I SA/Po 420/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 26 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące luty i wrzesień 2005 r. postanawia: oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 510/10, referendarz sądowy tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przyznał skarżącemu D. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z kolei postanowieniem z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Po 510/10, referendarz sądowy ustanowił dla skarżącego w ramach prawa pomocy radcę prawnego, któremu D. S. udzielił pełnomocnictwa. W skardze kasacyjnej skierowanej przeciwko wyrokowi tutejszego Sądu z dnia [...] października 2010 r., sygn. akt I SA/Po 510/10, pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego – ewentualnie, o zasądzenie tych kosztów oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej dla pełnomocnika wyznaczonego z urzędu według norm przepisanych, zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: P.p.s.a.). W wyroku z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FSK 796/11, uchylającym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt I SA/Po 510/10, Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu na rzecz D. K. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu Sąd kasacyjny wyjaśnił, iż podstawę orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego stanowiły przepisy art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Przy czym wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego określono w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) i pkt 1 lit. a oraz § 6 ust. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm., dalej: rozporządzenie z dnia 28 września 2002 r.). Ustanowiony w powyższej drodze pełnomocnik skarżącego, radca prawny D. S., skierował do tutejszego Sądu w dniu [...] lipca 2012 r. wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości 150% stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu z dnia 28 września 2002 r. za reprezentowanie skarżącego w niniejszej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu oraz w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (sygn. akt I FSK 796/11). W uzasadnieniu pełnomocnik oświadczył, że opłaty wskazane w §15 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. nie zostały zapłacone w całości ani nawet w części. W wyroku z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Po 420/12, uchylającym zaskarżoną decyzję, tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu na rzecz skarżącego D. K. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wyjaśnił, że wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego określono w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Przy czym Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącego o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za reprezentowanie skarżącego w niniejszej sprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie I FSK 796/11, gdyż Sąd ten orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego w wyroku z dnia 7 marca 2012 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przyspieszenie rozpoznania wniosków o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W ocenie pełnomocnika, zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozpoznały jego wniosków w tym przedmiocie. Wskazał, iż pomoc prawna w niniejszej sprawie rzeczywiście została udzielona - skarga kasacyjna faktycznie została sporządzona i skutecznie wniesiona do NSA. Natomiast WSA powinien wydać stosowne postanowienie w kwestii przyznania lub odmowy przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przywołując stanowisko wyrażone w doktrynie prawa, pełnomocnik zwrócił uwagę, że sprawa o ustalenie i przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu w ramach przyznanego i skonsumowanego prawa pomocy jest sprawą między tymże pełnomocnikiem a sądem, który przyznaje należne wynagrodzenie ze Skarbu Państwa. Pełnomocnik nie może żądać od Dyrektora Izby Skarbowej zapłaty kosztów zastępstwa procesowego bezpośrednio na jego rzeczy, gdyż koszty te są przyznawane skarżącemu. Mając to na uwadze pełnomocnik stwierdził, iż nie otrzymał dotychczas jakiegokolwiek wynagrodzenia od Skarbu Państwa z tytułu wykonanych w sprawie czynności. Mocą zarządzenia z dnia 3 września 2012 r. tutejszy Sąd wezwał pełnomocnika skarżącego o uzupełnienie braków formalnych pisma z dnia [...] sierpnia 2012 r. poprzez sprecyzowanie, w jakim trybie Sąd ma rozpoznać wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomoc prawnej zawarty w tym piśmie, bowiem - jak wynika z wyroku z dnia 12 lipca 2012 r. i jego uzasadnienia – Sąd orzekł w nim o kosztach postępowania, rozpoznając tym samym wniosek pełnomocnika zawarty w jego piśmie z dnia [...] lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 200 p.p.s.a. stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast z przepisu art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. W myśl art. 250 p.p.s.a., wyznaczony w ramach pomocy prawnej radca prawny otrzymuje wynagrodzenie w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przy czym przyznanie tego wynagrodzenia następuje na wniosek radcy prawnego oraz według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych, tj. według przepisów wspomnianego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu są elementem kosztów procesu i podlegają rozliczeniu według zasad obowiązujących przy zwrocie tych kosztów, jeśli kosztami procesu w sprawie zostaje obciążony przeciwnik procesowy strony korzystającej z nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, koszty tej pomocy zasądza się nie od Skarbu Państwa, lecz od przeciwnika procesowego na rzecz strony korzystającej z udzielonej pomocy ( art 200 i art. 203 p.p.s.a i § 15-17 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu). Pogląd taki został wyrażony również w literaturze przedmiotu (por. B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, s. 453). W myśl tej zasady, uwzględniając skargę kasacyjną strony i skargę sądy obu instancji zasądziły od organu na rzecz skarżącego ( któremu przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym) zwrot kosztów postępowania i to w trybie przepisów art. 203 i 200 p.p.s.a, co wynika z uzasadnień obu wyroków. Wobec tego pełnomocnik winien żądać od skarżącego zasądzonych na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego, a nie od Skarbu Państwa. Skarżący bowiem nie poniósł tych kosztów. Podstawą tego żądania jest węzeł obligacyjny, który powstał między skarżącym, a jego pełnomocnikiem w momencie udzielenia pełnomocnictwa, w związku z przyznaniem skarżącemu prawa pomocy. Z powyższych względów żądanie pełnomocnika skarżącego na obecnym etapie postępowania nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa procesowego, stąd na podstawie art. 250 w zw. z art. 13 § 1 i art. 16 § 2 p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji. Na marginesie należy jednak z żalem stwierdzić, iż w ustawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest uregulowań takich jak w kodeksie postępowania cywilnego, chroniących pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Z przepisu art. 122 k.p.c wynika bowiem, że adwokat lub radca prawny ustanowiony zgodnie z przepisami działu - pomoc prawna z urzędu - ma prawo - z wyłączeniem strony - ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika.