I SA/Po 479/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi kasacyjnej K.Ł. i M.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt I SA/Po 479/21 sprawy ze skargi K.Ł. i M.Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania I. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 października 2021 r. r. sygn. akt I SA/Po 479/21; II. uchyla zaskarżone postanowienie; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...],- zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania M. Ł. i K. Ł. od decyzji Zarządu Związku Międzygminnego "G. " z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. SKO podkreśliło, że zgodnie z art. 223 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm. – dalej: "o.p."), odwołanie od decyzji organu I instancji wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia m. in. decyzji stronie. Tymczasem z akt przedmiotowej sprawy wynika, że M. Ł. i K. Ł. odebrali zaskarżoną decyzję w dniu 17 sierpnia 2020 r., zaś odwołanie od niej złożyli w dniu 03 września 2020 r., pomimo prawidłowego pouczenia o 14 - dniowym terminie do wniesienia odwołania. Wobec powyższego Kolegium uznało, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego złożenia. W skardze na powyższe postanowienie skarżący reprezentowani przez pełnomocnika, wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. art. 223 § 2 pkt 1, oraz art. 149 o.p., poprzez niezbadanie prawidłowości doręczenia przedmiotowego postanowienia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało wydaniem przez organ postanowienia o uchybieniu terminowi na wniesienie odwołania od decyzji, na podstawie art. 223 § 2 pkt 1 w związku z art. 228 § 1 pkt 2 o.p. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że decyzja Zarządu Związku Międzygminnego "G." z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] została im nieprawidłowo doręczona w dniu 17 sierpnia 2020 r. - została ona bowiem wydana M. R., która była w tym czasie w lokalu przy ul. [...] w P.. Skarżący wyjaśnili, że osoba ta okazjonalnie wspiera ich w opiece nad dziećmi i wnieśli o przeprowadzenie dowodu z jej pisemnego oświadczenia na powyższą okoliczność. Skarżący wyjaśnili, że zapoznali się z treścią opisanej wyżej decyzji dopiero w dniu 25 sierpnia 2020 r., po powrocie z tygodniowej nieobecności i odnalezieniu jej przypadkiem razem z inną zwykłą korespondencją przychodzącą. Skarżący wskazali, że dochowali należytej staranności regularnie sprawdzając korespondencję przychodzącą do lokalu, jej odebranie przez M. R. było skutkiem jej niefortunnej, niezamierzonej omyłki. W ocenie skarżących, nie ponoszą oni winy w niedochowaniu terminu na wniesienie odwołania, bowiem decyzja Zarządu Związku Międzygminnego "G." nie została im prawidłowo doręczona z powodów od nich niezależnych. Zdaniem skarżących Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniło w sposób dostateczny okoliczności kluczowych dla stwierdzenia prawidłowości doręczenia omawianej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem organu odwoławczego zarzuty skargi są niezasadne. SKO wskazało ponadto, że wbrew twierdzeniom skargi, osobą, która odebrała obie decyzje adresowane do skarżących (osobno na każdą z osób), nie była M. R., ale I. R.. Wyrokiem z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt I SA/Po 479/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. Ł. i M. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Od powyższego wyroku skarżący reprezentowani przez pełnomocnika wnieśli skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") w zw. art. 228 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 223 § 2 pkt. 1, oraz art. 149 o.p., a także art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo niezbadania prawidłowości doręczenia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. oraz bezpodstawne przyjęcie, iż skarżący rzekomo potwierdzili, iż I. R. jest "domownikiem" i osobą upoważnioną do odbioru korespondencji, podczas gdy zachodzi fakt przeciwny i skarżący nie znają w ogóle osoby o takim imieniu i nazwisku, a więc tym bardziej nie mogła ona zostać uznana za "domownika" bądź "osobę upoważnioną" do odbioru korespondencji adresowanej do skarżących; 2) art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 149 o.p., poprzez oddalenie skargi mimo, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 149 o.p. polegającym na wydaniu korespondencji adresowanej do skarżących osobie nieupoważnionej, która nie jest "domownikiem" w rozumieniu art. 149 o.p.; 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy i wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, polegające na oparciu zaskarżonego wyroku o niewiarygodne i błędnie wypełnione poświadczenie odbioru korespondencji i niepełne odniesienie się do stanu faktycznego sprawy oraz zarzutów skargi. Pismem z dnia [...] lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Usprawiedliwione podstawy wywiedzionej skargi kasacyjnej występują w sytuacji, gdy Sąd podziela zarzuty i żądania skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie (por. wyrok WSA z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 269/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie oczywistości mieści się zatem w sferze obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że powołane podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, bez dokonywania głębszej analizy tekstu powołanych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 179a P.p.s.a., tezy 1 i 3, LEX 2019 r.). Zaznaczyć należy, że zastosowanie autokontroli w istocie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji w jej całokształcie. Sąd ten bowiem nie rozpoznaje skargi kasacyjnej jak sąd drugiej instancji. Z mocy wyłącznie art. 179a p.p.s.a ma kompetencje do uchylenia wydanego przez siebie orzeczenia w całości i obowiązek, na tym samym posiedzeniu, rozpoznania sprawy. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 p.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1291/16). Dokonując oceny wniesionej przez stronę skargi kasacyjnej w świetle art. 179a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie tego przepisu. W postępowaniu przed organem odwoławczym w pierwszej fazie badania odwołania, należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do dopuszczalności odwołania i zachowania terminu do jego wniesienia, co też uczynił organ w niniejszej sprawie. W przypadku wstępnego badania środka zaskarżenia, jeżeli organ ustali w sposób jednoznaczny i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że odwołanie wniesione zostało z uchybieniem terminu postępowanie winno ulec zakończeniu w fazie wstępnej poprzez wydanie właściwego postanowienia w trybie z art. 228 § 1 pkt 2 o.p. o uchybieniu terminu do jego wniesienia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że uchybienie terminowi jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminowi przewidzianego w art. 228 § 1 pkt 2 o.p. W związku z tym stwierdzenie uchybienia terminowi wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego. Jednakże stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminowi wniesienia odwołania, winno być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego co do tego, czy odwołujący się przekroczył termin określony w art. 223 § 2 o.p., w przeciwnym razie postanowienie takie narusza art. 122 i art. 187 o.p. Naruszenie tych przepisów prowadzi do uchylenia postanowienia. Zgodnie z art. 148 § 1 o.p. pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. Natomiast stosownie do art. 149 o.p. w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń. Doręczenie w trybie art. 149 o.p. ma taki sam skutek prawny jak doręczenie dokonane bezpośrednio stronie postępowania. W rozpoznawanej sprawie decyzje Zarządu Związku Międzygminnego "G." z dnia [...] sierpnia 2020 r. adresowane do M. Ł. i K. Ł. na adres zamieszkania, odebrała I. R. (zakreślona przez doręczającego na druku zwrotnego potwierdzenia odbioru jako osoba uprawniona do odbioru), co sugerowałoby, iż mamy do czynienia z doręczeniem zastępczym w trybie art. 149 o.p. Doręczenie dokonane w trybie art. 149 o.p. stwarza domniemanie doręczenia decyzji we wskazanym na z.p.o. dniu. Aby jednak można było stwierdzić, że takie doręczenie jest skuteczne, należy najpierw dokonać szczegółowej analizy zapisów z.p.o. pod kątem wymogów art. 149 o.p. W niniejszej sprawie skarżący nie kwestionują faktu doręczenia im decyzji, jednakże kwestionują, że doręczyciel dokonał doręczenia osobie nie mającej statusu domownika czy osoby upoważnionej. Przy czym skarżący nie znają osoby, która zakreślona została przez doręczającego na druku zwrotnego potwierdzenia odbioru jako osoba uprawniona do odbioru tj. I. R.. Według skarżących osobą, która odebrała korespondencję była M. R., która okazjonalnie wspiera skarżących w opiece nad dziećmi, która oświadczyła, że decyzje odebrała 17 sierpnia 2020 r., ale decyzji tych nie przekazała adresatom, tylko przez pomyłkę odłożyła je celem późniejszego przekazania. Skarżący zapoznali się z treścią decyzji dopiero 25 sierpnia 2020 r. po powrocie z tygodniowej nieobecności. Zatem do wyjaśnienia pozostało ustalenie kim jest I. R. i w jakiej dacie nastąpiło doręczenie decyzji stronie. Nie ulega wątpliwości, że wadliwość doręczenia wpływa na ocenę skutków procesowych wydanej decyzji w zakresie związania nimi strony postępowania, które należy ocenić w każdej indywidualnej sprawie. W badanej sprawie obok podpisu odbierającej pismo I. R. brak jest adnotacji kim jest ta osoba dla skarżących. Aby organ mógł skontrolować, jaki faktyczny odbiorca pisma posiada status obok podpisu winna znajdować się adnotacja kim ta osoba jest dla adresata (np. córka, matka, babcia, synowa, sąsiad, zarządca domu, dozorca itp.). W niniejszej sprawie zwrotne potwierdzenie odbioru nie zawiera informacji w tym względzie, zatem samo zakreślenie przez doręczyciela zapisu na druku z.p.o., że przesyłkę doręczono osobie uprawnionej do odbioru nie czyni zadość wymogom art. 149 o.p. Wprawdzie na z.p.o. decyzji skierowanej do K. Ł., jest pieczątka "pracownik upoważniony do odbioru przesyłek", z pieczątki nie wynika jednak czyj jest to pracownik, przy czym trzeba podkreślić, że skarżący twierdzą, że nie znają osoby, która podpisała się na z.p.o. Bez wyjaśnienia powyższej kwestii przedwczesne było zakwalifikowanie odwołania skarżącej jako wniesionego z uchybieniem terminu ustawowego. Uprawnienie strony do złożenia środka zaskarżenia pojawia się z chwilą otrzymania rozstrzygnięcia (czy to w trybie art. 148 § 1 czy też art. 149 bądź art. 150 o.p.) i kończy się po upływie terminu wskazanego w przepisach postępowania. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zastosuje się do wskazań zawartych w treści uzasadnienia, wyjaśniając przede wszystkim status osoby odbierającej decyzje skierowane do skarżących, a następnie w zależności od ustaleń podejmie dalsze kroki celem wydania właściwego rozstrzygnięcia. W przypadku gdyby okazało się że I. R. nie była uprawniona do odbioru korespondencji, organ powinien ustalić datę w której skarżący odebrali decyzje. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 179a p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości, o czym orzekł jak w p. I sentencji. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 179a w zw. z art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).