I SA/Po 482/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], na podstawie art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec [...] na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] dotyczącego zaległości w podatku od towarów i usług za miesiąc kwiecień 2013 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [...] października 2013 r. dokonał zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego w banku [...] oraz w [...]. Zawiadomienia o zajęciu wraz z kopią przedmiotowego tytułu wykonawczego zobowiązany odebrał w dniu [...] października 2013 r. Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. [...] złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] podanie zatytułowane "Skarga na czynności egzekucyjne" tj. zajęcie rachunku bankowego w [...], w którym zawarł wniosek o umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny pismem z dnia [...] listopada 2013 r. przekazał przedmiotową skargę zgodnie z właściwością celem rozpatrzenia do Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. organ nadzoru oddalił przedmiotową skargę. Jednocześnie oddzielnym pismem zawiadomił stronę, iż w kwestii umorzenia przedmiotowego postępowania właściwym do rozpatrzenia wniosku jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...]. Zgodnie natomiast z art. 66 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej: "K.p.a.") strona ma prawo złożyć podanie w terminie 14 dni od daty doręczenia zawiadomienia. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. zobowiązany wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o umorzenie czynności egzekucyjnej, która dotyczyła zajęcia rachunku bankowego w [...]. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. organ egzekucyjny wezwał [...] do sprecyzowania żądania zawartego we wniosku o umorzenie tj. aby określił szczegółowo jaka instytucja prawna ma być zastosowana w ww. sprawie. Jednocześnie poinformował stronę, iż w przypadku braku odpowiedzi na wezwanie podanie z dnia [...] stycznia 2014 r. zostanie zakwalifikowane jako wniosek o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na ww. wezwanie zobowiązany w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r. ponownie nie określił przedmiotu wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe, jak również zawarte w wezwaniu pouczenie, przedmiotowe pismo zakwalifikowane zostało jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu z dnia [...] lutego 2014 r. strona podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a sytuacja ta powstała z przyczyn od niej niezależnych. [...] podkreślił, że organ podatkowy posiada prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2005 r., w związku z czym organ podatkowy może dokonać kompensaty z powodu wzajemnego zobowiązania. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. oraz art. 18 i art. 59 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Uzasadniając stanowisko organ odwoławczy wskazał, że przypadki, w których następuje umorzenie postępowania egzekucyjnego zostały szczegółowo uregulowane w art. 59 § 1 u.p.e.a. W artykule tym ustawodawca zawarł enumeratywny katalog przesłanek, stanowiących przeszkodę zarówno natury prawnej, jak i faktycznej. Zaistnienie którejkolwiek z nich powoduje obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto zgodnie z treścią § 2 wyżej wymienionego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, jak również Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] nie stwierdzili zaistnienia żadnej z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Podniesiona natomiast przez zobowiązanego okoliczność, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, powstałej z przyczyn niezależnych od niego mogła by stanowić ewentualnie przesłankę do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 52 § 2 u.p.e.a., ale dopiero w sytuacji, kiedy organ egzekucyjny stwierdził by, iż w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należy jednak nadmienić, iż o bezskuteczności egzekucji nie może stanowić subiektywne przekonanie Strony, że takowe podstawy zachodzą. W przypadku wnioskodawcy nie można mówić o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Tylko bowiem w 2013 r. organ egzekucyjny dokonał szeregu skutecznych czynności egzekucyjnych w tym zajęć wierzytelności, m.in. zajęcia rachunku bankowego. Ponadto zobowiązany sam regulował część zaległości. Zdaniem organu przesłanką do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego nie może być również żądanie dokonania kompensaty z tytułu wzajemnych zobowiązań. Zasądzona przez WSA w Poznaniu kwota w wysokości [...] zł została przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu zwrócona zobowiązanemu w dniu [...] października 2005 r. W tym stanie rzeczy, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uznał, iż organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] badając stan faktyczny sprawy pod kątem wystąpienia wskazanych w art. 59 u.p.e.a. przesłanek zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec [...]. W skardze z dnia [...] kwietnia 2014 r. [...] wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym. W uzasadnieniu skargi skarżący odwołał się od podjętych w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjnych bowiem Urząd Skarbowy nie dopełnił swojego obowiązku dotyczącego weryfikacji poprawności różnych dokumentów związanych z osobą zobowiązanego. Zdaniem [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] ma zaległości płatnicze wobec niego, co jest potwierdzone prawomocnymi wyrokami WSA. Tym samym interes prawny zobowiązanego został naruszony. Ponadto wskazał, iż oczekuje na natychmiastową weryfikację tytułów wykonawczych pod kontem ich poprawności. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podczas rozprawy w dniu 26 lutego 2015 r. Sąd postanowił zobowiązać pełnomocnika organu do przedstawienia, w terminie 3 dni, dokumentu stanowiącego dowód przelania na rachunek bankowy zasądzonych na rzecz skarżącego kwot, pod rygorem pominięcia tego dowodu. W piśmie z dnia [...] marca 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu poinformował, że wynikające z prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Po 727/03 należności z tytułu zasądzonych kosztów postępowania zostały zwrócone skarżącemu na jego konto w dniu [...] października 2005 r. Do pisma załączony został dowód przelewu (k. 130 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli sądowej poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, którym utrzymano w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w sprawie odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Obligatoryjne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organy administracji zostały sprecyzowane w art. 59 § 1 u.p.e.a. stosownie do brzmienia tego przepisu - postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Fakultatywne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego sprecyzowano natomiast w art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym - postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W skardze skarżący wskazuje, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] ma zaległości płatnicze wobec skarżącego, co potwierdzają prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pomimo to jednak nie została podjęta decyzja co do kompensaty wzajemnych zobowiązań. Mając na uwadze treść skargi, jak też treść pism skarżącego znajdujących się w aktach sprawy w tym m. in. podania skarżącego (k. 17 akt adm.) oraz zażalenia (k. 36 akt adm.), można wyprowadzić wniosek, że jego zdaniem w sprawie mogłoby dojść do potrącenia egzekwowanych z jego majątku należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc kwiecień 2013 r. z przysługującymi mu wobec Skarbu Państwa należnościami wynikającymi z prawomocnych wyroków sądów administracyjnych. Sytuacja, w której doszłoby do takiej kompensacji mogłaby doprowadzić do umorzenia wzajemnych zobowiązań skarżącego i Skarbu Państwa, a zatem obowiązek objęty prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym mógłby wygasnąć, co z kolei zgodnie z treścią wyżej przytoczonego art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. obligowałoby organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając zatem na uwadze podnoszone przez skarżącego zarzuty należy przytoczyć treść przepisów prawnych regulujących zasady wygasania zobowiązań podatkowych w drodze ich potrącania. Stosownie do art. 64 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. – dalej: "O.p.") zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu: 1) prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 2) prawomocnej ugody sądowej zawartej w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 3) nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami; 4) odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, uzyskanego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego; 5) odszkodowania uzyskanego na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz bytu Państwa Polskiego; 6) odszkodowania orzeczonego w decyzji organu administracji rządowej. Stosownie do postanowień § 2 wyżej wskazanego artykułu - przepis § 1 stosuje się również do wzajemnych, bezspornych i wymagalnych wierzytelności podatnika wobec państwowych jednostek budżetowych z tytułu zamówień wykonanych przez niego na podstawie umów zawartych w trybie przepisów o zamówieniach publicznych, pod warunkiem że potrącenie jest dokonywane przez tego podatnika i z tej wierzytelności. Odnosząc treść przepisów regulujących wygasanie zobowiązań podatkowych w wyniku potrącania, do realiów poddanej sądowej kontroli sprawy, wskazać trzeba, że przepisy te nie mogą znaleźć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Umorzenie zobowiązania podatkowego w drodze potrącenia z wierzytelności wynikającej z prawomocnego wyroku sądu administracyjnego nie jest bowiem dopuszczalne w świetle przytoczonych powyżej przepisów. Stosownie bowiem do postanowień art. 64 § 1 pkt 1 O.p. - zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu: prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego. Powyższy wymóg nie jest spełniony w odniesieniu do powołanego i załączonego do skargi wyroku sądu administracyjnego (k. 6 akt sąd.). Warto zauważyć, że art. 64 § 1 O.p. zawiera zamknięte wyliczenie przysługujących podatnikowi wierzytelności wobec Skarbu Państwa, z których może zostać dokonane potrącenie. W doktrynie wskazuje się również, że zasady dokonywania potrąceń podatków i zaległości podatkowych są całościowo uregulowane w Ordynacji podatkowej. Mimo podobieństwa konstrukcji nie ma podstaw do posiłkowego stosowania przepisów kodeksu cywilnego dotyczących potrącenia (tak: L. Etel (w:) J. Brolik, J. Dowgier, L, Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarza, LEX 2013, dostępny w bazie danych Lex Omega – dokument nr 145119). Nie może zatem dojść do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek potrącenia dokonanego z tytułu innego niż wymieniony w art. 64 § 1 O.p. Niezależnie od powyżej przytoczonych regulacji należy wskazać, że w wykonaniu zapadłego na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu przedłożył dokument (k. 130 akt sądowych), z którego wynika, że kwota należna skarżącemu z tytułu zasądzonych na jego rzecz kosztów sądowych w wysokości [...] została przelana z rachunku Izby Skarbowej w Poznaniu na rachunek skarżącego prowadzony w Banku [...] we [...]. Przelew ten został dokonany w dniu [...] października 2005 r. Z powyższego wynika zatem w ocenie Sądu, że zasądzona na rzecz skarżącego kwota pieniężna stanowiąca zwrot poniesionych kosztów sądowych została skarżącemu zwrócona, w związku z czym jego wierzytelność względem Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu wygasła. W takiej sytuacji dokonanie kompensaty wzajemnych zobowiązań byłoby niemożliwe nawet w oderwaniu od wyżej przytoczonych regulacji Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze powyższe rozważania, wskazać trzeba, że objęta prowadzonym przez organ postępowaniem egzekucyjnym należność w podatku od towarów i usług za miesiąc kwiecień 2013 r. nie mogła wygasnąć na skutek potrącenia ze wskazanymi przez skarżącego wierzytelnościami, bowiem te wygasły wskutek dokonanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu zapłaty. Powyższe oznacza, że nie mogło dojść do wygaśnięcia dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku, w sprawie nie zaktualizowała się zatem przesłanka umorzenia postępowania, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W uchwale NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (dostępna pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wyjaśniono, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Mając na uwadze nałożony powyższym przepisem obowiązek, Sąd stwierdza, że analiza całokształtu akt prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyklucza rozstrzygnięcie zgodne z żądaniem skarżącego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obligująca organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podnoszone przez skarżącego w zażaleniu argumenty o jego trudnej sytuacji finansowej nie stanowią w świetle przytoczonych wcześniej przepisów przesłanki umożliwiającej umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zawarty w wyroku z dnia 26 lutego 2015 r. o sygn. akt I SA/Po 937/14. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.