I SA/Po 478/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska ( spr.) Protokolant : ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2005r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wartości celnej towaru I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego S.S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska /-/ B. Koś W dniu [...] 1998r. zgłoszono dokumentem SAD nr [...] do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy Dodge numer [...]. Osobą zgłaszającą, według powyższej deklaracji był S.S. Po zweryfikowaniu zgłoszenia i ujawnieniu znacznego zaniżenia wartości pojazdu , Dyrektor Urzędu Celnego - działając na podstawie art. 207 § 1 Ordynacji podatkowej , art. 13 § 1, art. 23 § 7, art. 29 § 1, art. 65 § 4 pkt 2, art. 83 § 3 , art. 85 § 1 i art. 262 Kodeksu celnego oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19.12.1997r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 158, poz. 1047 ) - wydał w dniu [...]r. decyzję nr [...] uznającą powyższe zgłoszenie za nieprawidłowe w zakresie wartości celnej towaru i kwoty długu celnego, ustalając jednocześnie niedobór cła w kwocie [...] zł. W odwołaniu od tej decyzji S.S. podniósł, iż nie jest stroną przedmiotowego postępowania, albowiem zgłoszenia celnego dokonała nieustalona osoba trzecia, posługująca się sfałszowanym dowodem osobistym wystawionym na jego nazwisko. Postanowieniem z dnia [...]r. Prezes Głównego Urzędu stwierdził uchybienie ustawowemu terminowi do wniesienia powyższego odwołania. Pismem z dnia [...]r. S.S. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji, skierowanej do niego jako importera spornego pojazdu, pomimo tego, iż nie był on osobą, która dokonała faktycznie tej czynności. Ponieważ zgłoszenia celnego dokonała osoba nieznana, wnioskodawca zawiadomił organy ścigania o popełnieniu przestępstwa polegającego na posłużeniu się przez nią sfałszowanym dokumentem tożsamości. Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...]r. - wydaną na podstawie art. 265 - Kodeksu celnego - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 265 - Kodeksu celnego organ celny nie wszczyna lub odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego. Ponieważ w przedmiotowej sprawie dług celny powstał w momencie dokonania zgłoszenia celnego, czyli w dniu [...]1998 r., 3 letni termin uprawniający do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowej upłynął w dniu [...] 2001r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.S. podniósł, iż o dacie powstania długu celnego dowiedział się faktycznie dopiero w dniu [...] 2001r., a zatem po upływie 3 lat od tego zdarzenia. Zarzucił również, iż w przypadku wydania decyzji wymiarowej pod koniec upływu powyższego 3-letniego okresu strona pozbawiona jest w istocie możliwości skutecznego złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]r., podtrzymując argumentację podniesioną w uzasadnieniu tego orzeczenia. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S.S. wniósł o uchylenie orzeczeń Dyrektora Izby Celnej, powtarzając zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz we wnioskach o stwierdzenie jej nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Okolicznością bezsporną w przedmiotowej sprawie był fakt dokonania w dniu [...] 1998r. zgłoszenia celnego dotyczącego spornego samochodu Dodge na podstawie dokumentu SAD nr [...]. Jest to zarazem data powstania długu celnego, albowiem zgodnie z przepisem art. 209 § 1 pkt. 1 i § 2 Kodeksu celnego powstawał on z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego i dopuszczenia towaru podlegającego należnościom celnym do obrotu. Za dłużnika uznano przy tym osobę dokonującą tego zgłoszenia i legitymującą się dowodem osobistym wystawionym na S.S., który został z tego powodu stroną niniejszego postępowania celnego i adresatem decyzji wymiarowej organu celnego I instancji z dnia [...]r. Wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności tej decyzji został natomiast złożony przez niego w piśmie wniesionym do Prezesa Głównego Urzędu Ceł w dniu [...] 2001r., a zatem niewątpliwie po upływie okresu 3 lat od daty powstania długu celnego. Organ celny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji, powołując się na treść przepisu art. 265 - pkt. 1 Kodeksu celnego, który ogranicza czasowo uprawnienie do żądania wszczęcia takiego postępowania do 3 lat od daty powstania długu celnego. Identyczne ograniczenie czasowe dotyczy możliwości wydania przez organ celny decyzji w przedmiocie zgłoszenia celnego ( określonej w art. 65 §4 Kodeksu celnego ) , zawiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności celnych ( art. 230 § 4 Kodeksu celnego ) oraz złożenia wniosku o wznowienie postępowania (art. 265 - pkt. 2 Kodeksu celnego ). Powyższy 3 letni termin, którego bieg liczy się od momentu powstania długu celnego, odgrywa zatem istotną rolę w postępowaniu celnym, regulując możliwość dokonywania zarówno przez organy celne jak i same strony różnorodnych czynności procesowych, mogących wpływać w istotny sposób na sferę ich praw i obowiązków. Z tego względu zdaniem Sądu należy interpretować regulacje prawne dotyczące tego terminu z jednoczesnym uwzględnieniem wszystkich powyższych przepisów. Zgodnie z przepisem art. 230 § 5 Kodeksu celnego ( w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji ) - bieg powyższego 3 letniego terminu ulegał zawieszeniu z mocy prawa z dniem wszczęcia postępowania karnego, karnoskarbowego, wniesienia skargi do sądu administracyjnego, bądź też zawieszenia postępowania w sprawie celnej. Biegł on przy tym dalej od dnia prawomocnego zakończenia postępowań karnych, doręczenia organowi celnemu orzeczenia sądu administracyjnego lub podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie celnej ( art. 230 § 6 ustawy ). W ocenie Sądu przepisy dotyczące zawieszenia biegu 3 letniego terminu do zawiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności celnych winny znaleźć odpowiednie zastosowanie do wszystkich pozostałych sytuacji procesowych określonych w Kodeksie celnym, które odnoszą się do tego terminu, biegnącego od dnia powstania długu celnego. Należy zresztą podkreślić, iż sam ustawodawca wprowadził do Kodeksu celnego nowy przepis zawarty w art. 65 § 5 a Kodeksu celnego ( obowiązującym od dnia 10.08.2003r., czyli już po wydaniu zaskarżonych decyzji ), który odsyła wprost do odpowiedniego stosowania w przedmiocie zawieszenia biegu 3 letniego terminu do wydania decyzji dotyczącej zgłoszenia celnego przepisów art. 230 § 5 i 6 tej ustawy. Konieczność szerszego zastosowania przepisów o zawieszeniu biegu terminu również w przypadku terminu do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji należy wywieść z reguł wykładni systemowej, wiążących się z aksjologicznym założeniem o istnieniu spójnego i uporządkowanego zbioru norm obowiązującym w systemie prawnym danego państwa , a tym bardziej w danej dziedzinie jego prawodawstwa . Spójność ta winna być przy tym brana pod uwagę zarówno przez legislatorów, organy stosujące prawo, jak i przez interpretatorów tekstów prawnych . Jedną z głównych reguł wykładni systemowej jest zakaz wykładni przepisów prawa w taki sposób, by zawierały one luki czy sprzeczności . W doktrynie i orzecznictwie sądowym - w tym również Trybunału Konstytucyjnego - podnoszony jest ponadto postulat interpretowania norm prawnych przede wszystkim z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych ( zob. m. in. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002, s. 161 - 162, 168 - 173 oraz wyrok TK z 10.07.2000r. , SK 12/99, OTK 2000/5/143 ). Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w związku z przedmiotowym zgłoszeniem celnym Prokuratura Okręgowa prowadziła postępowanie przygotowawcze w sprawie o sfałszowanie podpisu skarżącego na deklaracji celnej ( sygn. akt [...] ) . Zdaniem Sądu organ celny powinien wobec tego ustalić - biorąc pod uwagę treść przepisu art. 230 § 5 Kodeksu celnego, czy na skutek wszczęcia powyższego postępowania karnego nastąpiło zawieszenie biegu 3 letniego terminu do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowej, uznającej na podstawie art. 65 § 4 pkt. 2 Kodeksu celnego powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe. Chodziło przy tym głównie o zbadanie, w jakim czasie było prowadzone postępowanie karne, w celu jednoznacznego określenia, czy wniosek S.S. o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowej został złożony w dozwolonym czasie, ze względu na okresowe zawieszenie biegu 3 letniego ustawowego terminu ( z powodu wszczęcia postępowania karnego ). W przeciwnym razie doszłoby do usankcjonowania sytuacji, w której organ - wydając decyzję określoną w art. 65 § 4 pkt. 2 Kodeksu celnego zaledwie 2 tygodnie przed upływem 3 letniego okresu od dnia powstania długu celnego - uniemożliwiłby w praktyce ewentualne skorzystanie przez adresata decyzji z możliwości jej wzruszenia w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności, a to ze względu na jednoczesny upływ 3 letniego terminu do złożenia wniosku o wszczęcie takiego postępowania. Doszłoby zatem do faktycznego pozbawienia takiej osoby uprawnień ustawowych określonych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej ( stosowanym w sprawach celnych na mocy przepisu art. 262 Kodeksu celnego ), zgodnie z którym można żądać stwierdzenia nieważności każdej ostatecznej decyzji administracyjnej. W konsekwencji doprowadziłoby to automatycznie do ograniczenia kręgu podmiotów, mogących żądać wszczęcia postępowania celnego tego typu i to tylko ze względu na wydanie decyzji I instancyjnej praktycznie pod koniec biegu ustawowego 3 letniego terminu. W ten sposób naruszona zostałaby niewątpliwie jedna z kardynalnych zasad ustrojowych , określonych w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym wszyscy są równi wobec prawa i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zasada ta oznacza, iż osoby należące do tej samej kategorii ( w niniejszej sprawie - do grupy podmiotów będących adresatami ostatecznych decyzji administracyjnych ) winny posiadać jednakowe prawa i obowiązki. Regulacja ta rodzi natomiast po stronie organów państwowych nakaz jednakowego traktowania podmiotów należących do tej samej kategorii ( zob. m. in. J. Oniszczuk, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 2000, s. 270 ). Możliwość korzystania z określonego uprawnienia zagwarantowanego regulacjami o randze przepisów ustawowych ( art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego ) nie może być zatem ograniczona poprzez jedynie gramatyczną wykładnię przepisu art. 265 2 pkt 1 Kodeksu celnego dokonaną przez organ celny. Stosowanie jedynie czysto literalnej interpretacji wskazanej normy prawnej mogłoby tworzyć sytuacje, że w przypadkach wydania decyzji dotyczących zgłoszeń celnych krótko przed upływem 3 letniego terminu od dnia powstania długu celnego, strony faktycznie zostałyby pozbawione prawa do wnioskowania o stwierdzenie nieważności takich decyzji. Ze względu na powyższe okoliczności Sąd stwierdził, że Dyrektor Izby Celnej , wydając zaskarżoną decyzję, dokonał naruszenia przepisów postępowania ( art. 265 - pkt. 1 w zw. z art. 230 § 5 i § 6 Kodeksu Celnego ), które mogło mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ celny II instancji winien zbadać czy termin 3 letni określony art. 265 2 pkt 1 uległ zawieszeniu uwagi na prowadzone postępowanie karne w odniesieniu do przedmiotu sprawy karnej - sfałszowania podpisu S.S. na dokumentach celnych i jeżeli tak to na jaki czas , a następnie ustalić, czy w przypadku zawieszenia biegu terminu, strona wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji złożyła w terminie. Ponieważ skarga S.S. okazała się uzasadniona, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) orzekł jak w sentencji. /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska /-/ B. Koś