I SA/Po 484/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 marca 2011 r. sprawy ze skargi PRP na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności podatku od nieruchomości za 2009r. oraz odmowy rozłożenia na raty podatku rolnego za 2009r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] zł ( [...] ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; /-/ K. Nikodem /-/ M. Jaśniewicz /-/ M. Skwierzyńska Wnioskiem z dnia [...] listopada 2009 r. Przedsiębiorstwo R. – P. K. Spółka z o.o. w K. zwróciło się o rozłożenie na raty podatku rolnego za I, II, III, IV kwartał 2009 r. w łącznej kwocie [...] zł, odroczenie terminu płatności części tego podatku w kwocie [...] zł do dnia [...] grudnia 2009 r. oraz odroczenie terminu płatności podatku od nieruchomości za 2009 r. do dnia [...] grudnia 2009 r. Motywując powyższą prośbę Spółka wskazała, iż funkcjonuje na rynku produkcji rolnej na terenie gminy od 1993 r. Zajmuje się głównie produkcją mleka oraz hodowlą trzody chlewnej, bydła rogatego i kurczaków. Spółka na przestrzeni lat 1993 - 2008 zatrudniała około 30 osób w skali roku, a w 2009 r. dała zatrudnienie 20 osobom. W 2009 r. w zakresie produkcji rolnej Spółka zanotowała ujemny wynik finansowy we wszystkich rodzajach działalności, począwszy od hodowli przez produkcję rolną, skończywszy na sprzedaży płodów. Kłopoty finansowe spowodowane były kryzysem gospodarczym oraz warunkami pogodowymi, które spowodowały znaczne zmniejszenie plonów. Dodatkowo sytuację finansową Spółki pogorszyło wygaśniecie wieloletniej umowy dzierżawy gruntu z Agencją Własności Rolnej, powstanie szkód łowieckich na terenie dzierżawionym przez Koło Łowieckie "D." w kwocie ok. [...] zł, przywłaszczenie trzody chlewnej oraz maszyn na szkodę Spółki w roku 2008 na kwotę około [...]zł. W chwili obecnej toczy się również postępowanie o nielegalny pobór piasku, w związku z którym nałożono na Spółkę opłatę administracyjną w kwocie [...] zł tytułem pobranego bez koncesji żwiru. Należność ta po uwzględnieniu odsetek może zamknąć się w kwocie [...] zł. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Wójt Gminy O. odmówił odroczenia płatności podatku od nieruchomości od kwietnia do grudnia 2009 r. w kwocie [...] zł oraz rozłożenia na raty II, III, IV raty podatku rolnego za 2009 r. w kwocie [...] zł. Jednocześnie organ podatkowy oddalił wniosek Spółki dotyczący odroczenia podatku od nieruchomości za styczeń, luty, marzec 2009 r. w kwocie [...] zł oraz rozłożenia na raty I raty podatku rolnego za 2009 r. w kwocie [...] zł wobec powagi rzeczy osądzonej. Organ wyjaśnił, że decyzjami z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] i Nr [...] wcześniej złożone wnioski o odroczenie terminu płatności podatku od nieruchomości i o rozłożenie na raty podatku rolnego zostały pozytywnie rozpatrzone, przy czym podatnik nie wywiązał się z terminu w nich określonego, więc decyzje z mocy prawa wygasły. Organ podatkowy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego ustalił, iż wnioskodawca w ciągu trzech ostatnich lat poprzedzających złożenie wniosku skorzystał z pomocy de minimis w kwocie [...] tj. [...] euro, a pomimo tego nadal znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podane we wniosku argumenty dotyczące uzasadnienia ważnego interesu publicznego sytuacją na rynku produkcji rolnej, dotyczą wszystkich gospodarstw na terenie gminy, które nawet nie korzystają z tak wysokiej pomocy publicznej, a mimo to radzą sobie w trudnej sytuacji ekonomicznej. Organ dodatkowo podkreślił, że Spółka korzystała już kilkakrotnie z ulg w spłacie zobowiązań podatkowych udzielanych przez gminę, tj. odroczenia terminu płatności podatku rolnego, podatku od nieruchomości, umorzeń, które nie doprowadziły do polepszenia sytuacji finansowej Spółki. W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka oprócz powtórzenia argumentów wskazanych we wniosku podniosła, że dodatkowo sytuację finansową Spółki pogorszył pożar, który miał miejsce w połowie grudnia 2009 r., którego następstwem było spalenie zapasów paszy na zimę o wartości około [...] zł, które to zapasy nie były ubezpieczone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 13 § 3,art. 67a § 1 pkt 2,art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 - dalej: "O.p.") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy stwierdził, że nie przyzna wnioskowanej ulgi skarżącej Spółce, ponieważ nie można z instytucji ulgi podatkowej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z terminowego płacenia zobowiązania podatkowego. Organ rozważając kwestię przyznania ulgi podatkowej podniósł, iż musi mieć na uwadze dobro interesu publicznego. A ten z kolei wymaga, aby zobowiązania podatkowe były realizowane terminowo i nie ulegały pochopnemu z nich zwalnianiu lub odraczaniu terminu płatności podatku poprzez przerzucenie tego obowiązku na ogół podatników. Organ II instancji podniósł, że za stosowaniem wnioskowanej ulgi podatkowej będą przemawiać te wypadki, które nie są zależne od sposobu postępowania podatnika, bądź są spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu. Według organu w omawianym przypadku nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Organ podkreślił, że interes podatnika, w rozumieniu art. 67 a § 1 O.p. należy widzieć mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków. (wyrok WSA w Gdańsku ISA/Gd 909/07,Lex nr 352069) W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego podatnik wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości albo jej uchylenie, bądź przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia poprzez przyjęcie, że nie wykazano przesłanek uzasadniających zastosowanie wobec Spółki ulgi w postaci odroczenia płatności podatku, podczas gdy z zebranego materiału wynika, że Spółka znajduje się w wyjątkowej sytuacji i ulga wobec niej winna być przyznana. Strona skarżąca podkreśliła, że wyjątkowość jej sytuacji nie przejawia się w tym, że podobnie jak większość rolników boryka się z trudnościami finansowymi spowodowanymi kryzysem gospodarczym, ale w tym, że zniszczeniu uległy prawie całe zapasy paszy dla bydła na zimę. Zaprzestanie karmienia bydła może pogłębić zapaść finansową Spółki i spowodować, że zarząd zmuszony będzie rozważyć możliwość zgłoszenia wniosku o upadłość. W tej sytuacji nie tylko Gmina, ale inni dostawcy usług mogą być narażeni na to, że nie odzyskają swych należności. Zdaniem strony skarżącej mając na uwadze przede wszystkim interes publiczny, organy powinny przychylić się do zastosowania ulgi podatkowej, tym bardziej że skarżąca domaga się jedynie przesunięcia terminu płatności do czasu, gdy będzie mogła sprzedawać płody rolne i uzyskany stąd przychód przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec Skarbu Państwa i Gminy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art. 134 P.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych powodów niż zostały w niej podniesione. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia odroczenia terminu płatności i rozłożenia na raty podatku od nieruchomości i podatku rolnego za 2009 r. Sąd w pierwszej kolejności dopatruje się wadliwości sentencji decyzji Wójta Gminy O., czego nie dostrzegł organ odwoławczy rozpatrujący odwołanie podatnika. Sentencja decyzji składa się z trzech punktów; organ postanawia po pierwsze: "oddalić wniosek o odroczenie terminu płatności podatku od nieruchomości za miesiące styczeń, luty, marzec 2009 rok w kwocie [...] zł oraz "wniosek o rozłożenie na raty I raty 2009 podatku rolnego w kwocie [...] zł wobec powagi rzeczy osądzonej, po drugie: odmówić odroczenia podatku od nieruchomości za miesiące: kwietnia do grudnia 2009 r. w kwocie [...] zł oraz "rozłożenia na raty II, III, IV raty podatku rolnego za 2009 r. w kwocie [...] zł., po trzecie: stwierdzono, że wnioskodawca w ciągu trzech ostatnich lat poprzedzających złożenie wniosku skorzystał z pomocy de minimis w kwocie [...] zł. Sentencja decyzji Wójta Gminy O. jest wadliwa. Należy wskazać, że oddalenie jakiegokolwiek wniosku wskazuje, że organ dokonał merytorycznego rozpatrzenia wniosku. Użycie zwrotu " postanawia oddalić wniosek o odroczenie terminu podatku i o rozłożenie na raty" jest bowiem tożsamy z użyciem zwrotu " postanawia odmówić odroczenia terminu podatku i rozłożenia na raty". W sytuacji, gdy organ stwierdza, że sprawa została już rozpatrzona inną decyzją – umarza postępowanie. Jednakże wbrew stanowisku organu w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z powagą rzeczy osądzonej. Organ stwierdza, że wydane decyzje: nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. oraz nr [...] również z [...] kwietnia 2009 r. postanawiające o przyznanie podatnikowi ulgi w spłacie podatków, wygasły z mocy prawa, ponieważ strona nie wywiązała się z warunków umowy. Zatem decyzje te nie wywołują żadnych skutków prawnych. Nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, że podatnik nie może składać ponownie wniosku o zastosowanie ulgi. Wniosek taki można składać zarówno w sytuacji, gdy decyzja pozytywna dla podatnika, przyznająca ulgę w spłacie podatków wygasła, jak również, gdy odmówiono zastosowania ulgi. Wniosek o rozłożenie na raty zaległości podatkowych, czy odroczenie terminu zapłaty podatku może być ponawiany, każda zmiana okoliczności faktycznych może być zawsze podstawą do wystąpienia z kolejnym wnioskiem, gdyż odmowa zastosowania określonej ulgi podatkowej nie stwarza powagi rzeczy osądzonej i każdorazowo podlega ocenie organu podatkowego. Ponadto w sentencji decyzji zbędny jest punkt III, ponieważ jest to element stanu faktycznego, a nie postanowienia organu. Podstawą prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest art. 67a § 1 pkt 1 i , w związku z art. 67 b § 1 pkt 2 O.p. Zgodnie z tymi przepisami organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć lub rozłożyć zapłatę podatku na raty lub odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w ramach pomocy de minimis, które szczegółowe warunki określone są w przepisach wspólnotowych. W pierwszej kolejności organ rozważa, czy podatnik wykazał we wniosku wystąpienie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, następnie dopiero po uznaniu, że co najmniej jedna z przesłanek wystąpiła organ ustala, czy dopuszczalna jest ulga w ramach pomocy de minimis. Pojęcia: ważny interes podatnika lub interes publiczny są pojęciami niedookreślonymi, których konkretyzacja jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Użyty w ww. przepisie spójnik "lub" oznacza, że wymienione przesłanki mają charakter równorzędny. Należy podkreślić, że decyzje podejmowane przez organy podatkowe na podstawie art. 67a § 1 pkt 1 i 2 O.p., w związku z art. 67b § 1 pkt 2 mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu podatkowego. Ustalenie nawet przez organ, że istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny uzasadniający zastosowanie ulgi, stanowi jedynie konieczną przesłankę do rozważenia takiej możliwości, ale nie zobowiązuje organu do wydania decyzji pozytywnej dla podatnika. To do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia, przy czym w sytuacji odmowy organ powinien w sposób szczegółowy, wnikliwy, oparty o zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz logiczny uzasadnić dlaczego nie załatwił sprawy zgodnie wnioskiem strony (art. 210 § 4 O.p.). Nie powinno budzić wątpliwości, że ocena ta musi odnosić się do aktualnej sytuacji podatnika, t.j. sytuacji istniejącej w dniu wydania decyzji. Przyznana organom podatkowym swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza zatem dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ podatkowy dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy, a więc uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz po drugie, czy nie naruszył on w ramach uznania zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania organów podatkowych. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że rola Sądu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do zbadania poprawności przeprowadzonego przez organy podatkowe postępowania, jak również oceny wypływających z tego postępowania konkluzji. W ocenie Sądu organy nie sprostały powyższemu obowiązkowi. Uzasadnienie zarówno decyzji organu I jak i II instancji nie analizuje przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego na tle opisanego we wniosku stanu faktycznego. Organy podatkowe nie dokonały w sposób wyczerpujący i szczegółowy analizy sytuacji finansowej strony skarżącej, nie odniosły się do okoliczności wskazanych we wniosku i odwołaniu. W związku z powyższym zdaniem Sądu organy podatkowe naruszyły art. 120, 122 oraz art. 210 § 1 pkt 5 i 6 oraz § 4 O.p. Sentencja decyzji Wójta Gminy O.nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa, z uzasadnienia zaś decyzji nie wynika, jakoby organ oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie stanu faktycznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze natomiast nie dokonało ponownego rozpatrzenia sprawy, czy naruszyły zasadę dwuinstancyjności postępowania określoną w art. 127 O.p. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy podatkowe powinny zatem uwzględnić wnioski wypływające z wyroku w zakresie stwierdzonych przez Sąd naruszeń. Winny merytorycznie rozpatrzyć wniosek podatnika w całości, nadto zanalizować dokładnie sytuację majątkową strony skarżącej w kontekście przesłanki "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Wyniki analizy powinny natomiast zostać zawarte w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 210 § 4 O.p. Z tych zatem powodów, wobec naruszenia przez organy podatkowe przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. |/-/ K. Nikodem |/-/ M. Jaśniewicz |/-/ M. Skwierzyńska |