I SA/Po 408/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Sędziowie NSA Jerzy Małecki as. sąd. WSA Maciej Jaśniewicz (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych z tytułu III raty w podatku od nieruchomości za 2002 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] w sprawie [...], II. wstrzymuje wykonanie określonych w punkcie pierwszym decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ M.Jaśniewicz /-/ M.Skwierzyńska /-/ J.Małecki Decyzją z dnia [...]o nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy na podstawie art.13 § 1 pkt.1 , art.17 § 1, art.67 § 1 i § 2 , art.207 ustawy z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ; dalej Ordynacja podatkowa) oraz § 1 ust.1 pkt.3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31.12.1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 162 poz.1124 ) odmówił umorzenia W.K. III raty podatku od nieruchomości za 2002 r. W uzasadnieniu podano , że umorzenia zaległości będącego preferencją nie należy stosować w każdym przypadku złożenia wniosku przez zainteresowanego podatnika. Podatek od nieruchomości ma charakter majątkowy , a decyzje w sprawie umorzenia są decyzjami uznaniowymi. Organ podatkowy musi brać także pod uwagę możliwości gminnego budżetu. Od 2000 r. był to już siódmy wniosek podatnika i organ podatkowy starał się mu dopomóc mając na względzie , że jest to sytuacja przejściowa. Nie można ich traktować jak zapomogi , wobec tego w trudnej sytuacji finansowej podatnik może się ubiegać o pomoc w Ośrodku Pomocy Społecznej w S. W złożonym odwołaniu od tej decyzji z dnia [...] W.K. wniósł o umorzenie III raty podatku od nieruchomości za 2002 r. Podniósł , że w styczniu 2002 r. utracił prawo do renty inwalidzkiej w kwocie [...] zł. Podał , że otrzymuje miesięcznie z tytułu wynagrodzenia na "rękę" niecałe [...] zł. Wynajmuje pomieszczenie sklepowe za [...] zł miesięcznie. Żona nie pracuje i nie ma żadnych dochodów. Posiada troje małoletnich dzieci , a ponadto płaci alimenty na syna w kwocie [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] w sprawie [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 12.10.1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz.856 ) , art.13 § 1 pkt.3 , art.220 § 2 , art.233 § 1 pkt.1 w zw. z art.67 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając organ odwoławczy wskazał , że słusznie organ pierwszej instancji odmówił umorzenia zaległości pomimo ustalenia , że sytuacja materialna rodziny odwołującego jest bardzo trudna. Podzielono pogląd , że umorzenie powinno stanowić rozwiązanie wyjątkowe , stanowiące odstępstwo od zasady równości i sprawiedliwości podatkowej. Wskazano , że w przeszłości podatnik korzystał już kilkakrotnie z udzielanych mu ulg i nie może oczekiwać , że każdorazowo jego wniosek będzie załatwiany pozytywnie. Ulgi podatkowe nie mogą zastępować pomocy społecznej. Największe obciążenie z tytułu podatku od nieruchomości stanowi pozycja budynków związanych z działalnością gospodarczą. Czerpanie pożytków z wynajmowania tej powierzchni nie uzasadnia obniżenia obciążeń podatkowych przez Gminę. Od tej decyzji W. K. złożył skargę zawartą w pismach z dnia [...] 03.2004 r. i z dnia [...] 03.2004 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wniósł w niej o umorzenie zaległości. W uzasadnieniu podał , że będzie to jego ostatnie odwołanie od opłat podatku od nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślono , że skarżący nie podniósł żadnych zarzutów dotyczących decyzji i nie można się do nich ustosunkować. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne sprawują kontrolę zgodności z prawem , w zakresie swojej właściwości , aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa stosownie do przepisu art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.). Inaczej określając – Sąd bada , czy przy wydaniu decyzji przez organy podatkowe nie naruszono przepisów postępowania podatkowego i prawa materialnego. Na podstawie art.134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa , w tym także tych nie podnoszonych w skardze , które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie , a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wymaga podkreślenia , że pisma skarżącego spełniają minimum wymagań formalnych dla skargi. Wystarczającym bowiem jest jeżeli skarżący poda informacje , które pozwolą ustalić o jaki akt lub czynność chodzi. Zadowalające jest także określenie przez skarżącego w jakim zakresie oczekuje od Sądu ochrony (por. t.3 do art.57 w J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . Komentarz , Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis , Warszawa 2004 , str.111-2 i powołane tam orzecznictwo) Przystępując do oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należy zauważyć , że organ odwoławczy naruszył szereg przepisów procedury podatkowej , które w ocenie Sądu miały wpływ na podjętą decyzję. Przede wszystkim należy wskazać na niedostatek uzasadnień decyzji organów podatkowych obydwu instancji , co stanowi naruszenie art.210 § 4 Ordynacji podatkowej i jest w ocenie Sądu konsekwencją innych naruszeń prawa procesowego. W uzasadnieniach organów podatkowych przede wszystkim zajęto się istotą podatku od nieruchomości , jego klasyfikacją budżetową i jedną z cech instytucji umorzenia zaległości podatkowej jaką jest jej wyjątkowość. W niewielkim stopniu odniesiono te rozważania do sytuacji podatnika z chwili rozpatrywania sprawy. Należy wskazać na dwa przepisy , które nie zostały w ogóle zastosowane przez organy podatkowe obydwu szczebli. Są to art.123 § 1 i art.200 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z normą wyrażoną w tych przepisach organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania , a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przewidziany w art.200 § 1 Ordynacji podatkowej siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału obowiązuje także organ odwoławczy. W przypadku jego zastosowania uchroniłby Samorządowe Kolegium Odwoławcze od niewiedzy w zakresie braku dochodów z wynajmu u skarżącego od maja 2003 r. Ponadto ocena stanu faktycznego sprawy w sprawie umorzenia zaległości podatkowej powinna być dokonywana w odniesieniu do sytuacji podatnika z chwili wydawania decyzji , a nie z chwili kiedy zaległość powstała. Przepis art.67 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi , że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Równorzędną i samoistną przesłankę może stanowić jedna z trzech wymienionych w tym przepisie okoliczności , a mianowicie : ważny interes podatnika , interes publiczny oraz łącznie ważny interes podatnika i interes publiczny ( por. t.1 do art.67 w C.Kosikowski i inni , Ustawa Ordynacja podatkowa – Komentarz , Dom Wydawniczy ABC , Warszawa 2003 oraz powołane tam orzecznictwo , str.238-9). Interes publiczny nie jest zatem przesłanką o negatywnym charakterze w rozumieniu tego przepisu , której zaistnienie może powodować odmowę przyznania ulgi pod postacią umorzenia zaległości. Powszechność opodatkowania i struktura dochodu budżetu gminy nie może być wobec tego utożsamiana z interesem publicznym wyartykułowanym w powołanym przepisie. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie nie został dostatecznie rozpatrzony przez organy podatkowe właśnie interes publiczny rozumiany jako jedna z przesłanek , które mogłyby warunkować umorzenie III raty podatku od nieruchomości za 2002 r. wobec skarżącego. Należy bowiem podzielić wyrażany w literaturze i dotychczasowym orzecznictwie NSA pogląd , że dokonując oceny ważnego interesu podatnika należy mieć na względzie całokształt jego sytuacji i to niezależnie od form i zakresu wcześniej udzielanej pomocy. Podkreślenia wymaga zwłaszcza sytuacja związana z utratą świadczeń z ubezpieczenia społecznego i utrata w 2003 r. dochodu z wynajmu lokalu użytkowego w połączeniu z koniecznością ponoszenia ciężarów w podatku od nieruchomości. Wymaga ta ponownego przeprowadzenia postępowania , w tym oceny rzetelności w wypełnianiu zobowiązań podatkowych na rzecz Gminy po ponownym wynajęciu lokalu użytkowego przez skarżącego. Interes publiczny to nie tylko potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie gminy , ale także ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej. Sam fakt nie korzystania z pomocy społecznej przez skarżącego i jego rodzinę nie zwalnia organów podatkowych z konieczności rozważenia skutków społecznych zapłaty zaległości podatkowej i oceny sytuacji majątkowej ubiegającego się o umorzenie oraz jego rodziny (por. wyrok NSA z dnia 30.05.2001 r. w sprawie III SA 830/00 , publ. LEX nr 54007). Nie można także zgodzić się ze stanowiskiem organów podatkowych , które wskazują na możliwości korzystania przez rodzinę skarżącego ze środków OPS w S. Zawężanie ustawowych wymagań umarzania zaległości podatkowych do przypadków , w których podatnik wskutek uiszczenia podatku miałby korzystać ze środków pomocy społecznej , jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść podatnika. Interes publiczny bowiem to także sytuacja , gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa , czy gminy , gdyż nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych. Interes publiczny wymaga każdorazowego dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości , jakie kryć się mogą pod tym pojęciem (por. wyrok NSA z dnia 22.04.1999 r. w sprawie SA/Sz 850/00 , publ. LEX nr 36843 ; t.10 i 11 do art.67 w Ordynacja podatkowa. Komentarz , S.Babiarz i inni , Wydawnictwo prawnicze Lexis Nexis , Warszawa 2004 , str.253-5 i powołane tam orzecznictwo). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy powinien wyjaśnić przede wszystkim sytuację majątkową i rodzinną skarżącego z daty wniosku i z chwili wydawania decyzji. Zważyć jaki wpływ na tą sytuację miał brak wpływów z czynszu najmu. Zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu. Rozważeniu winien ulec nie tylko słuszny interes strony lecz także interes publiczny objęty dyspozycją art.67 § 1 Ordynacji podatkowej w podanym wyżej rozumieniu. Z tych zatem powodów , wobec naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania podatkowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w pkt. 1 sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt.1) lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm. ). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji należało orzec na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm. ). Za nieobecnego sędziego J.Małeckiego /na urlopie/ /-/ M.Jaśniewicz /-/ M.Skwierzyńska /-/ M.Skwierzyńska uk