I SA/Po 482/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2009r. sprawy ze skargi H. i A.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesionego zażalenia. I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz skarżących kwotę [....] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. stwierdza, że postanowienie wymienione w punkcie I nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ Sz.Widłak /-/ E.Brychcy /-/ S.Małek I SA/Po 482/09 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 06 marca 2008r. pełnomocnik A. i H. S. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wydanie postanowienia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Postanowieniem z [...]grudnia 2008r., utrzymanym w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]lutego 2009r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie odrębnie - powołując się na art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - postanowieniem nr [...] z dnia [...]12.2008r. uchylił dokonaną dnia [...]06.2007r. czynność egzekucyjną [...] w postaci zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] i postanowił zwrócić na rachunek bankowy zobowiązanych wyegzekwowaną kwotę [...] zł. W uzasadnieniu tego postanowienia wyjaśniono, że zastosowanie w dniu [...]06.2007r. środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego było niedopuszczalne z uwagi na upływ terminu przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998r. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wskazał, że w związku z dokonanym w dniu [...]05.2004r. zabezpieczeniem hipoteką zobowiązanie to nie przedawniło się i winno być egzekwowane z przedmiotu hipoteki. Jednocześnie podatnika pouczono, że na postanowienie to zażalenie nie przysługuje. Pismem z dnia 29.12.2008r. podatnicy zwrócili się o uzupełnienie powyższego postanowienia o rozstrzygnięcie dotyczące odsetek od kwoty [...] powołując się na -ich zdaniem - bezprawność działań organów egzekucyjnych realizujących tytuł wykonawczy [...] z dnia [...]04.2004r. Postanowieniem z dnia [...]01.2009r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. odmówił żądaniu A. i H. S. W dniu [...]01.2009r. do Dyrektora Izby Skarbowej w P wpłynęło zażalenie wniesione przez pełnomocnika H. i A. S., w którym wniesiono o uchylenie ww. postanowienia (oraz postanowienia nr [...] z dnia [...]01.2009r. o odmowie uzupełnienia zaskarżonego postanowienia) przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., lub uchylenie zaskarżonego postanowienia przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, lub w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Izby Skarbowej - uchylenie zaskarżonego postępowania, a następnie wydanie postanowienia w przedmiocie uchylenia dokonanej w dniu [...]06.2007r. czynności egzekucyjnej na podstawie art. 60 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zażaleniu wskazano również, że zdaniem podatników uzupełnienie postanowienia o kwestię oprocentowania od bezprawnie przejętej wierzytelności z rachunku bankowego jest zasadne. Postanowieniem nr [...] z dnia [...]03.2009r. Dyrektor Izby Skarbowej w P powołując się na art. 134 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. -Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz.1071 ze zm.), stwierdził, że zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nr [...] z [...]12.2008r. jest niedopuszczalne. W uzasadnieniu argumentował, iż podstawą prawną wydanego przez organ egzekucyjny postanowienia stanowił art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. nr 229 poz. 1954 ze zm.). Przepis ten nakłada wymóg załatwiania spraw w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w formie postanowień i równocześnie reguluje, że na wydane w toku postępowania egzekucyjnego postanowienie służy zażalenie, jeżeli ustawa ta lub Kodeks postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) tak stanowi. Ponieważ żaden przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.), a także żaden odpowiednio zastosowany przepis K.p.a. nie przewiduje możliwości zażalenia postanowienia wydanego w trybie art. 17 u.p.e.a., stwierdzono niedopuszczalność zażalenia. Pismem z dnia 01 kwietnia 2009 pełnomocnik A i H S. wnieśli skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. Podnosząc zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 134 i 144 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy "o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wniósł o uchylenie zaskarżonego oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż art. 17 u.p.e.a. nie jest przepisem prawa materialnego i rozstrzyga jedynie o formie załatwienia spraw, w związku z czym nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia jakiejkolwiek sprawy egzekucyjnej. W postanowieniu organu egzekucyjnego nie wskazano natomiast żadnej innej podstawy prawnej, która umożliwiłaby organowi egzekucyjnemu uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej bez uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie skarżących właściwą podstawą prawną stanowi art. 60 § 2 u.p.e.a., który jednak wymaga uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem skarżących, organy administracji naruszyły zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 K.p.a., albowiem organ egzekucyjny trzykrotnie, bezpodstawnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, a mimo to uchylił czynność egzekucyjną i dokonał zwrotu wyegzekwowanej kwoty. Strona skarżąca wyraziła pogląd, że zaskarżone postanowienie faktycznie wydane zostało na podstawie prawnej niewskazanej w postanowieniu (art. 60 § 2 u.p.e.a.) i zgodnie z art. 60 § 3 u.p.e.a. przysługuje na nie zażalenie i możliwość weryfikacji w toku instancji. Oznacza to, że pouczenie w zaskarżonym postanowieniu było błędne. Podniesiono, iż Dyrektor Izby Skarbowej w P do tej argumentacji w zaskarżonym postanowieniu nie odniósł się w ogóle. Zdaniem skarżących konsekwencją przyjęcia postanowienia wydanego przez organ I instancji za prawidłowo wydane, byłaby możliwość uchylenia, na podstawie art. 17 u.p.e.a.., części czynności egzekucyjnej i zwrot jedynie części bezprawnie wyegzekwowanej kwoty, a nadto, postanowienie takie nie podlegałoby weryfikacji w toku instancji i nie podlegałoby kontroli sądów administracyjnych z punktu widzenia legalności. Gdyby ustawodawca godził się na taką możliwość, nie zamieszczałby w u.p.e.a. następujących przepisów o uchyleniu czynności egzekucyjnych: art. 42 (w związku z wpłatą do depozytu), art. 58 § 2 i § 3 (w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego) oraz art. 60 § 2 (w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego). Skarżący zwracają uwagę, iż nie jest sporną kwestia niedopuszczalności czynności egzekucyjnej, która została dokonana (a następnie uchylona) w okresie po upływie terminu przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką. Jednak zdaniem skarżących fakt ten stanowi wystarczającą okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego. Błędne przyjęcie przez organ nadzoru możliwości wydania postanowienia tylko na podstawie art. 17 u.p.e.a. spowodowało brak możliwości złożenia zażalenia na postanowienie, które rozstrzyga sprawę co do istoty. Oceniono w nim zasadność żądania i w skarżonym postanowieniu uwzględniono jedynie część żądań podatników. Dlatego też, zdaniem skarżących, należało rozważyć jak kwestię zaskarżalności rozstrzygnięć dotyczących uchylenia czynności egzekucyjnych normuje ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto strona skarżąca zarzuciła postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego, że rozstrzyga kwestie pozostające w kompetencji zarówno wierzyciela (zwrot uzyskanej w drodze egzekucji kwoty), jak i organu egzekucyjnego (uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej). Zdaniem strony skarżącej, skarga w niniejszej sprawie byłaby również zasadna, w przypadku uznania, że organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem nie powinien wydawać w ogóle postanowienia, gdyż żaden przepis prawa nie wymagał w tej sytuacji wydania takiego postanowienia, a uchylenie czynności egzekucyjnej powinno zostać dokonane zawiadomieniem skierowanym do banku. Gdyby zwrot ww. kwoty uznać za czynność materialnoprawną, która do swej skuteczności nie wymaga wydania postanowienia, to oznaczało by to, że postanowienie z [...]12.2008r. wydane zostało bez podstawy prawnej. W takie jednak sytuacji nie można odmówić stronie prawa do zaskarżenia postanowienia wydanego bez podstawy prawnej. Wskazano także, iż skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowił tylko o uchyleniu czynności egzekucyjnej i odmówił uzupełnienia rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu odsetek, to postępowanie w tym zakresie winno być umorzone jako bezprzedmiotowe, w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotem rozpoznania skargi było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P z dnia [...]03.2009r. [...] stwierdzające niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez A. i H. S. na postanowienie z dnia [...]12.2008r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w P uchylające czynność egzekucyjną dokonaną w dniu [...] czerwca 2007r.. Wypada zauważyć, iż wniosek skarżących z dnia [...]03.2008r. dotyczył zarówno umorzenia postępowania jak i uchylenia czynności podjętych w toku egzekucji. Organ dokonał rozdzielenia wniosku poprzez odrębne orzeczenie w zakresie umorzenia postępowania oraz uchylenia czynności. Tym samym należy stwierdzić, iż podstawą orzekania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P był przepis 60 § 2 U.p.e.a. Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze trzeba zatem zaznaczyć, iż postanowienie takie nie może być uznane za wydane bez podstawy prawnej. Zaznaczyć także trzeba, iż za niezgodne z zasadami racjonalnego ustawodawcy byłoby przyjęcie, iż organ egzekucyjny odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego zmuszony został do faktycznego "blokowania" majątku dłużnika do czasu umorzenia postępowania. W ocenie sądu prawidłowa i korzystna z punktu widzenia zobowiązanego jest sytuacja, w której organy egzekucyjne zwalniają zajęty majątek dłużnika w sposób niezwłoczny, gdy tylko ustanie przyczyna do jego zajęcia (zabezpieczenia) lub pojawią się okoliczności w których należałoby stwierdzić, iż dokonane zajęcie (zabezpieczenie) nie było zasadne. Działanie takie zgodne jest z ogólnymi zasadami postępowania organów administracyjnych i podatkowych zawartymi przez ustawodawcę zarówno w Ordynacji Podatkowej jak i w Kodeksie Postępowania Administracyjnego (zasada zaufania, zasada szybkości postępowania). Nie znajduje jednocześnie uzasadnienia pogląd prezentowany przez Dyrektora Izby Skarbowej w P, iż uchylenie czynności egzekucyjnych dokonane postanowieniem z [...] grudnia 2008r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P pozostaje poza jakąkolwiek kontrolą instancyjną. Osadzenie prawa do zaskarżenia postanowienia o uchyleniu czynności egzekucyjnych w art. 60 § 3 u.p.e.a. odnoszącego się do umorzenia postępowania w ocenie sądu nie uprawnia do twierdzenia, iż w przypadku rozdzielenia wniosku dłużnika o umorzenie postępowania i uchylenie czynności egzekucyjnych do dwóch postępowań (i to niezależnie od oceny prawidłowości takiego działania organu) a następnie wydanie odrębnych orzeczeń w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania oraz uchylenia czynności egzekucyjnych pozbawia skarżących możliwości zaskarżenia postanowienia o uchyleniu czynności egzekucyjnych. Przeciwnie. Przyjęcie, iż rozstrzygnięcie organu zaistniało w wyniku rozpoznania wniosku obejmującego także umorzenie postępowania w sposób jednoznaczny stwarza podstawę do zaskarżenia tego postanowienia - choćby obejmującego jedynie odmowę uchylenia czynności egzekucyjnych -na podstawie art. 60§3 u.p.e.a. Konsekwencją niniejszego wyroku stwierdzającego, iż zaskarżone postanowienie bezzasadnie pozbawiło stronę skarżącą prawa do ponownego rozpoznania sprawy czyni przedwczesnym odniesienie się przez sąd w niniejszej sprawie do wszelkich argumentów podnoszonych w skardze a niezwiązanych wprost z kwestią dopuszczalności złożenia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P z dnia [...]12.2008r. Organy zobowiązane będą rozpoznać merytorycznie zażalenie z dnia 20 stycznia 2009r. W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy należało uchylić powołując się na treść art. 145§ 1 pkt. lc. ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy. /-/SZ. Widłak /-/E. Brychcy /-/St. Małek