I SA/Po 443/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń i od marca do grudnia 2008 r. postanawia oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] M. Ł. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], którą uchylono decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące styczeń i od marca do grudnia 2008 r., w części dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za październik 2008 r. i określono za ten miesiąc nadwyżkę podatku należnego nad naliczonym podlegającą wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości [...] zł, a w pozostałej części decyzję organu I instancji utrzymano w mocy. W dniu [...] lipca 2013 r. skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że z uwagi na panujący od początku roku kryzys nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych. Wskazała, że sytuacja w jej rodzinie pogarsza się z każdym miesiącem i nie ma perspektyw na poprawę. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z [...]-letnim synem. Wyjaśniła, że jej mąż posiada dom o pow. [...] m² oraz działkę gruntu, na której stoi dom i zabudowania gospodarcze, a także samochód osobowy [...], rok prod. [...] oraz samochód dostawczy [...], rok prod. [...]. Skarżąca podała, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów, gdyż firma przynosi straty. Oświadczyła, że jej mąż również nie posiada dochodów. Wnioskodawczyni podała także, że z uwagi na straty ponoszone przez jej firmę zmuszona jest utrzymywać siebie i rodzinę z pożyczonych pieniędzy. W piśmie z dnia [..] sierpnia 2013 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza z dnia [...] lipca 2013 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca wyjaśniła, że prowadzi małą, rodzinną firmę i zajmuje się wieloma bieżącymi sprawami dotyczącymi gospodarstwa domowego. Jednocześnie podniosła, że w terminie wyznaczonych jej siedmiu dni nie była w stanie przygotować wymaganych dokumentów, zwłaszcza, że w tym okresie przypadały dodatkowe wolne dni od pracy. Oświadczyła, że część dokumentów, o przedłożenie których została wezwana, znajduje się u księgowej lub w Urzędzie Kontroli Skarbowej w P. i na ich zebranie nie miała czasu. W związku z powyższym skarżąca wniosła o przedłużenie o 21 dni terminu doręczenia Sądowi odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] lipca 2013 r. wraz z wymaganymi dokumentami. Uwzględniając powyższą prośbę referendarz sądowy, pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r., wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 21 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał, poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012 r. złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 5. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, stypendium itp.) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, 6. podanie czy przeciwko skarżącej są prowadzone postępowania egzekucyjne (odpis dokumentów), 7. podanie od kiedy mąż skarżącej nie pracuje, czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego, 8. złożenie odpisów dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy, tj. książki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7, firmowych rachunków bankowych, 9. złożenie wykazu środków trwałych związanych z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą, 10. podanie ilu skarżąca zatrudnia pracowników, 11. podanie od kogo, kiedy i w jakiej wysokości skarżąca pożyczyła i pożycza pieniądze na miesięczne utrzymanie (odpis umów), czy umowy pożyczki zostały zgłoszone do Urzędu Skarbowego. Wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2013 r. zostało doręczone skarżącej w dniu [...] sierpnia 2013 r., a zatem termin do jego wykonania upływał z dniem [...] września 2013 r. W zakreślonym terminie skarżąca nie uzupełniła wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżąca nie wykazała, aby w sprawie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono, że brak udzielenia przez skarżącą informacji, o podanie których została wezwana oraz brak złożenia przez nią odpisów dokumentów, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Podkreślono również, że złożone przez skarżącą w dniu [...] lipca 2013 r. oświadczenie na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Na powyższe postanowienie skarżąca, pismem z dnia [...] października 2013 r., złożyła sprzeciw, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że do dnia wniesienia sprzeciwu nie otrzymała z Sądu żadnego pisma w sprawie przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższe stwierdziła, że wydanie zaskarżonego postanowienia, bez uprzedniego ustosunkowania się do jej wniosku w przedmiocie braków formalnych i bez wyznaczenia jakiegokolwiek dodatkowego terminu do ich uzupełnienia, było nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie niniejszego wywodu wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W założeniu zatem strona winna wykazać się aktywnością w dostarczaniu sądowi stosownych informacji i dokumentów na ich poparcie. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, treść złożonego przez skarżącą oświadczenia na urzędowym formularzu z dnia [...] lipca 2013 r., a także przedłożona w trakcie postępowania wyjaśniającego informacja w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r., są niewystarczające do obiektywnej oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Wezwanie Sądu z dnia [...] sierpnia 2013 r. do uzupełnienia wniosku, w terminie 21 dni od daty doręczenia tego wezwania, zmierzało więc do umożliwienia skarżącej należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy i rozwianie wszelkich wątpliwości Sądu, co do aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącej. Zaznaczyć należy, że zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności złożonego wniosku. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej wezwanie o uzupełnienie informacji w terminie 21 dni (przedłużonym) zostało odebrane osobiście przez M. Ł. (k. 50 akt sądowych), stąd niezasadne są twierdzenia zawarte w sprzeciwie, jakoby Sąd nie ustosunkował się do jej wniosku dotyczącego dodatkowego terminu. Mając na względzie, że skarżąca zignorowała skierowane do niej wezwanie i nie udzieliła żadnej odpowiedzi na pytania dotyczące jej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie przedłożyła dokumentów, o które została wezwana oraz nie wyjaśniła, podając przyczynę, że takimi dokumentami nie dysponuje, stwierdzić należy, że Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Przede wszystkim podnieść należy, że ze złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jej oświadczenia zawartego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. wynika wyłącznie, że nie jest ona w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych i że firma, którą prowadzi, wykazuje straty. Skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z synem. Wnioskodawczyni nie posiada majątku, natomiast jej mąż posiada dom o pow. [...] m², budynki gospodarcze, działkę gruntu, na której znajduje się ten dom wraz z zabudową gospodarczą, samochód osobowy marki [...], rok prod. [...] i samochód dostawczy marki [...], rok prod. [...]. Mąż skarżącej nie jest zatrudniony i nie ma dochodów. Wnioskodawczyni stwierdziła również, że na utrzymanie rodziny pożycza pieniądze i wyjaśniła, że prowadzone przez nią przedsiębiorstwo jest małą firmą rodzinną. Podkreślenia wymaga, że wobec tak lakonicznych, nie popartych żadnymi dowodami twierdzeń, referendarz sądowy nie miał obiektywnych możliwości dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego i finansowego skarżącej. W związku z powyższym pismem z dnia [...] lipca 2013 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie 7 dni, stosownych dokumentów i udzielenie precyzyjnie wskazanych w wezwaniu informacji. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca, pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r., podnosząc, że wiele żądanych przez Sąd dokumentów znajduje się u jej księgowej lub w Urzędzie Kontroli Skarbowej w P., wniosła o przedłużenie terminu określonego w wezwaniu do 21 dni. Pozytywnie rozpoznając powyższą prośbę, referendarz sądowy, pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r., wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 21 dni od daty doręczenia wezwania. Wezwanie to, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, zostało doręczone skarżącej w dniu [...] sierpnia 2013 r. (k. 50 akt sąd.). Mimo to skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na to wezwanie, ani nie wyjaśniła przyczyn niewypełnienia nałożonego na nią obowiązku. Dodatkowo składając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, skarżąca również uchyliła się od przestawienia wymaganych dokumentów i oświadczeń, a poprzestała wyłącznie na podniesieniu zarzutu braku rozpoznania jej wniosku o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych. W ocenie Sądu, sformułowany przez skarżącą w sprzeciwie zarzut jest, co już wyżej wskazano, w świetle znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, całkowicie bezpodstawny. Abstrahując od powyższego, stwierdzić także należy, że nawet gdyby - całkowicie hipotetycznie - uznać, że skarżąca rzeczywiście nie otrzymała pisma referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2013 r. informującego o przedłużeniu, do 21 dni, a więc zgodnie z prośbą skarżącej, terminu na uzupełnienie braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, to i tak, mając na względzie bierną postawę skarżącej przejawiającą się w nie dostarczeniu Sądowi żądanych, we wskazanym wyżej wezwaniu, dokumentów i informacji, należałoby jej wniosek oddalić. Podkreślić bowiem należy, że twierdzenia skarżącej zawarte we wniosku o przyznania prawa pomocy, jak i w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r., są gołosłowne i nie mogą stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy. Jeszcze raz w tym miejscu zaznaczyć należy, że wątpliwości Sądu w zakresie możliwości przyznania skarżącej żądanej pomocy miały zostać przez nią wyjaśnione, jednakże brak udzielenia odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia [...] sierpnia 2013 r., de facto uniemożliwił Sądowi dokonanie rzetelnych ustaleń. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności stwierdzić zatem należy, że złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niepełny i uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego i finansowego wnioskodawczyni. Tym samym, w ocenie Sądu, niemożliwe jest obiektywne stwierdzenie, że skarżąca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Fakt uchylenia się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na lakonicznym przedstawieniu swojej sytuacji majątkowej i finansowej, a także nie przedkładaniu dokumentów, które mogły mieć istotny wpływ na przyznanie skarżącej wnioskowanej pomocy, w wyniku wyżej wskazanych uchybień, skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić zatem należy, że to sama wnioskodawczyni, swoją bierną postawą, uniemożliwiła Sądowi dokonanie pełnej oceny swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W konsekwencji powyższych rozważań należy uznać, że skarżąca nie wykazała, by poniesienie kosztów sądowych mogło spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Jednocześnie zaznaczyć należy, że skarżąca w każdym czasie może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, uzupełniony o dokumenty, wskazywane przez Sąd. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.