I SA/Po 470/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 04 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]marca 2013r., Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006r. postanawia: 1. udzielić skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...],- zł ([...]złotych); 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić, Pismem z dnia[...] kwietnia 2013r. A.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] marca 2013r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006r. W dniu [...] lipca 2013r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 18 września 2013r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia wynikało, że w związku z niskimi dochodami w wysokości około [...],- zł miesięcznie, a dużymi obciążeniami nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z rocznym synkiem i z 2,5-letnią córką. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Małżonka i dzieci również nie posiadają żadnego majątku. Wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje miesięczne dochody w wysokości ok. [...],- zł miesięcznie, w zależności od pozyskanych zleceń. Żona jest na urlopie wychowawczym. Na wezwanie z dnia [...]sierpnia 2013r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] września 2013r. oświadczył, że nie posiada środków trwałych, nie zatrudnia żadnych pracowników, nie posiada również żadnego majątku. Mieszkanie, w którym mieszka jest najmowane, koszt miesięczny wynosi[...],- zł. Skarżący podał, że na utrzymanie rodziny, na leczenie i lekarstwa przeznacza[...],- zł. Do pisma załączył odpis - "Podsumowanie na koniec miesiąca - czerwiec (rok 2013r.) – księga", z którego wynika, że w czerwcu przychód z tytułu sprzedaży towarów i usług wyniósł[...] zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły[...] zł i strata [...]zł. Natomiast narastająco przychód od początku roku do czerwca 2013r. wyniósł [...]zł, koszty uzyskania przychodu [...]zł i strata [...]zł. Wnioskodawca załączył deklarację VAT-7K za I kwartał 2013r., z której wynika, że podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług wynosi[...],- zł. Z załączonych kserokopii zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) wynika, że w 2011r. przychód skarżącego wyniósł [...]zł, koszty uzyskania przychodów [...]zł i dochód [...]zł, w 2012r. przychód skarżącego wyniósł [...]zł, koszty uzyskania przychodów [...]zł i dochód [...]zł. Skarżący do pisma załączył również kserokopię umowy z dnia[...] sierpnia 2010r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej, kserokopię pisma Komornika Sądowego z dnia [...]kwietnia 2013r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności z zasiłku chorobowego i wezwania do dokonywania potrąceń, historię z firmowego rachunku bankowego prowadzonego przez[...] Bank za okres od [...]stycznia 2011r. do[...] listopada 2011r., historię z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez[...] Bank za okres od[...] listopada 2012r. do[...] marca 2013r., z którego wynika, że na rachunek ten skarżący wpłacał co miesiąc kwoty w wysokości [...], które bank potrącał tytułem opłat za prowadzenie rachunku, oraz kserokopie wydruków komputerowych, z których wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w[...], saldo na tym rachunku wynosi 0,00 zł, dostępne środki wynoszą -[...]zł oraz rachunek firmowy w[...], saldo na tym rachunku wynosi 0,00 zł, dostępne środki wynoszą -[...]zł. Pismem z dnia [...]października 2013r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżący w celu pełnego wyjaśnienia jego sytuacji finansowej wskazał, że na koszty utrzymania mieszkania składa się czynsz w wysokości [...] zł miesięcznie oraz opłaty m.in. za wodę, energię elektryczną, telefony. W załączeniu skarżący przedłożył kserokopie rachunków i kopię umowy najmu. Ponadto wyjaśnił, że żoną korzystają z pomocy rodziców, którzy przekazują im po[...],- zł miesięcznie, tj. łącznie[...],- zł. Skarżący również wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty. Żona przebywa ona na urlopie wychowawczym, w związku z tym nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada konta bankowego, nie składała zeznań podatkowych za 2011 i 2012 r. Żona jest właścicielką samochodu[...] rok produkcji 2000, którego wartość ocenia na [...]zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez tę osobę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. przepisu). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Dlatego też przyznanie prawa pomocy musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Sąd po rozpoznaniu wniosku skarżącego w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych, mając na uwadze wartość przedmiotu sporu, uznał, iż istnieją podstawy do jego uwzględnienia w części, dlatego zwolnił skarżącego od obowiązku uiszczania kosztów sądowych ponad kwotę[...],-zł, działając w oparciu o zasadę, że nie można ograniczać prawa do sądu podmiotom, którym brak środków finansowych uniemożliwia dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych w części było wykazanie przez skarżącego, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania w wysokości [...]zł. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dziećmi: 2-5-letnią córką i rocznym synkiem. Nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący i jego rodzina mieszkają w wynajętym mieszkaniu. Koszty miesięcznego utrzymania skarżący podał łącznie na kwotę[...],- zł, z której - jak oświadczył - [...]zł to koszty najmu mieszkania, [...]zł to koszty utrzymania, leczenia i zakupu lekarstw dla czteroosobowej rodziny. Ponadto z przedłożonej przez skarżącego kserokopii z podsumowania księgi za okres od [...]stycznia 2013r. do [...]czerwca 2013r. wynika, że skarżący z działalności gospodarczej ponosi stratę . Jednak z oświadczenia wynika, że uzyskuje miesięcznie dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. [...]zł, w zależności od ilości zleceń. Sąd ma na uwadze, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co nie oznacza braku dochodów z danego źródła, w związku z tym Sąd przyjął zgodnie z oświadczeniem, że skarżący osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości [...]zł miesięcznie, nadto korzysta z pomocy finansowej rodziców, którzy przekazują na utrzymanie rodziny co miesiąc[...],- zł. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, uiszczenie przez skarżącego kosztów sądowych w pełnej wysokości stanowiłoby dla niego zbyt duże obciążenie. Jednocześnie Sąd uznał, że skarżący nie jest pozbawiony źródeł utrzymania. Uzyskuje pomoc od rodziny, a ponadto prowadzi działalność gospodarczą, w związku z czym może ponieść część kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z uwagi na powyższe, na podstawie na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia