I SA/Po 415/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę AS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego JS, pismem z dnia [...] wniósł od w.w wyroku skargę kasacyjną. Jednocześnie wskazał, że wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego. Na zarządzenie Przewodniczącego z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. W odpowiedzi skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą schorowaną, choruje na [...]. Nie posiada żadnego majątku, który pozwoliłby jemu na uiszczenie opłaty sądowej bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niego i dla osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe. Uzyskiwane przez niego i jego konkubinę dochody w całości przeznaczane są na koszty stałe oraz wyżywienie i leki dla niego. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną i z córką. Podał, że nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Wskazał, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto, konkubina z tytułu wynagrodzenia za pracę w wymiarze [...] etatu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] brutto. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie o co skarżący wnosi (rubryka 4 wniosku o przyznanie prawa pomocy), 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. złożenie odpisów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym otrzymują jakieś dodatkowe dochody (np. z pracy dorywczej, sezonowej, zasiłki z opieki społecznej, alimenty lub rentę rodzinną na córkę itp.), 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów - z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak proszę podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 7. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca wynajmuje mieszkanie to należy podać koszty najmu, 8. podanie czy skarżący posiada dom położony w P przy ul. J [...], jeżeli nie to kiedy wnioskodawca go sprzedał i za jaką kwotę, 9. podanie czy skarżący jest właścicielem domu w P przy ul. M [...], 10. złożenie odpisu z księgi przychodów i rozchodów lub innych ewidencji prowadzonych dla potrzeb związanych z rozliczeniem podatku dochodowego od osób fizycznych prowadzonej przez skarżącego za ostatnie 6 miesięcy, 11. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] (k. [...] akt sądowych), zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął w dniu [...]. Tymczasem skarżący wniosku o prawo pomocy do dnia dzisiejszego nie uzupełnił. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że AS we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu nie zakreślił o co wnosi. Również, pomimo wezwania, nie uzupełnił wniosku o to oświadczenie. Jednakże jego pełnomocnik w skardze kasacyjnej wniósł o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i wobec tego wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany w w.w zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy stwierdzić, że AS nie uprawdopodobnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną i z córką. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której – jak oświadczył – uzyskuje dochód w wysokości [...] zł brutto. Konkubina jest zatrudniona na [...] etatu i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto. Zatem zgodnie z oświadczeniem skarżącego dochód brutto trzyosobowej rodziny wynosi [...] zł. W tych okolicznościach wezwano skarżącego do udokumentowania dochodu jaki uzyskują. Nie wiadomo bowiem czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym otrzymują jeszcze jakieś inne dodatkowe dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Skarżący nie wyjaśnił również, czy otrzymuje jakieś środki finansowe na utrzymanie swojej córki. Z oświadczenia skarżącego wynika, że nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej i innych nieruchomości. Nie wiadomo natomiast czy skarżący jest właścicielem domu, ewentualnie czy go sprzedał. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący w [...] nabył dom jednorodzinny oraz prawo użytkowania wieczystego gruntu położonego w P przy ul. J [...]. Nadto z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że w rubryce 2.1 skarżący wskazał adres domu przy ul. M [...] w P, natomiast w rubryce 2.2 podał adres do korespondencji przy ul. D [...] P. Zatem również należałoby wyjaśnić, czy skarżący posiada dom w P przy ul. J [...] i dom w P przy ul. M [...]. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące posiadania przez niego domu w P i w P. Skarżący nie wyjaśnił również, czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają rachunki bankowe, nie podał w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, czy posiadają samochody osobowe, jeżeli tak to jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i jaka jest ich wartość rynkowa, nie wskazał czy poza deklarowanymi we wniosku źródłami dochodów posiadają inne dochody. Skarżący nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. oraz wyciągów z rachunków bankowych należących do niego i jego konkubiny. Nie złożył również odpisów dokumentacji prowadzonej dla potrzeb związanych z rozliczeniem w podatku dochodowym za ostatnie sześć miesięcy, ani też odpisów deklaracji VAT-7 za w.w okres. Zatem złożone i nieuzupełnione przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca nie dostarczył na wezwanie z dnia [...] dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.