I SA/Po 4760/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych - Olszanowska (spr.) Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska Włodzimierz Zygmont Protokolant referent stażysta Barbara Dropek po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2004r. sprawy ze skargi B. K. na postanowienie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia należności pieniężnych I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzających postanowień Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] nr [...] oraz z [...] nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego B. K. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane. /-/ W. Zygmont /-/ M. Lorych - Olszanowska /-/ M. Skwierzyńska Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Urzędu Celny, działając na podstawie art. 216 Ordynacji podatkowej oraz art. 154 § 2, art. 157 § 1 i art. 158 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. -Dz. U. Nr 36 z 1991r., poz. 161 ze zmian. ) w zw. z art. 6 § 1 i 2, art. 210 § 1 pkt. 1, art. 220 § 1, art. 240 § 1, 2 i 3 oraz art. 243 Kodeksu Celnego, zabezpieczył na poczet długu celnego oraz należności podatkowych 9 radiomagnetofonów marki Philips, Blaupunkt, Opel i Panasonic należących do B. K., pozostawiając je w magazynie depozytowym Urzędu. W uzasadnieniu orzeczenia organ celny I instancji wskazał, iż zabezpieczenie przedmiotowych radiomagnetofonów na poczet długu celnego, należności podatkowych oraz innych obowiązków o charakterze niepieniężnym było uzasadnione podejrzeniem wprowadzenia ich przez B. K. na polski obszar celny z pominięciem zgłoszenia do odprawy celnej. Przybliżoną kwotę długu celnego oraz należności podatkowych bez odsetek określono na sumę 3.000 zł. Stronę pouczono przy tym o prawie wniesienia zarzutów do Dyrektora Urzędu Celnego jako organu egzekucyjnego. Pismem z dnia [...].04.2001 r. B. K. wniósł zarzuty na powyższe postanowienie. Podniósł, iż zabezpieczone radiomagnetofony zostały wwiezione do Polski legalnie wraz z samochodami, w których były zamontowane, a które zostały oclone w różnych Urzędach Celnych. Ze względu na uszkodzenia zostały one naprawione. Dyrektor Urzędu Celnego, działając na podstawie art. 216 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 33, art. 34 § 1, § 2, § 3 i art. 154 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 210 § 1 pkt. 1, art. 240 § 1 i § 2 Kodeksu Celnego, uznał postanowieniem z dnia [...] ([...]) zarzuty B. K. za nieuzasadnione. Stwierdził, że nie wskazał on podstaw do wniesienia zarzutów przewidzianych w art. 33 powyższej ustawy, a wprowadzenie przez niego na polski obszar celny przedmiotowych towarów z pominięciem odprawy celnej spowodowało - zgodnie z przepisem art. 210 § 1 pkt. 1 Kodeksu Celnego - powstanie długu celnego, co uzasadniało zastosowanie zabezpieczenia kwoty należności celnych na majątku dłużnika (art. 240 § 1 Kodeksu Celnego). B. K. pismem z dnia [...].06.2001 r. wniósł zażalenie na to postanowienie do Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Zarzucił w nim organowi celnemu I instancji bezpodstawne przyjęcie, że przedmiotowe radiomagnetofony zostały sprowadzone do kraju bez oclenia, podczas gdy prowadzone przeciwko niemu przez Urząd Celny dochodzenie w sprawie o wykroczenie skarbowe, polegające na uszczupleniu należności celnych i podatkowych w związku ze sprowadzeniem ich na polski obszar celny, zostało umorzone z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia (sygn. akt [...]). Radiomagnetofony zostały oclone wraz ze sprowadzonymi samochodami. Prezes Głównego Urzędu Ceł postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Stwierdził, że organ celny I instancji prawidłowo uznał, iż w przedmiotowej sprawie zachodziło uzasadnione podejrzenie nielegalnego wprowadzenia radiomagnetofonów na polski obszar celny, a brak zabezpieczenia kwoty długu celnego mogłoby utrudnić czy wręcz udaremnić przeprowadzenie egzekucji. Podstawę takiego zabezpieczenia stanowi przepis art. 240 § 1 Kodeksu Celnego. Zaskarżone postanowienie posiadało co prawda wady formalne (przepis art. 154 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podany przez Urząd Celny jako podstawę zabezpieczenia odnosi się bowiem jedynie do już ustalonych należności i obowiązków o charakterze niepieniężnym, ponadto B. K.- wbrew twierdzeniom organu I instancji - podniósł zarzut nieistnienia obowiązku podlegającego egzekucji), jednakże nie miały one wpływu na wynik postępowania, albowiem w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy mogłoby zapaść jedynie identyczne rozstrzygnięcie. Postanowienie organu II instancji zaskarżył B. K., wnosząc - jak należy domniemywać z treści skargi - o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż żądane przez Urząd Celny należności celne za sprowadzone radiomagnetofony są nienależne, albowiem zostały uiszczone wraz z samochodami, w których były zamontowane. Poinformował on również organ I instancji o umorzeniu prowadzonego przeciwko niemu dochodzenia karnoskarbowego w sprawie dotyczącej ich sprowadzenia na polski obszar celny. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga wniesiona przez B. K. okazała się uzasadniona, albowiem zaskarżone postanowienia organów celnych I i II instancji wydane zostały z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Na wstępie należy podkreślić, że na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. 152, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd ma zatem prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem formułowania skargi, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. W związku z tym, granice rozpoznania skargi są wyznaczone przez kryterium legalności działań administracji publicznej. W przedmiotowej sprawie organ celny I instancji powinien zastosować niewątpliwie przepis art. 240 § 1 Kodeksu Celnego ( t.j. - Dz. U. Nr 75 z 2001r., poz. 802 ze zmian. ), zgodnie z którym jeżeli nie zostało złożone zabezpieczenie długu celnego, albo gdyby kwota złożonego zabezpieczenia nie była w stanie go pokryć, kwota należności może być zabezpieczona na majątku dłużnika przed terminem płatności, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ona uiszczona. Zabezpieczenia tego można dokonać również przed zarejestrowaniem kwoty należności, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa uchylania się dłużnika od uiszczenia tych należności (art. 240 § 2). Ponieważ zgodnie z art. 243 Kodeksu Celnego w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o ile przepisy Kodeksu Celnego nie stanowią inaczej, nie ulega wątpliwości, iż przepisy kodeksowe dotyczące czynności organu celnego podejmowanych przez niego jako wierzyciela należności pieniężnych z tytułu kwot należności celnych mają pierwszeństwo w stosowaniu przed uregulowaniami zawartymi w ustawie z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 240 Kodeksu Celnego wprowadza szczególne zasady zabezpieczenia należności pieniężnych, które dotyczą przede wszystkim procesowej formy działania, albowiem organ celny zobowiązany jest do wydania decyzji administracyjnej o ustanowieniu zabezpieczenia, a nie postanowienia, jak stanowią przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (patrz: J. Borkowski i in., Kodeks Celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 453 - 454 oraz F. Prusak, Kodeks Celny. Komentarz, Warszawa 2000r., s. 975). Konsekwencją obowiązku wydania orzeczenia o zabezpieczeniu należności w formie decyzji jest obligatoryjny tryb odwoławczy, który przewiduje możliwość wniesienia odwołania do organu celnego II instancji (Prezesa Głównego Urzędu Ceł - w dacie wydawania zaskarżonych postanowień) - który także orzeka w drodze decyzji administracyjnej, a następnie skargi do sądu administracyjnego (patrz również : wyrok NSA w Poznaniu z dnia 12.11.1987r., sygn. akt SA/Po 753/87, ONSA 1988/1/15). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd stwierdził, iż orzeczenie organu celnego I instancji z dnia [...] o zabezpieczeniu na poczet długu celnego i należności podatkowych przedmiotowych radiomagnetofonów wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, albowiem nie uczyniono tego w obligatoryjnej formie decyzji administracyjnej. Wydanie powyższego orzeczenia w formie postanowienia skutkowało błędnym pouczeniem skarżącego o prawie wniesienia zarzutów do organu I instancji jako organu egzekucyjnego (na podstawie art. 33 i 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), podczas gdy jedynym dopuszczalnym środkiem zaskarżenia było odwołanie od decyzji kierowane do organu celnego II instancji (Prezesa Głównego Urzędu Ceł), które powinno być rozstrzygnięte wyłącznie w drodze decyzji. Tym samym należało stwierdzić, że również postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] o uznaniu zarzutów B. K. za nieuzasadnione oraz postanowienie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] utrzymujące to orzeczenie w mocy zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów postępowania celnego. Ze względu na to, iż w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki z art. 156 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmian.) stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł oraz poprzedzających je postanowień Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] i [...]. Na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zasądził od organu II instancji na rzecz skarżącego B. K. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych. Sąd stwierdził na podstawie art. 152 powyższej ustawy, iż zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane. /-/ W. Zygmont /-/ M. Lorych - Olszanowska /-/ M. Skwierzyńska