I SA/Po 425/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki(spr.) Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska as.sąd.WSA Karol Pawlicki Protokolant st.sekr. sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi "A " D.M.S. B. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty kwoty tytułem zwrotu należnych wydatków związanych z wykonaniem dozoru i wynagrodzenia za dozór I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej Spółki Jawnej "A" D.M.S. B obecna nazwa "A" Polska sp. z o.o. kwotę 100 zł. (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. wstrzymuje wykonanie zaskarżonych postanowień wymienionych w pkt 1 do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/K.Pawlicki /-/J.Małecki /-/M.Skwierzyńska Urząd Celny na podstawie postanowienia z dnia [...]nr [...] dokonał zabezpieczenia na poczet należności celnych, towarów pochodzenia zagranicznego sprowadzonych przez firmę "B" J.V. S.A. W/w ruchomości pozostawiono na terenie Hurtowni "A" spółka cywilna w S. ul. [...], w której dokonano ich zabezpieczenia. Z uwagi na długotrwałe i skomplikowane postępowanie w przedmiotowej sprawie spółka jawna "A" (wcześniej - spółka cywilna "A" przechowywała zabezpieczony towar przez okres 10 lat. W międzyczasie tj. w dniach [...] 07.1993r. oraz [...]03.1996r. prezes w/w spółki występował z pismami do organu celnego dotyczącymi zasadności dalszego sprawowania zabezpieczania towarów, lecz pisma te pozostały bez odpowiedzi. Pismem z dnia [...] 02.2002r. pełnomocnik spółki G.W. po raz kolejny zwróciła się do Urzędu Celnego (Dyrektora Izby Celnej) o podjęcie decyzji w sprawie kontynuowania zabezpieczania celnego. W dniu [...] Izba Celna wydała postanowienie nr [...] uchylające postanowienie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia należności celnych ciążących na towarach przechowywanych pod dozorem celnym spółki "A". W dniu [...] 07.2002r. spółka jawna "A" B. złożyła zażalenie na postanowienie Izby Celnej. W uzasadnieniu wystąpiła jako dozorca zajętej ruchomości o zwrot wydatków związanych z wykonaniem tegoż dozoru oraz o wynagrodzenie za dozór w kwocie łącznej [...] złotych. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Celnej odmówił wypłaty żądanej kwoty uzasadniając powyższe, iż hurtownia "A" nie została ustanowiona dozorcą zajętych ruchomości, a więc nie przysługuje jej roszczenie, o którym mowa w art. 102 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Poddano również w wątpliwość wysokość kwoty w/w roszczenia. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Celnej pełnomocnik strony złożyła w dniu [...] 02.2003 r. zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej . W uzasadnieniu wskazała na bezczynność organów celnych podnosząc, iż spółka jawna ponosiła koszty związane z przechowywaniem towaru przez okres 10 lat. Wniosła, iż trudno jest polemizować z argumentami zawartymi w cyt. wyżej postanowieniu, gdyż nie zostało przeprowadzone w tym zakresie żadne postępowanie dowodowe. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Dyrektor Izby Skarbowej, po zapoznaniu się z przedłożonym w sprawie materiałem dowodowym, postanowieniem z dnia [...]. nr [...] uchylił w całości przedmiotowe postanowienie Dyrektora Izby Celnej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Dyrektor Izby Celnej, po ponownym przeanalizowaniu całości akt sprawy, wydał w dniu [...]. postanowienie nr [...], którym ponownie odmówił wypłaty żądanej kwoty. Pismem z dnia [...] października 2004 r. S.B. reprezentujący spółkę jawną "A" D.M.S. B. z siedzibą w S. wniósł zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Celnej. Dyrektor Izby Skarbowej, po zapoznaniu się z przedłożonym w sprawie materiałem dowodowym, postanowieniem z dnia [...]. nr [...] utrzymał w/w postanowienie Dyrektora Izby Celnej w mocy. W uzasadnieniu m.in. wyjaśnia co następuje: Zabezpieczenie przez Urząd Celny na poczet należności celnych papierosów w Hurtowni "A" z siedzibą w S. ul. [...] nastąpiło postanowieniem z dnia [...]na podstawie przepisów ówcześnie obowiązującego Prawa celnego (Dz.U. Nr 75 poz. 445 z 1989r.). Jako podstawę prawną powyższego postanowienia podano przepis art. 46 ust. 2 pkt 3 oraz art. 76 ust. 2 wyżej cytowanej ustawy. Podkreślono, iż Prawo celne nie normowało trybu wykonywania decyzji o zabezpieczeniu należności celnych, w związku z powyższym zgodnie z regulacją ujętą w art. 1 § 2 Prawa celnego, należało stosować wtedy tryb określony w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a wśród nich zwłaszcza art. 100 § 1 i § 2 regulującej to postępowanie ustawy. Wskazano również, iż wprawdzie w myśl art. 102 § 2 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 110 poz. 968 z 2002r. - tekst jedn.) organ egzekucyjny przyznaje na żądanie dozorcy zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór, jednak aby powyższy przepis miał zastosowanie konieczne jest powierzenie dozoru w trybie art. 100 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, wręcz przeciwnie w postanowieniu o zabezpieczeniu z dnia [...] stwierdzono wyraźnie, iż sprzedaż zajętych towarów będzie równoznaczna z ich usunięciem spod dozoru celnego. Wyjaśnia ponadto, iż z przedłożonego w sprawie materiału wynika, iż organy celne dopuściły się w przedmiotowej sprawie szeregu uchybień chociażby takich jak przewlekłość postępowania. Jednak uchybienia te nie mogą stanowić podstawy pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia, zwłaszcza, iż kwota której strona na żąda z tytułu zwrotu koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór jest nieadekwatna do objętości i powierzchni zajmowanej przez zajęty towar. Jak wynika z akt sprawy w firmach specjalizujących się w przechowywaniu mienia koszt przechowania typowego towaru (nie powodującego dodatkowych czynności przy jego składowaniu) wynosi miesięcznie od 10 do 15 zł za 1m2 zajmowanej powierzchni. W przedmiotowej sprawie zabezpieczone papierosy zajmowały powierzchnię [...] m2, a więc koszt ich przechowywania w ciągu 10 lat nie powinien być większy niż [...] zł. Zwraca również uwagę, iż Urząd Skarbowy przeprowadził na wniosek Izby Celnej postępowanie dowodowe oraz kontrolę dokumentacji finansowej pod kątem żądania spółki jawnej "A" DMS B. zwrotu wydatków związanych z wykonaniem dozoru oraz wynagrodzenia za dozór w kwocie łącznej [...] zł. Z ustaleń poczynionych przez pracowników Urzędu Skarbowego wynika, iż księgi rachunkowe dotyczące lat 1992-1996 zostały zniszczone, tak więc strona nie może udokumentować za w/w okres wydatków związanych z przechowywaniem zabezpieczonych towarów. Ponadto jak wynika z oświadczenia wspólników skarżącej spółki: żądana kwota z tytułu zwrotu należnych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru i wynagrodzeniem za dozór miałaby obejmować również utracone dochody firmy wynikłe z zabezpieczenia papierosów przez Urząd Celny. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej powyższe mogłoby stanowić jedynie przesłankę żądania odszkodowania od organów celnych, a nie zwrotu należnych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru i wynagrodzeniem za dozór wypłacanych w trybie art. 102 §2. Reasumując stwierdza, że postanowienie Dyrektora Izby Celnej zostało wydane zgodnie obowiązującymi przepisami, a podnoszone przez stronę okoliczności nie zasługują na uwzględnienie. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, "A" D.M.S. spółka jawna, reprezentowana przez wspólnika S.B. - pismem z dnia [...] 01.2005r. (wpływ do Izby Skarbowej w dniu [...] 01.2005r.) złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze spółka zarzuca, iż zaskarżone postanowienie narusza przepisy art. 102 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. Nr 110 poz. 968 z 2002r.) oraz przepisy art. 7, 9, 10, 77 § 1, 80, 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, co miało wpływ na wydanie orzeczenia. Wskazując na powyższe zarzuty w skardze wnosi się o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...]. Dyrektor Izby Skarbowej, po zapoznaniu się z zarzutami zawartymi w skardze w pełni podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się do zarzutu napuszenia przepisu art. 7 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego wskazuje, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek strony, która pismami z dnia [...] 07.2002r. i [...] 09.2002r. zażądała wypłacenia kwoty [...] zł tytułem zwrotu należnych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru i wynagrodzeniem za dozór. Tym samym ciężar udowodnienia wydatków związanych z przechowywaniem przedmiotowego towaru spoczywa na stronie zgłaszającej takie żądanie. Za nieuzasadniony tym samym należy uznać zarzut dotyczący obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach prawnych i faktycznych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Powyższe miałoby swoje uzasadnienie w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie z urzędu a nie na żądanie strony. Dyrektor Izby Skarbowej nie zgadza się również z zarzutem, iż nastąpiło naruszenie przepisów art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy administracyjne zarówno I jak i II instancji zebrały materiały dowodowe w sposób wyczerpujący tj. pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia. Wyjaśnienie stanu faktycznego nastąpiło w oparciu o wyniki przeprowadzonej przez pracowników Urzędu Skarbowego kontroli. Jak wynika z protokołu z powyższej kontroli strona była informowana o możliwości przedstawienia zastrzeżeń i składania wyjaśnień. Ponadto jak wynika z akt sprawy strona nie wyrażała woli składania jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego należy wskazać, iż ma on zastosowanie w przypadku postępowań administracyjnych zakończonych rozstrzygnięciem w postaci decyzji. Postępowanie egzekucyjne jest natomiast szczególnym rodzajem postępowania w toku którego rozstrzygnięcia zapadają w formie postanowień. W kwestii zarzutu naruszenia przepisu art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy wskazuje, iż zaskarżone postanowienie zawiera, wbrew twierdzeniom skarżącego, wskazanie dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej, a ponadto wskazanie przepisów prawa stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia. Ponownie podkreśla, iż zasadniczą przesłanką mającą decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest brak ustanowienia dozoru w trybie art. 100 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje: W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Zgodnie z powyższą zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy państwowej administracji finansowej, a związanych z odmową przyznania wnioskowej przez spółkę jawną "A" z S. (obecnie spółkę z o.o.) zwrotu wydatków związanych z wykonywaniem przez skarżącą dozoru celnego oraz wynagrodzenia za tenże dozór. Granice rozpoznania powyższej skargi przez sąd administracyjny są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań państwowej administracji finansowej w tej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącej (zakaz reformationis in peius). Wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. I tak Sąd podziela w szczególności stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, iż w niniejszej sprawie organy celne dopuściły się wielokrotnie naruszeń obowiązującego prawa. To wielokrotne naruszenie prawa przez organy administracji celnej to nie tylko jaskrawa przewlekłość w załatwieniu sprawy, ale - co wynika z akt administracyjnych sprawy - także wieloletnia bezczynność tejże administracji (nie reagującej na wnioski strony skarżącej) i skutkująca przedawnieniem należności podatkowo-celnych towarów pochodzenia zagranicznego sprowadzonych przez firmę "B" J.V. S.A., a nabytych następnie przez spółkę cywilną "A". Oznaczać to może istotne naruszenie interesów finansowych Skarbu Państwa, m.in. wskutek uszczuplenia należności daninowych. Sąd nie podziela jednakże stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej , iż w niniejszej sprawie spółka "A" nie została ustanowiona przez Urząd Celny postanowieniem z dnia [...]., nr [...] dozorcą celnym nabytych od "B " papierosów ([...] paczek papierosów marki [...] i [...] paczek papierosów ). Fakt ustanowienia dozoru celnego potwierdza przecież ostateczne postanowienie Izby Celnej z dnia [...] nr [...] uchylające postanowienie z dnia [...] nr [...]w przedmiocie zabezpieczenia należności celnych ciążących na towarach przechowywanych pod dozorem celnym spółki "A ". Na ten fakt zresztą organ odwoławczy powołuje się na stronie 2 swej odpowiedzi na skargę. Standardem konstytucyjnym wynikającym z art. 77 ust. l Konstytucji RP z 1997 r. jest to, iż każdy komu została wyrządzona szkoda (bardzo szeroko rozumiana), wskutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej, ma prawo do jej wynagrodzenia. Ową szkodą jest zarówno brak wynagrodzenia za sprawowanie nadzoru celnego mogące być dochodzone w trybie administracyjnym, jak i szkody spowodowane w dochodach skarżącej z tytułu wyłączenia z obrotu zajętych papierosów z winy funkcjonariuszy celnych - dochodzone przed sądem powszechnym. Skoro zatem skarżąca spółka "A" jako dozorca celny ostatecznie sprecyzowała, iż wnosi o zwrot wydatków związanych z wykonywaniem tego dozoru oraz wynagrodzenia za ów dozór, przedkładając własne stosowne w tym zakresie wyliczenia - organy administracji finansowej winny były merytorycznie ten wniosek uwzględnić, kierując się wytycznymi zawartymi w art. 102 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) w związku z art. 1§ 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne ( Dz. U. Nr 75, poz. 445 z późn. zm.). Z uzasadnień zaskarżonych wynika zresztą, iż organy obu instancji próbowały określić ich zdaniem adekwatną do czynności dozorcy celnego wysokość wydatków oraz wynagrodzenie. Organy państwowej administracji finansowej, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy i określaniu skarżącej spółce "A" wynagrodzenia, o którym mowa w art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji winny zatem uwzględnić zakres obowiązków dozorcy celnego i okoliczności towarzyszące przechowaniu, warunki sprawowania pieczy nad zajętymi papierosami oraz wielkość składowanego przedmiotu i powierzchnię niezbędną do jego składowania w sposób zapewniający zachowanie jego właściwości ( por. też wyrok NSA z dnia 16 lutego 1999 r., sygn. akt I S.A./Wr 2390/97, ONSA, Nr 1, poz. 28). Z tych zatem powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) oraz c), art. 152 i art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/K.Pawlicki /-/J.Małecki /-/M.Skwierzyńska LF