I SA/Po 468/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty z tytułu zajęcia wierzytelności oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dniu [...] lutego 2018 r. określił R. W. – [...] - jako dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanych środków pieniężnych z tytułu zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu świadczonych usług przez K. Sp. z o.o. w [...] na kwotę [...]zł. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że organ I instancji działając jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika K. Sp. z o.o. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. [...] R. W. w G. na łączną kwotę [...]zł, na którą składa się kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, kwota kosztów upomnienia [...] zł, kwota należności głównej [...] zł, kwota odsetek [...] zł. W odpowiedzi na powyższe zajęcie dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia [...] września 2014 r. poinformował, że od dnia [...] sierpnia 2014 r. zakończył współpracę handlową z firmą K. Sp. z o.o. W dniu [...] lipca 2016 r. uzyskano informację od prokurenta K. Sp. z o.o., że spółka posiada wierzytelności z [...] R. W., z którą współpracuje przez cały czas, dostarcza zwierzęta do ubojni i wystawia faktury, a należności regulowane były gotówką. Wobec powyższego organ I instancji zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. o przeprowadzenie kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, o którym jest mowa powyżej. W trakcie przeprowadzonej kontroli w dniu [...] maja 2017r. R. W. poinformował, że w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] kwietnia 2016 r. ponownie nawiązana została współpraca z firmą K. Sp. z o.o. w zakresie zakupu żywca wołowego. Łączna kwota zakupu w tym okresie od tej firmy wynosiła [...] zł. Płatności dokonywane były gotówką. Jednocześnie R. W. wskazał, że współpraca handlowa ze wskazanym podmiotem prowadzona była przez jego syna, D. W., gdyż on w okresach: [...]/2014, [...].04.2015, [...].06.2015, [...].2015, [...].11.2015-[...].2016, [...].05.2016 przebywał na zwolnieniu lekarskim w związku z wypadkiem przy pracy. Wszystkie decyzje związane z prowadzeniem firmy we wskazanych okresach podejmowane były przez D. W., który nie miał wiedzy na temat zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności K. Sp. z o.o. Gdyby wiedzę taką posiadał dokonałby realizacji zajęcia z dnia [...] sierpnia 2014r. R. W. oświadczył również, że nie posiada żadnych zobowiązań finansowych wobec K. Sp. z o.o. Zgodnie natomiast z przedstawionymi w trakcie przeprowadzonej kontroli dokumentami, począwszy od [...] sierpnia 2014 r. do dnia [...] kwietnia 2016 r. [...] R. W. otrzymała od K. Sp. z o.o. 259 faktur za wykonane dostawy zwierząt na łączną kwotę należności głównej [...] zł po dniu odebrania zajęcia. Mając na uwadze zgromadzonym materiał dowodowy, organ egzekucyjny wskazał, że [...] R. W. na dzień [...] sierpnia 2014 r., to jest na dzień dokonania zajęcia wierzytelności z dnia [...] sierpnia 2014 r., nie posiadała wobec K. Sp. z o.o. istniejących wierzytelności. Jak wynika bowiem z wyjaśnień R. W. firma nie miała nigdy zaległych zobowiązań finansowych wobec K. Sp. z o.o., gdyż rozliczenia z tą spółką realizowane były wyłącznie w formie gotówkowej za pobraniem. Mając jednak na uwadze treść art. 89 § 1 i 2 ustawy z dnia [...].06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U z 2017 r., poz. 1201 ze zm. dalej u.p.e.a ), dłużnik zajętej wierzytelności miał obowiązek przekazać nie tylko wierzytelności K. Sp. z o. o istniejące w dniu zajęcia, ale również te które powstały po dniu zajęcia, to jest po [...] sierpnia 2014 r. W świetle wskazanych powyżej okoliczności Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. stwierdził, że [...] R. W. bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu Nie dopełniła obowiązku wynikającego z zajęcia wierzytelności z dnia [...] sierpnia 2014 r. i na dzień wydania postanowienia nie przekazała organowi egzekucyjnemu należności w kwocie [...]zł, na którą składają się należności wynikające z tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. o numerach: SM [...]/[...], SM [...]/[...] na łączną kwotę dochodzonej należności [...] zł (w tym: należność główna, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne i koszty upomnienia) oraz wystawionych przez Naczelnika urzędu Skarbowego w K. o numerach: SM [...]/[...], SM [...]/[...] SM [...]/[...], SM [...]/[...], SM [...]/[...], SM [...][...] na łączną kwotę dochodzonej należności [...] zł (w tym: należność główna, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne i koszty upomnienia). Na powyższe postanowienie dłużnik zajętej wierzytelności wniósł zażalenie, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: - art. 7 art. 8 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 roku, poz. 1257 dalej k.p.a.) poprzez nierozpatrzenie zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego w całości i w sposób wyczerpujący, - art. 123 k.p.a. w zw. z art. 17 i art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez niezasadne przyjęcie i ustalenie nieprzekazanej kwoty tytułem zajęcia wierzytelności z tytułu świadczonych usług przez K. Sp. z o.o. na kwotę [...]zł, w sytuacji gdy R. W. dopełnił niezbędnych czynności wymaganych przez prawo co do rozliczeń z K. Sp. z o.o., a ponadto nieopłacenie gotówką towaru przez skarżącego skutkowałoby niedostarczeniem towaru, co doprowadziłoby do utraty środków finansowych, a w konsekwencji do utraty płynności finansowej; ponadto pełnomocnik skarżącego wskazał, że niewywiązanie się z nałożonego obowiązku przez R. W. nie wynikało z jego winy, gdyż w tamtym czasie był chory i przebywał na zwolnieniu lekarskim, co potwierdza dokumentacja medyczna. W oparciu o powyższe argumenty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji celem umorzenia postępowania. W uzasadnieniu złożonego zażalenia wskazano, że gotówkowe rozliczanie się z K. Sp. z o.o. przed dostarczeniem towaru, w sytuacji realizacji zajęcia wierzytelności doprowadziłoby do niedostarczenia towaru bądź żądania jego zwrotu. Ponadto wskazano, że zajęcie wierzytelności na podstawie art. 89 u.p.e.a. podobnie jak na podstawie art. 896 k.p.c. obejmuje tylko wierzytelność istniejącą. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej dotyczącego braku możliwości realizacji zajęcia z powodu dokonywania z K. sp. z o.o. rozliczeń gotówkowych w momencie otrzymywania dostawy, organ odwoławczy wskazał, że jest on całkowicie nieuzasadniony. Otrzymanie zawiadomienia o zajęciu nakłada na dłużnika zajętej wierzytelności ustawowy obowiązek realizacji tego zajęcia bez względu na sposób rozliczeń realizowany z tym kontrahentem. Ponadto nieuzasadniony był zarzut strony, iż zajęcie wierzytelności było nieskuteczne, z uwagi na brak istnienia wierzytelności na dzień jego odbioru, tj. na dzień [...] sierpnia 2014 r. Art. 89 § 2 zdanie drugie u.p.e.a. jasno precyzuje, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług. Powyższa informacja znajduje się w pouczeniu przedmiotowego zawiadomienia o zajęciu. Tak więc przepis ten umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Organ odwoławczy nie mógł również uwzględnić argumentu braku winy R. W. w niezrealizowaniu dokonanego zajęcia. Fakt przebywania właściciela firmy na licznych zwolnieniach lekarskich w okresie od [...] grudnia 2014 roku do [...] maja 2016 r. nie ma w sprawie żadnego znaczenia. R. W. obowiązany był bowiem do niezwłocznej realizacji zajęcia otrzymanego w dniu [...] sierpnia 2014 r. Tym bardziej, że już dnia następnego, tj. dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżący dokonał zapłaty na rzecz K. Sp. z o.o. gotówką kwoty [...]zł brutto za dostawę bydła rzeźnego, co dokumentuje faktura wystawiona przez K. Sp. z o.o. w dniu [...] sierpnia 2014 r. nr [...]. W uzasadnieniu stwierdzono, że postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonania uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W tym postanowieniu organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis art. 71 a § 9 u.p.e.a. stanowi prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być dochodzona od dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. W takim przypadku organ egzekucyjny staje się wierzycielem, zaś podstawą prawną wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. Pismem z dnia [...] maja 2018 r. [...] R. W. wniosła skargę na powyższe rozstrzygnięcie, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania celem umorzenia postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania: - art. 7 art. 8 i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez nierozpatrzenie zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, - art. 123 k.p.a. w zw. z art. 17 i art. 71 a § 9 u.p.e.a. poprzez niezasadne przyjęcie i ustalenie nieprzekazanej kwoty tytułem zajęcia wierzytelności z tytułu świadczonych usług przez K. Sp. z o.o. na kwotę [...]zł, w sytuacji gdy R. W. dopełnił niezbędnych czynności wymaganych przez prawo co do rozliczeń z K. Sp. z o.o., a ponadto nieopłacenie gotówką towaru przez skarżącego skutkowałoby niedostarczeniem towaru, co doprowadziłoby do utraty środków finansowych, a w konsekwencji do utraty płynności finansowej; ponadto pełnomocnik skarżącego wskazał, że niewywiązanie się z nałożonego obowiązku przez R. W. nie wynikało z jego winy, gdyż w tamtym czasie był chory i przebywał na zwolnieniu lekarskim, co potwierdza dokumentacja medyczna. W uzasadnieniu złożonej skargi pełnomocnik strony podnosi te same argumenty, które wskazywał z złożonym uprzednio zażaleniu. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Kwestia sporną w przedmiotowej sprawie jest ocena, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały przesłanki do wydania wobec skarżącego postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty jako dłużnikowi zajętej wierzytelności. Na wstępie należy wskazać, że zajęcie egzekucyjne zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a. stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie którego następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Przepisem art. 89 i n. u.p.e.a. normodawca umożliwił przeprowadzenie egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w art. 72-87 u.p.e.a. W myśl art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Oceny skuteczności doręczania zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej należy dokonywać według przepisów art. 39 i następnych k.p.a. Zajęcie z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy wierzytelności aktualnych jak również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Tak więc przepis ten umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Po prawidłowym zawiadomieniu dłużnika zajętej wierzytelności powstaje obowiązek złożenia przez niego oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a., i ewentualnie nałożenie na niego kary pieniężnej za niewykonanie tego obowiązku (art. 168e u.p.e.a.). Powołać w tym miejscu należy również art. 67a § 1 u.p.e.a. według którego organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. Art. 91 u.p.e.a. upoważnia natomiast organ egzekucyjny do zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b u.p.e.a., tj. możliwości ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., a którego przesłankami do jego wydania jest ustalenie w wyniku przeprowadzonej kontroli, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonania uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W tym postanowieniu organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis art. 71 § 9 u.p.e.a. stanowi prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności. W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. [...] R. W.. P. to sporządzone zostało zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów i dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014 roku, poz. 655) i zawierało pouczenie o możliwości ściągnięcia nieprzekazanej organowi wierzytelności bezpośrednio od dłużnika - w przypadku bezpodstawnego uchylenia się od przekazania zajętych wierzytelności. Pomimo zajęcia wierzytelności i otrzymania zawiadomienia, w którym organ egzekucyjny wzywa skarżącego, aby należnej kwoty z tytułu dostaw bydła rzeźnego, byków, tuczników i krów bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu K. sp. z o.o., skarżący dokonywał zapłaty gotówką za dostawy K. sp. z o.o. Należy również uznać za całkowicie nieuzasadniony argument strony dotyczący braku możliwości realizacji zajęcia z powodu dokonywania rozliczeń gotówkowych. Jak słusznie wskazał organ otrzymanie zawiadomienia o zajęciu nakłada na dłużnika zajętej wierzytelności ustawowy obowiązek realizacji tego zajęcia bez względu na sposób rozliczeń realizowany z kontrahentem. Ponadto nie można zgodzić się ze strona, że zajęcie wierzytelności przez organ było bezskuteczne, albowiem w momencie jego dokonania nie istniały wierzytelności, które mogłoby objąć - powstały one bowiem dopiero później. Powołany powyżej art. 89 § 2 u.p.e.a. umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Należy zauważyć, że pismem z dnia [...] września 2014 r. skarżący oświadczył, że z dniem [...] sierpnia 2014 r. zakończył współpracę handlowa z K. . Kontrola wykazała jednak, że od dnia [...] sierpnia 2014 r. do dnia [...] kwietnia 2016 r. skarżący otrzymał od K. 259 faktur. Z przedstawionych dokumentów wynikało, że łączna kwota z wystawionych faktur wynosi [...] zł, a zgodnie z oświadczeniem strony płatności na rzecz ww. firmy dokonywane były gotówką. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że w okresie od [...] sierpnia 2014 r. do [...] kwietnia 2016 r. – pomimo obowiązywania od dnia [...] sierpnia 2014 r. zajęcia wierzytelności – skarżący dokonywał płatności na rzecz kontrahenta, które powinny być przekazane do organu egzekucyjnego. Zasadnie zatem organ egzekucyjny uznał, że działanie skarżącego polegające na przekazywaniu kwoty w gotówce na rzecz swojego wierzyciela nosi znamiona bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. i w konsekwencji zasadnie przyjął, że została spełniona przesłanka do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim skarżącego nie ma wpływu na ocenę zgodności z prawem postanowienia Organy w szczególności nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego i ustaliły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Zatem zarzuty strony skarżącej dotyczące naruszenia art. art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a są całkowicie nieuzasadnione. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i stwierdził jego zgodność z przepisami prawa. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.