I SA/Po 444/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 05 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. wniósł skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] czerwca 2013 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie został złożony sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] lipca 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, który został podpisany przez żonę skarżącego. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] lipca 2013 r. wezwano skarżącego m.in. do podpisania ewentualnie nadesłania podpisanego urzędowego formularza PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania stosownie do treści art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."). Skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony w dniu [...] sierpnia 2013 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż jego miesięczny dochód nie wystarcza na uiszczenie kwoty w wysokości [...] zł . Wyjaśnił, że utrzymuje się z kwoty [...] zł. Ponadto ma na utrzymaniu czwórkę dzieci, w tym w wieku [...], [...] i [...] lat, które mieszkają z nim i żoną oraz [...]-letniego syna, który jest osobą niepełnosprawną i na którego płaci co miesiąc alimenty w kwocie [...] zł. Skarżący podał, że jego żona nie pracuje, wychowuje dzieci i wobec tego nie mają drugiego źródła dochodu. Skarżący wskazał, że opłata za wodę wynosi [...] zł co dwa miesiące, za butlę z gazem co miesiąc płaci [...] zł, na opłaty za energię elektryczną co dwa miesiące przeznacza [...] zł, opłata za śmieci wynosi [...] zł, za wywóz nieczystości płynnych [...] zł. Skarżący podał, że opłaca polisę w PZU w wysokości [...] zł oraz płaci składki do ZUS-u w wysokości [...] zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że gdyby nie kuzyn żony, który jest kawalerem, z nimi mieszka i który ma rentę socjalną w wysokości [...] zł miesięcznie, nie byłoby go stać nawet na podstawowe wyżywienie. Skarżący podał, że nie posiada wartościowych przedmiotów. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód brutto w wysokości [...] zł. Odpowiadając na wezwanie Sądu z dnia [...] sierpnia 2013 r. skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami. Podał, że posiada konto bankowe w Banku Pocztowym. Wskazał, że koszty miesięcznego utrzymania rodziny, tj. opłaty za prąd, wodę, podatek wynoszą [...] zł netto. Podał, że żona pobiera zasiłek rodzinny na dzieci. Oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Następnie podał, że dom, w którym mieszka, należy do jego żony i trzech współwłaścicieli. W dalszej części oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, ponieważ pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wyjaśnił, że małżonka nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżący oświadczył, że zatrudnia jednego pracownika na 1/3 etatu i nie posiada środków trwałych w firmie. Do pisma załączył pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] września 2013 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z tytułu świadczeń alimentacyjnych, zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. o wszczęciu egzekucji i wezwania do zapłaty, pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. o zajęciu wierzytelności, zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat. Skarżący do pisma załączył również kserokopie deklaracji VAT oraz zeznania rocznego podatkowego za 2012 r. Postanowieniem z dnia 01 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Do sprzeciwu załączył wydruk z księgi przychodów i rozchodów raport za rok 2013 (okres styczeń – wrzesień) – k. 83-84 akt sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu, bowiem skarżący nie wykazał, że przysługuje mu częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W badanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wskazać także należy, że w przypadku pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu o przyznanie prawa pomocy danych, Sąd posiada instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu – ma prawo wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony, jej dochodów lub stanu rodzinnego. Stosownie do art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wskazane czynności mają na celu umożliwienie stronie należytego uzasadnienia i udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który wynosi [...] zł. Sąd zauważa, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu z dnia [...] sierpnia 2013 r. budzi wątpliwości i nie jest wystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia [...] sierpnia 2013 r. do uzupełnienia wniosku - wydane w trybie art. 255 P.p.s.a. - zmierzało do umożliwienia skarżącemu wykazania i należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie, że skarżący w sposób wybiórczy potraktował skierowane do niego wezwanie o uzupełnienie wniosku, Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący mieszka razem z żoną, jej kuzynem i synami w wieku [...], [...] i [...] lat. Ponadto na utrzymaniu skarżącego pozostaje niepełnosprawny syn, na którego łoży alimenty w wysokości [...] zł. Następnie skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał m.in., że nie pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. W tym miejscu zauważyć należy, że okoliczność, iż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej nie jest równoznaczna z tym, że nie mogą prowadzić wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto zauważyć należy, że skarżący nie wyjaśnił kiedy została zawarta umowa majątkowa małżeńska o wyłączeniu wspólności ustawowej, nie podał również czy został dokonany podział majątku wspólnego między małżonkami. Z informacji skarżącego wynika, że mieszka w domu, który należy do jego żony i trzech innych współwłaścicieli. Skarżący jednakże nie podał kim są pozostali trzej współwłaściciele domu (np. rodzice, rodzeństwo, kuzynostwo żony, synowie skarżącego, inne osoby). Wnioskodawca, mimo wezwania, nie wyjaśnił również czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, do których z uwagi na okoliczność wspólnego zamieszkania należy zaliczyć żonę, a także jej kuzyna, posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżący na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że posiada konto bankowe w Banku Pocztowym, które podlega zajęciu egzekucyjnemu, nie wyjaśnił natomiast czy żona i jej kuzyn posiadają rachunki bankowe, jeżeli tak to nie przedłożył wyciągów z tych rachunków. Skarżący oświadczył, że jego żona otrzymuje zasiłek rodzinny na dzieci, nie przedłożył jednak odpisu decyzji o przyznaniu zasiłku. Z oświadczeń skarżącego wynika, że jego żona nie pracuje, nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Do złożonego sprzeciwu przedstawił kopię księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do września 2013 r., z którego wynika, że za powyższy okres odnotował stratę w wysokości – [...] zł. Powyższe dane nie są wiarygodne z przedstawionymi we wniosku, bowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. A zatem dane te nie uwzględniają wykazanej straty. Następnie skarżący podał, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] zł netto. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że płaci również alimenty na najstarszego syna w wysokości [...] zł miesięcznie. Z oświadczeń skarżącego nie wynika nadal z jakich środków ponosi nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi przez niego dochodami. Wprawdzie skarżący podał, że mieszka z nimi kuzyn żony, który otrzymuje rentę, to jednak nie wyjaśnił jaką kwotę z tytułu renty przeznacza on na swoje miesięczne utrzymanie, a jaką kwotą wspiera wnioskodawcę i jego rodzinę. W ocenie Sądu skarżący bardzo ogólnikowo przedstawił koszty miesięcznego utrzymania, nie wyjaśnił jaką kwotę przeznacza m.in. na wyżywienie, koszty leczenia i zakupu lekarstw i inne wydatki. Skarżący nie udzielił zatem pełnych wyjaśnień w kwestii dotyczącej kosztów miesięcznego utrzymania. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie wynika czy faktycznie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje on dochód miesięczny w wysokości [...] zł brutto. Z załączonych natomiast kopii deklaracji VAT-7, wynika, że w lutym 2013 r. podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług, na terytorium kraju wynosiła [...] zł, w marcu 2013 r. [...] zł, w maju, czerwcu i lipcu 2013 r. nie wykazał podstawy opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju Ponadto z w/w deklaracji wynika, że skarżący wykazał, iż podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług, dla których podatnikiem jest nabywca w lutym 2013 r. wyniosła [...] zł, w marcu 2013 r. [...] zł, w lipcu 2013 r. [...] zł. Skarżący nie przedłożył natomiast kserokopii deklaracji VAT-7 za kwiecień 2013 r., nie wyjaśnił również czy za w/w miesiąc złożył w Urzędzie Skarbowym deklarację VAT-7. Skarżący – mimo wezwania – nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2011 r. złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z przedłożonego natomiast zeznania rocznego podatkowego za 2012 r. wynika, że rozliczył się wspólnie z żoną, co świadczyć może o tym, że w 2012 r. małżonkowie pozostawali we wspólności majątkowej małżeńskiej. Z zeznania tego wynika, że skarżący w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone przez skarżącego w niniejszej sprawie oświadczenia i dokumenty są niepełne i nierzetelne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Powołane wyżej okoliczności, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych informacji. Zasadne jest zatem stwierdzenie, że skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. W ocenie Sądu, złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana przez Sąd w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem Sądu obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał niemożności wygospodarowania nawet częściowo kwoty na opłacenie kosztów sądowych ze środków, którymi aktualnie dysponuje. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.