I SA/Po 473/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu w dniu 25 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] Sp. z o.o. w L. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] września 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do grudnia 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie [...] Sp. z o.o. w Lesznie, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia 15 maja 2018 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do grudnia 2014 r. Następnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 08 sierpnia 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca podała, że wniosek jest uzasadniony brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Wskazała, że przeciwko spółce obecnie prowadzone są liczne postępowania podatkowe, skarbowe oraz postępowanie karne, w ramach którego majątek i wszelka dokumentacja spółki zostały zabezpieczone. Spółka aktualnie nie prowadzi żadnej działalności i nie zatrudnia pracowników. Nie generuje także żadnych zysków. Wszelkie rachunki bankowe spółki zostały zamknięte i spółka nie posiada żadnego innego majątku. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...],- zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu na ostatni rok) [...] zł, wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł, spółka nie posiada rachunku bankowego. Pismem z dnia 13 sierpnia 2018 r. wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie wyjaśnień i odpisów dokumentów. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 16 sierpnia 2018 r. W odpowiedzi pełnomocnik spółki w odpowiedzi z dnia 22 sierpnia 2018 r. oświadczył, że nie otrzymał od spółki informacji pozwalających na udzielenie odpowiedzi i ustosunkowanie się do jego treści. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 03 września 2018 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie referendarz przytoczył w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a."), regulującą procedurę przyznania prawa pomocy, wyjaśniając, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. W przedmiotowej sprawie, z oświadczenia spółki wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...],- zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na ostatni rok wynosi [...] zł, wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku spółka nie posiadała rachunku bankowego, skarżąca na dzień sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej, nie zatrudniała pracowników, nie generowała zysków, nie była aktywnym płatnikiem podatku VAT i nie posiadała majątku. Referendarz zwrócił jednak uwagę, że skarżąca spółka, mimo wezwania, nie wyjaśniła czy w okresie od 01 stycznia do 31 lipca 2018 r. uzyskała przychody, czy poniosła koszty uzyskania przychodów, we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała jedynie, że nie generuje żadnego zysku. Skarżąca, mimo wezwania, nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2016 i 2017 r., nie wyjaśniła nawet czy zeznania roczne podatkowe sporządziła i złożyła w Urzędzie Skarbowym. Skarżąca, mimo wezwania, nie złożyła odpisów sprawozdań finansowych za 2016 i 2017 r., nie wyjaśniła nawet czy sprawozdania finansowe za 2016 i 2017 r. zostały sporządzone, nie złożyła raportów kasowych, nie wyjaśniła czy raporty kasowe w okresie od 1 stycznia 2018 r. do dnia doręczenia wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. do dnia 08 sierpnia 2018 r. sporządzała. Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że nie posiada rachunku bankowego. Nie wiadomo natomiast czy skarżąca w okresie ostatnich sześciu miesięcy rachunki bankowe posiadała. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby, koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej i inne koszty. Skarżąca mimo wezwania nie podała również jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, nie wyjaśniła czy zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych. Nie przedstawiła również żadnych dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat czy pożyczek. Nie wyjaśniła nawet czy udziałowiec udzielił kiedykolwiek spółce pożyczek. Mając na względzie, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonym na urzędowym formularzu wniosku, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, niedostarczenie żądanych przez referendarza danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. W niniejszej sprawie miała miejsce taka właśnie sytuacja, ponieważ pomimo wezwania spółka nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów (odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez udziałowca, wyciągów z jego rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych, oświadczenia o uzyskiwanych dochodach, o posiadanym majątku), nie przedłożyła również innych dokumentów, o które została wezwana i nie złożyła w tej kwestii żadnych wyjaśnień, co szczegółowo zostało już wcześniej omówione. Uniemożliwia to dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca spółka jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie czy to w całości, czy chociażby w części. Wobec powyższego stwierdzić należało, że skarżąca spółka nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie pełnomocnik [...] Sp. z o.o. zakwestionowała ustalenia referendarza, podnosząc zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wyjaśniono, obecne sytuacja finansowa skarżącej jest bardzo trudna i nie rokuje poprawy – spółka nie prowadzi żadnej działalności i nie zatrudnia żadnych pracowników, jak również nie generuje zysku oraz nie posiada majątku. W ocenie skarżącej referendarz nie odniósł się wystarczająco do oceny informacji udzielonych przez spółkę, akcentują fakt nie uzyskania odpowiedzi na zapytania skierowane do wnioskodawcy po złożeniu wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie stronie prawa pomocy w wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko referendarza, że skarżąca w istocie nie wyjaśnił wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego. Twierdzenia, że spółka nie prowadzi żadnej działalności i nie zatrudnia żadnych pracowników, jak również nie generuje zysku oraz nie posiada majątku, bez przedłożenia dokumentacji źródłowej uniemożliwia w istocie weryfikacje powyższych twierdzeń. Zaniechanie udzielenia odpowiedzi na wezwanie referendarza poprzez wyjaśnianie, czy w okresie od 01 stycznia do 31 lipca 2018 r. skarżąca uzyskała przychody, czy poniosła koszty uzyskania przychodów, złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2016 i 2017 r., wyjaśnienie czy zeznania roczne podatkowe zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, złożenia odpisów sprawozdań finansowych za 2016 i 2017 r., brak wyjaśnienia, czy sprawozdania finansowe za 2016 i 2017 r. zostały sporządzone, brak złożenia raportów kasowych, brak wyjaśnienia czy raporty kasowe w okresie od 1 stycznia 2018 r. do dnia doręczenia wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. do dnia 08 sierpnia 2018 r. zostały sporządzała, brak wyjaśnienia, czy skarżąca w okresie ostatnich sześciu miesięcy prowadziła rachunki bankowe, brak wyjaśnienia w jakiej wysokości i z jakich środków skarżąca ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby, koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej i inne koszty oraz brak wyjaśnienia sytuacji finansowa i majątkowej udziałowca spółki, obciążał skarżącą. Tym samym uznać należało, że rozstrzygnięcie referendarza jest rozstrzygnięciem prawidłowym. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.