I SA/Po 443/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MŁ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MŁ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące styczeń i od marca do grudnia 2008r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca MŁ wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że z uwagi na panujący od początku roku kryzys nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych. Wskazała, że sytuacja w jej rodzinie pogarsza się z każdym miesiącem i nie ma perspektyw na poprawę. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z [...]-letnim synem. Mąż skarżącej posiada dom o pow. [...] m2 oraz działkę gruntu, na której stoi dom i zabudowania gospodarcze, a także samochód osobowy S, rok prod. [...] oraz samochód dostawczy K, rok prod. [...]. Skarżąca podała, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów, gdyż firma przynosi straty. Małżonek skarżącej również nie posiada dochodów. Wnioskodawczyni podała, że z uwagi na straty ponoszone przez jej firmę zmuszona jest utrzymywać siebie i rodzinę z pożyczonych pieniędzy. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w piśmie z dnia [...] podała, że prowadzi małą, rodzinną firmę i zajmuje się wieloma bieżącymi sprawami dotyczącymi gospodarstwa domowego. W ciągu wyznaczonych siedmiu dni nie była w stanie przygotować wymaganych dokumentów, zwłaszcza, że w tym okresie przypadały dodatkowe wolne dni od pracy. Ponadto część dokumentów znajduje się u księgowej lub w Urzędzie Kontroli Skarbowej i na ich zebranie nie miała czasu. Wobec tego kolejnym pismem z dnia 2[...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 5. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, stypendium itp.) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, 6. podanie czy przeciwko skarżącej są prowadzone postępowania egzekucyjne (odpis dokumentów), 7. podanie od kiedy mąż skarżącej nie pracuje, czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego, 8. złożenie odpisów dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą za ostatnie [...] miesięcy, t.j. książki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7, firmowych rachunków bankowych, 9. złożenie wykazu środków trwałych związanych z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą, 10. podanie ilu skarżąca zatrudnia pracowników, 11. podanie od kogo, kiedy i w jakiej wysokości skarżąca pożyczyła i pożycza pieniądze na miesięczne utrzymanie (odpis umów), czy umowy pożyczki zostały zgłoszone do Urzędu Skarbowego. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych i że firma, którą prowadzi, wykazuje straty. Skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z synem. Wnioskodawczyni nie posiada majątku, natomiast jej mąż posiada dom o pow. [...] m2, budynki gospodarcze, działkę gruntu, na której znajduje się ten dom wraz z zabudową gospodarczą, samochód osobowy marki S, rok prod. [...] i samochód dostawczy marki K, rok prod. [...]. Mąż skarżącej nie jest zatrudniony i nie ma dochodów. Wnioskodawczyni podała, że na utrzymanie rodziny pożycza pieniądze. Skarżąca - mimo wezwania – nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez nią i jej męża, nie wyjaśniła nawet czy takie zeznania składali, nie złożyła również wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych, nie podała czy ona i jej mąż posiadają rachunki bankowe, nie wyjaśniła jaka jest wartość rynkowa samochodów, które są własnością jej męża, nie podała również w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, nie podała, czy ona i jej mąż uzyskują jakieś dodatkowe dochody, nie poinformowała również od kogo, kiedy i w jakiej wysokości pożyczyła i pożycza pieniądze na miesięczne utrzymanie. Skarżąca nie wyjaśniła również czy jej mąż szuka pracy, czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła odpisów dokumentów związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, nie wiadomo zatem w jakiej wysokości od początku roku uzyskała przychód, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów i wobec tego nie wiadomo czy uzyskała dochód czy odnotowała stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również wyciągów z firmowych rachunków bankowych, nie wyjaśniła nawet czy takie rachunki posiada. Nie złożyła odpisów deklaracji VAT-7, również i w tej kwestii nie wyjaśniła, czy w.w deklaracje składała. Skarżąca nie podała czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu, nie przedłożyła również ewidencji środków trwałych. Ponadto wnioskodawczyni nie wyjaśniła czy wobec niej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak udzielenia przez skarżącą informacji, o podanie których została wezwana, oraz brak złożenia przez nią odpisów dokumentów, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżąca pomimo dwukrotnego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa nie udzieliła odpowiedzi. Natomiast złożone przez nią wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05). Skoro skarżąca, pomimo wezwania, nie udzieliła wyjaśnień i nie przedłożyła odpisów dokumentów, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.