I SA/Po 468/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Asesor sądowy WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 października 2023 r. sprawy ze skargi L. K. i S. K. na decyzję Wojewody z dnia 8 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości oddala skargę. Decyzją z 1 czerwca 1973 r., nr [...] Prezydium Miejskiej Rady [...], nr [...] zatwierdziło plan realizacyjny napowietrznej linii energetycznej 110 kV od GPZ "[...]" przy [...] do GPZ "[...] – przy ulicy [...]". Decyzją z 10 maja 1974 r., znak [...], Naczelnik Miasta i Powiatu [...] w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), zezwolił Zakładowi E. K. na wejście na teren m.in. nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej własność J. K., w związku z przeprowadzeniem linii napowietrznej, zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z 2 czerwca 1973 r., wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady [...] Decyzją z 13 września 2011 r., znak [...]., Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Powiatu [...] z 10 maja 1974 r., znak [...], w części orzekającej o zezwoleniu Zakładowi E. K. na wejście na nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], stanowiącą własność J. K., w związku z przeprowadzeniem linii napowietrznej. Decyzją z 6 marca 2019 r., znak [...] [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uchylił przedmiotową decyzję w całości i orzekł o odmówił \ stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Powiatu [...] z 10 maja 1974 r., znak [...], w części orzekającej o zezwoleniu Zakładowi E. K. na wejście na nieruchomość położoną w [...], oznaczoną jako działka nr [...] w związku z przeprowadzeniem energetycznej linii napowietrznej. W uzasadnieniu Minister wskazał, że nieuprawnionym było objęcie postępowaniem również działki nr [...] i prowadzenie postępowania z udziałem podmiotów nie posiadających praw rzeczowych do działki nr [...]. Wnioskiem z 7 lipca 2021 r., doprecyzowanym pismem z 10 sierpnia 2021 r., L. K. wystąpił do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości położonej w [...] ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], w związku z posadowieniem na tej nieruchomości linii napowietrznej 110 kV na podstawie Naczelnika Miasta i Powiatu [...] z dnia 10 maja 1974 r., znak [...] Pismem z 12 sierpnia 2021 r. S. K. złożył wniosek o ustalenie i wypłatę ww. odszkodowania. Pismem z 5 stycznia 2022 r., znak [...] E. G. poinformował, że nie odnaleziono decyzji ograniczającej prawo własności J. K. do działki nr [...] w obrębie [...] na potrzeby budowy linii kablowej średniego napięcia 15 kV; nie odnaleziono też dokumentów związanych z wypłatą odszkodowania z tytułu decyzji ograniczającej prawo własności J. K. lub jej następców prawnych do działki nr [...]. Dodatkowo infrastruktura elektroenergetyczna usytuowana na działce nr [...] w obrębie [...] w [...], w tym linia wysokiego napięcia 110 kV wraz ze słupem była przedmiotem postępowania sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy [...] który postanowieniem z dnia 8 września 2017 r., sygn. akt [...] ustanowił służebność przesyłu na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] na rzecz E. G. , której treścią jest znoszenie istnienia na nieruchomości urządzeń przesyłowych w zakresie niezbędnym do utrzymania, eksploatacji, konserwacji, remontów i modernizacji wskazanych urządzeń przesyłowych wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren nieruchomości odpowiednim sprzętem w celu wykonania czynności objętych zakresem służebności. Ustanowienie służebności przesyłu odbyło się za jednorazowym wynagrodzeniem. Decyzją z 9 marca 2022 r., znak [...], Prezydent Miasta [...] ustalił na rzecz S. K. odszkodowania w udziale [...] części za obniżenie wartości nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] - działki nr [...] o pow. 1,2083 ha w obrębie [...], w związku z posadowieniem na tej nieruchomości linii energetycznej napowietrznej 110 kV, w tym słupa metalowego, w kwocie [...]zł; ustalił na rzecz L. K. odszkodowania w udziale [...] części za obniżenie wartości nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] - działki nr [...] o pow. 1,2083 ha w obrębie [...], w związku z posadowieniem na tej nieruchomości linii energetycznej napowietrznej 110 kV, w tym słupa metalowego, w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z dokumentów akt księgi wieczystej nr [...], znajdujących się w aktach sprawy [...], pierwotnie w tej księdze wpisana została parcela [...] o pow. 3,5024 ha, stanowiąca własność J. K.. W 1972 roku z tej nieruchomości odłączono do KW nr [...] działki nr [...] o pow. 899 m2 i [...] o pow. 3350 m2, łącznie o pow. 4249 m2 (0,4249 ha). Następnie do tej księgi wieczystej wpisana została działka nr [...] o pow. 3,0775 ha, z której w 1973 roku odłączono do księgi wieczystej nr [...] działkę nr [...] o obszarze 2642 m2 (0,2462 ha), co spowodowało zmniejszenie powierzchni tej działki do 2,8313 ha. Następnie z działki do księgi wieczystej nr [...] w 1975 roku odłączono działkę nr [...] o obszarze 0,3115 ha i w jej miejsce wpisano działkę nr [...] o powierzchni 2,5198 ha. Na podstawie wniosku z 5 czerwca 2006 r., sprostowano powyższy wpis w ten sposób, że obok działki nr [...] ujawniona została również działka [...] i suma ich powierzchni wynosiła łącznie 2,5198 ha. Zgodnie z wykazem synchronizacyjnym z 17 kwietnia 2008 r. w wyniku modernizacji ewidencji gruntów obrębu [...] nastąpił przyrost powierzchni o 0,0398 ha, co dało łącznie obszar 2,5596 ha. Na ten obszar składały się łącznie: działka nr [...] położona w [...] przy ul. [...] o pow. 1,3513 ha oraz działka nr [...] położona w [...] przy ul. [...] o pow. 1,2083 ha. Działka nr [...] uległa dalszym podziałom, natomiast działka nr [...] o pow. 1,2083 ha istnieje w tej postaci do chwili obecnej. W kwestii następstwa prawnego, organ odwoławczy ustalił, że zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 27 grudnia 1990 r., sygn. akt [...] spadek po J. K., zmarłej 15 lutego 1990 r., nabyli: mąż S. K., syn L. K., syn S. K. w [...] części każdy z nich. Następnie spadek po S. K. zmarłym 14 września 1990 r. nabyli syn S. K., syn L. K. w [...] części każdy z nich. Na podstawie wpisów w księdze wieczystej ustalono, że właścicielem działki nr [...] objętej KW nr [...] była J. K.. Następnie właścicielem nieruchomości objętej powyższą księgą wieczystą stali się: L. K., syn J. i S. w [...] części i S. K., syn J. i S. w [...] części. W Dziale II ww. księgi wieczystej wpisany został S. K., na podstawie umowy zniesienia współwłasności nieruchomości z dnia 19 grudnia 1991 r., Nr rej. A [...], a na podstawie umowy darowizny z 26 kwietnia 2004 r., Rep. A [...], prawo własności działki nr [...] w [...] części nabyła A. K. - K.. Na podstawie aktu notarialnego z 1 czerwca 2006 r., rep. A Nr [...] S. K. darował pozostały udział A. K.. Na mocy ugody sądowej z 20 maja 2008 r., sygn. akt [...] zawartej w sprawie o zniesienie współwłasności, działka nr [...] objęta KW nr [...], stała się wyłączną własnością A. K.. W efekcie w 2009 r. działka nr [...] została odłączona z powyższej księgi wieczystej i przeniesiona do KW nr [...] Postanowieniem z 3 listopada 2021 r. Prezydent Miasta [...] zlecił sporządzenie operatu szacunkowego w przedmiocie określenia obniżenia wartości ww. nieruchomości na skutek posadowienia linii elektroenergetycznej - według stanu na dzień 10 maja 1974 r. Biegły przedłożył operat szacunkowy z 18 grudnia 2021 r. wyceniając wartość szkody na [...] zł. Organ I instancji zaaprobował rzeczony operat i wyliczoną kwotę. Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie złożyła E. G. W uzasadnieniu odwołania podniesiono argument dotyczący ustanowienia na nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem sądowej służebności przesyłu. Decyzja z dnia 8 czerwca 2022 roku, nr [...] Wojewoda uchylił decyzję Prezydenta Miasta [...] z 9 marca 2022 r., znak [...] w całości i odmówił ustalenia na rzecz S. K. oraz L. K. odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,2083 ha w obrębie [...], w związku z posadowieniem na tej nieruchomości linii energetycznej napowietrznej 110 kV, w tym słupa metalowego, w łącznej kwocie [...]zł. Wojewoda ustalił kwestię następstwa prawnego po Zakładzie E. K. którego finalnie sukcesorem jest E. G. ., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego [...] z 3 lipca 2007 r" sygn. akr [...] Następcą prawnym po E. K. jest E. G. W ocenie organu odwoławczego nie ziściły się jednak przesłanki ustalenia odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Z treści uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 8 września 2017 r., sygn. akt [...] w sposób jednoznaczny wynikało, że w skład zasądzonego wynagrodzenia weszły dwa składniki: podstawowy, przyjmowany standardowo w tego rodzaju sprawach, a odpowiadający zakresowi ingerencji przedsiębiorcy przesyłowego w prawo własności; składnik odpowiadający obniżenie wartości nieruchomości w związku z obciążeniem służebnością. Roszczenie odszkodowawcze tytułem zmniejszenia wartości nieruchomości spowodowanego posadowieniem urządzeń przesyłowych zostało już skonsumowane w wyniku odpowiedniego postępowania sądowego. W konsekwencji ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości spowodowane posadowieniem na niej urządzeń przesyłowych na drodze postępowania administracyjnego stało się niemożliwe. Z uwagi na powyższe, organ odwoławczy uznał za niecelowe odnoszenie się do zarzutów odwołania kwestionujących prawidłowość opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Pismem z dnia 21 czerwca 2022 roku L. K. zaskarżył decyzję Wojewody o sygn. [...] oraz decyzję Wojewody z dnia 8 czerwca 2022 roku [...] wskazując, że wydane sprzeczne decyzję dla nieruchomości działka nr [...] na której posadowiono linie wysokiego napięcia 110 KV i średniego napięcia 15 KV oraz niskiego napięcia 0.4 KV; zasilane przez ten sam transformator. Jednocześnie wezwał do wycofania skandalicznych decyzji Wojewody i podtrzymał stanowisko Prezydenta Miasta [...] w całości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy potrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Pismem z dnia 22 czerwca 2022 roku S. K. zaskarżył w całości decyzje Wojewody o sygn. [...] oraz decyzję z dnia 8 czerwca 2022 roku [...] wskazując, że posadowienie linii przesyłowych podziemnych i naziemnych spowodowało trwałe obniżenie wartości rynkowej działki jw. licząc od daty protokołu odbioru ww. linii przesyłowych, ten okres wynosi blisko ponad 50 lat - jest to skutek zrealizowanych trwałych inwestycji jw. przez E. K.. Podkreślił, iż z powodu posadowienia linii jw. powstały odwrotnie pasy ochronne dla wspomnianych linii. W pasach ochronnych był i jest trwały i nieodwracalny zakaz budowy wszelkich obiektów: przemysłowych i usługowych i innych. Również nie można zrealizować także sadzenia wszelkich wysokopiennych roślin np. drzewa. Skutek kolejny to generalne trwałe i drastyczne obniżenie wartości rynkowej w/w pasów ochronnych dla w/w linii energetycznych i w konsekwencji dla całej nieruchomości [...] obręb [...]. Poinformował, że wspomniana inwestycja została w całości zrealizowana za życia matki, która zmarła w lutym 1990 roku. Podkreślił, iż jego matka nigdy nie otrzymała żadnego wynagrodzenia za obniżenie wartości nieruchomości, łącznie z kosztami związanymi z przywróceniem stanu pierwotnego gruntu na którym zrealizowana została w/w inwestycja tj między innymi działka [...] obręb [...]. Od daty protokołu odbioru linii jw. liczy się powstanie trwałej i nieodwracalnej szkody, czyli trwałe obniżenia wartości nieruchomości [...] obręb [...]. L. i S. K. zostali spadkobiercami po jej śmierci udział po [...]%, którzy dokonali zniesienia współwłasności i właścicielem działki [...] został S. K., którą darował córce: A. K.. Załączył również mapę geodezyjną z której wynika, iż linia nadziemna 110kV odbiega od zatwierdzonego projektu, została trwale samowolnie przesunięta o prawie 20mb w kierunku wschodnim. Gdyby została zrealizowana zgodnie z zatwierdzonym projektem wartość obniżenia wartości nieruchomości byłaby znacznie mniejsza. Załącznik mapa geodezyjna zasadnicza z dnia 19 kwietnia 2022 roku. W odpowiedzi na skargę L. K. z 21 czerwca 2022 r. oraz S. K. z 22 czerwca 2022 r. uczestnik postępowania E. G. wniósł o: oddalenie obu skarg w całości; zasądzenie od skarżących na rzecz uczestniczki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2023 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Po 469/22 oraz I SA/Po 468/22 i postanowił dalej prowadzić je jako jedną sprawę pod sygnaturą I SA/Po 468/22. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazał się niezasadna. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Natomiast w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala. Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody z dnia 8 czerwca 2022 roku, nr [...] Wojewoda uchylająca decyzję Prezydenta Miasta [...] z 9 marca 2022 r., znak [...] w całości i odmówiły ustalenia na rzecz S. K. oraz L. K. odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,2083 ha w obrębie [...], w związku z posadowieniem na tej nieruchomości linii energetycznej napowietrznej 110 kV, w tym słupa metalowego, w łącznej kwocie [...]zł. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie Wojewoda zasadnie zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 8 września 2017 r., sygn. [...] w którym Sąd orzekł m.in. o: 1. ustanowieniu na nieruchomości położonej w [...] oznaczonej jako działka geodezyjna nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiącej własność wnioskodawczyni A. K., na rzecz uczestnika postępowania E. G. służebności przesyłu, której treścią jest znoszenie istnienia na nieruchomości urządzeń przesyłowych w postaci napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia 110 kV wraz ze słupem kratownicowym, podziemnej linii elektroenergetycznej średniego napięcia 15 kV i podziemnej linii elektroenergetycznej niskiego napięcia 0,4 kV oraz prawo korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do utrzymania, eksploatacji, konserwacji, remontów i modernizacji wskazanych urządzeń przesyłowych wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren nieruchomości odpowiednim sprzętem w celu wykonania czynności objętych zakresem służebności; 2. zasądzeniu od uczestnika postępowania - E. G. - na rzecz wnioskodawczyni - A. K. kwoty [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w pkt. 1 wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od daty prawomocności postanowienia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd odniósł się do kwestii ewentualnego wcześniejszego tytułu prawnego do korzystania z urządzeń przesyłowych wywodzonego z decyzji wydanych na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Skutkiem takich ostatecznych decyzji administracyjnych było ograniczenie prawa własności nieruchomości przez ustanowienie po stronie właściciela nieruchomości trwałego obowiązku znoszenia stanu ukształtowanego wskutek zainstalowania urządzeń przesyłowych, a ograniczenie to należało uznać za swojego rodzaju służebność, określaną mianem służebności publicznej lub służebności przesyłowej. Jednakże w toku postępowania, z uwagi na brak jednoznacznych dowodów na ostateczność decyzji z 10 maja 1974 r. oraz kontrowersje związane z zakresem terytorialnym przedmiotowej decyzji, Sąd ustanowił służebność przesyłu na nieruchomości objętej postępowaniem. Fakt ustanowienia służebności przesyłu ww. postanowieniem sądu nie był kwestionowany przez żadną ze stron postępowania. Cechą służebności przesyłu jest to, że jest ona ograniczonym prawem rzeczowym obciążającym daną nieruchomość, niezależnie od tego, kto aktualnie jest jej właścicielem. Wynagrodzenie za służebność przesyłu ma dwojakiego rodzaju charakter: nie tylko przysługuje za samo ustanowienie służebności, niezależnie od tego, czy właściciel nieruchomości doznał szkody, lecz także ma charakter odszkodowawczy, a zatem pokrywa uszczerbki majątkowe i niemajątkowe doznane przez właściciela nieruchomości w związku z ustanowioną służebnością. Kompensowane uszczerbki mogą dotyczyć zarówno momentu budowy, jaki i utrzymywania urządzeń na nieruchomości. W większości przypadków zapłata wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu czyni niezasadnym wystąpienie z roszczeniem odszkodowawczym za szkodę związaną z posadowieniem i istnieniem urządzeń na nieruchomości, o ile doznany uszczerbek jest bezpośrednim i typowym skutkiem ustanowienia służebności przesyłu (M. Balwicka-Szczyrba [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. A. Sylwestrzak, W. 2022, art. 305(1).). W rozpoznawanej sprawie roszczenie odszkodowawcze, tytułem zmniejszenia wartości nieruchomości spowodowane posadowieniem urządzeń elektroenergetycznych na niej zostało już wypłacone w wyniku postępowania sądowego. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu zostało już wypłacone na rzecz A. K., której to działka została darowana przez ojca. Sądowe ustanowienie służebności nastąpiło na rzecz E. G. . i obciążyło konkretną nieruchomość. W tym względzie należało uwzględnić, że za skutki powyższego nie może odpowiadać przedsiębiorstwo energetyczne płacąc, dwa razy wynagrodzenie z tego samego tytułu na rzecz innych osób. W ocenie Sądu decyzja Wojewody z 8 czerwca 2022 r. jest zgodna z prawem i zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Wniesione przez skarżących żądania są natomiast niezasadne. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.