe informacje z wcześniej przedłożonymi przez skarżącego danymi, z których wynika, że jego jedynym dochodem jest emerytura w wysokości [...] zł netto, zobowiązania i stałe wydatki miesięczne wynoszą ok [...] zł, a pozostałe środki w kwocie [...] zł przeznacza na wyżywienie, Sąd stwierdza, że zasadnym jest zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego radcy prawnego, gdyż wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 16 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.