I SA/Po 486/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska(spr.) Sędziowie WSA Elwira Brychcy As. sąd. WSA Roman Wiatrowski Protokolant Sekr. sąd. Magdalena Rossa- Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi Spółki A na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. oddala skargę /-/R. Wiatrowski /-/S. Zapalska /-/E. Brychcy Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wszczął, na podstawie tytułów wykonawczych z dnia (...) (nr (...), (...)) wystawionych przez Burmistrza, postępowanie egzekucyjne wobec Spółki A w celu wyegzekwowania należności z tytułu podatku od nieruchomości. Pismem z dnia (...) zobowiązana wniosła, na podstawie art. 33 pkt 9 i art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005, Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, domagając się jego umorzenia. Zdaniem Spółki Naczelnik Urzędu Skarbowego W. jako naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 1 do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych nie jest dla niej właściwym miejscowo organem egzekucyjnym. Jest nim naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 2 do powołanego rozporządzenia Ministra Finansów, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego M. Podniosła zobowiązana, iż zgodnie z przepisem art. 19 § 1 oraz art. 22 §§ 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie jest właściwy miejscowo naczelnik urzędu skarbowego. Z kolei właściwość miejscowa naczelników urzędów skarbowych określona została w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 5 ust. 9c ustawy z dnia 21 czerwca 1996r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. 2004, Nr 121, poz. 1267, z późn. zm.). Zmiana właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych (wprowadzona ustawą z dnia 27 czerwca 2003r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu ds. finansów publicznych) wpłynęła na zmianę właściwości miejscowej organów egzekucyjnych. Ustawodawca nie wyłączył bowiem podmiotów określonych w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych z ogólnych zasad ustalania właściwości miejscowej organów egzekucyjnych. Określana, zgodnie z art. 22 ustawy egzekucyjnej, właściwość organu egzekucyjnego, oparta na właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych, przyjmuje automatycznie podział na naczelników właściwych miejscowo dla podmiotów, o których mowa w art. 5 ust. 9b i podmiotów, które wskazanego w tym przepisie kryterium nie spełniają (odpowiednio zał. nr 2 i 1 do rozporządzenia). A należy do kategorii tzw. dużych podatników, tj. podmiotów określonych w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Właściwość miejscową naczelnika urzędu skarbowego należało zatem określić zgodnie z zał. nr 2 do rozporządzenia. Stosownie więc do treści art. 22 ustawy egzekucyjnej, właściwy miejscowo naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 2 jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym. Wskazano ponadto, iż nie istnieje żaden przepis, który pozbawiłby naczelników urzędów skarbowych wymienionych w zał. nr 2 do rozporządzenia jakichkolwiek kompetencji przyznanych w art. 5 ust. 6 ustawy o urzędach i izbach skarbowych, w tym zwłaszcza egzekucji należności pieniężnych w stosunku do podmiotów spełniających kryteria wymienione w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych w zakresie zobowiązań publicznoprawnych ciążących na tych podmiotach, w tym m.in. z tytułu podatku od nieruchomości. W przypadku, gdyby ustawodawca lub Minister Finansów zamierzali wprowadzić ograniczenie kompetencji naczelników urzędów skarbowych wymienionych w zał. nr 2 do rozporządzenia w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych, powinno to było nastąpić poprzez wyraźny zapis w przepisach prawa – analogicznie jak w przypadku gmin stanowi art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro naczelnicy urzędów skarbowych wymienieni w zał. nr 2 do rozporządzenia nie zostali wyłączeni z ogólnych zasad ustalania właściwości organów egzekucyjnych, to posiadają kompetencje do prowadzenia egzekucji zarówno w stosunku do należności co do których są właściwi, jak i należności publicznoprawnych tzw. wierzycieli obcych. Z tego powodu, przy uwzględnieniu miejsca położenia Spółki (W., ul. S.), właściwym miejscowo naczelnikiem urzędu skarbowego, a co za tym idzie właściwym miejscowo organem egzekucyjnym, jest Naczelnik Urzędu Skarbowego M., która to właściwość ma charakter wyłączny. Postanowieniem z dnia (...) nr (...) Burmistrz, na podstawie art. 34 § 1 i 2 w zw. z art. 17 § 1 i art. 33 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uznał wniesione zarzuty za bezzasadne. Wskazał, iż właściwość miejscową organu egzekucyjnego przy egzekucji należności pieniężnych ustala się wg przepisu art. 22 ustawy egzekucyjnej. Natomiast w przypadku stwierdzenia swej niewłaściwości, organ egzekucyjny powinien przekazać sprawę organowi właściwemu (art. 65 § 1 Kpa). Podniósł również, iż naczelnicy tzw. dużych urzędów skarbowych, o których mowa w zał. nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych są uprawnieni do wszczęcia i prowadzenia egzekucji tylko tych należności pieniężnych, do których poboru są właściwi. Prowadzą oni zatem egzekucję na rzecz tzw. obcych wierzycieli wyłącznie w przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji, co zostało już wyjaśnione w pismach Ministerstwa Finansów z (...) oraz (...), a także w piśmie Naczelnika Urzędu Skarbowego M. z (...). Nadto podkreślono, iż należność wynikająca z przedmiotowych tytułów wykonawczych została już wyegzekwowana i przekazana wierzycielowi. W zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie postanowienia Burmistrza, zarzucając: 1) błędną interpretację art. 33 pkt 9 w zw. z art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej i art. 5 ust. 6, 9a i 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 1, § 2 oraz § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych poprzez przyjęcie, iż właściwym organem egzekucyjnym w stosunku do zobowiązanej jest naczelnik urzędu skarbowego wymieniony w zał. nr 1 do rozporządzenia, podczas gdy jest nim naczelnik wskazany w zał. nr 2; 2) naruszenie art. 34 § 2 ustawy egzekucyjnej oraz art. 6, 7, 8 i 124 § 2 w zw. z art. 107 § 1 i 3 Kpa poprzez oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia nie na przepisach prawa a na domniemaniu, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego M. oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego W. postąpili zgodnie z przepisami prawa. Wskazała ponownie, iż zgodnie z przepisem art. 19 § 1 i art. 22 §§ 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem egzekucyjnym w sprawie jest właściwy miejscowo naczelnik urzędu skarbowego. Właściwość miejscową naczelników urzędów skarbowych określa natomiast rozporządzenie Ministra Finansów wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 5 ust. 9c ustawy o urzędach i izbach skarbowych z dnia 21 czerwca 1996r. Z kolei od dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy o urzędach i izbach skarbowych (1 stycznia 2004r.) uległa zmianie właściwość miejscowa naczelników urzędów skarbowych dla tzw. dużych podatników, czyli podmiotów spełniających kryteria przewidziane w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Zdaniem odwołującej zmiana właściwości miejscowej naczelników urzędów skarbowych wpłynęła na zmianę właściwości miejscowej organów egzekucyjnych wobec podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 9b, a zatem i wobec Spółki. Ustawodawca nie wyłączył bowiem podmiotów spełniających kryteria przewidziane w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych z ogólnych zasad ustalania właściwości organów egzekucyjnych. Siedziby oraz terytorialny zasięg działania naczelników urzędów skarbowych właściwych wyłącznie w zakresie podatników wskazanych w art. 5 ust. 9b określone zostały w zał. nr 2 do rozporządzenia z 19 listopada 2003r. Skoro więc zobowiązana jest tzw. dużym podatnikiem, właściwym miejscowo naczelnikiem urzędu skarbowego jest naczelnik wymieniony w zał. nr 2. Tym samym zgodnie z art. 22 ustawy egzekucyjnej naczelnik ten jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym. Stwierdziła, iż brak jest przepisu pozbawiającego naczelników urzędów skarbowych wymienionych w zał. nr 2 do rozporządzenia jakichkolwiek kompetencji przyznanych w art. 5 ust. 6 ustawy o urzędach i izbach skarbowych. Naczelnicy urzędów skarbowych wymienieni w zał. nr 2 posiadają więc kompetencje do prowadzenia egzekucji zarówno w stosunku do należności, do których poboru są właściwi, jak i należności publicznoprawnych tzw. wierzycieli obcych. Podkreśliła również, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego W. byłby właściwym dla Spółki organem egzekucyjnym na gruncie nie obowiązującego już rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2002r. Natomiast po 1 stycznia 2004r., w związku z nowelizacją ustawy o urzędach i izbach skarbowych, wprowadzającą zmiany we właściwości terytorialnej urzędów skarbowych dla podmiotów z art. 5 ust. 9b oraz rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r., właściwym naczelnikiem urzędu skarbowego dla Spółki jest naczelnik wymieniony w zał. nr 2 do rozporządzenia. W konsekwencji jest on również właściwym miejscowo organem egzekucyjnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia (...) nr (...) na podstawie art. 33 pkt 9 i art. 34 § 1 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 65 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu stwierdzono, iż w myśl art. 65 § 1 Kpa jeżeli organ administracji, do którego wniesiono podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Wobec tego błędne skierowanie tytułu do niewłaściwego miejscowo organu egzekucyjnego spowodowałoby doręczenie tego tytułu organowi egzekucyjnemu właściwemu. O właściwości miejscowej organów egzekucyjnych decydują zatem te właśnie organy. W skardze Spółka wniosła o uchylenie postanowienia Kolegium oraz poprzedzającego je postanowienia Burmistrza, zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 33 pkt 9 w zw. z art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także pominięcie przy rozstrzygnięciu art. 5 ust. 6, 9a i 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych oraz § 1, § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r.; 2) oparcie orzeczenia nie na przepisach prawa, lecz na domniemaniu zgodnego z prawem działania innego organu administracyjnego, tj. iż zgodnie z art. 65 § 1 Kpa organ niewłaściwy miejscowo przekaże doręczone tytuły wykonawcze właściwemu miejscowo organowi egzekucyjnemu, a w konsekwencji naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 126 Kpa. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała argumentację wskazaną w treści zarzutów oraz zażalenia na postanowienie Burmistrza. Ponadto stwierdziła, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie przyjęło, iż właściwość miejscową organu egzekucyjnego określa, na podstawie art. 65 § 1 Kpa, sam organ, tj. że fakt uznania się właściwym miejscowo przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. jest definitywny i niepodważalny, pomimo odmiennego brzmienia przepisów regulujących właściwość miejscową. Stanowi to naruszenie zasady, zgodnie z którą właściwość miejscową organu wskazują przepisy prawa, które zostały przez organ odwoławczy pominięte. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi oraz trafności ich wykładni. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź naruszenie dające podstawę do wznowienia postępowania bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle powyższego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie kwestią sporną jest właściwość miejscowa organu egzekucyjnego, a mianowicie czy do prowadzenia egzekucji wobec Spółki A właściwy jest Naczelnik Urzędu Skarbowego W. czy też Naczelnik Urzędu Skarbowego M. Spółka podniosła, iż od 1 stycznia 2004r. należy do grupy tzw. dużych podatników określonych w przepisach art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych. W stosunku do nich ustawodawca określił inną właściwość organu podatkowego a tym samym egzekucyjnego. Wskazana ona została w zał. nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych. Wobec tego właściwym miejscowo organem do prowadzenia egzekucji jest Naczelnik Urzędu Skarbowego M. Przepis art. 19 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym. Ustawa egzekucyjna reguluje również kwestię właściwości rzeczowej i miejscowej. Właściwość organu egzekucyjnego określa wyłącznie art. 22 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 22 § 2 ustawy właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się co do zasady według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. W związku z powyższym wierzyciel, znając zasady, miejsce zamieszkania czy siedzibę zobowiązanego, w sposób prosty jest w stanie ustalić właściwy organ egzekucyjny. Kiedy właściwym rzeczowo jest naczelnik urzędu skarbowego, terytorialny zasięg działania naczelnika urzędu skarbowego określa rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 listopada 2003r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych. Żadne inne kryteria oprócz wskazanych w powołanym art. 22 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mogą wpływać na określenie właściwości miejscowej organu egzekucyjnego. Ustawa z dnia 27 czerwca 2003r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. nr 137, poz. 1302) wprowadziła zmiany w ustawie z dnia 21 czerwca 1966r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. 2004, Nr 121, poz. 1267, z późn. zm.). Art. 5 ust. 9 stanowi, że właściwość miejscową naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych określa się według terytorialnego zasięgu działania odpowiednio urzędu skarbowego i izby skarbowej, z uwzględnieniem ust. 9a. Przepis art. 5 ust. 9a stanowi, że terytorialny zasięg działania określonego urzędu skarbowego wyłącznie w zakresie niektórych kategorii podatników (tzw. "dużych podatników" wymienionych w art. 5 ust. 9b tejże ustawy) może obejmować terytorialny zasięg działania innych urzędów skarbowych. Siedziby i terytorialny zasięg działania naczelników urzędów skarbowych wyłącznie w odniesieniu do podatników, o których mowa w art. 5 ust. 9b określono w § 2 rozporządzenia. Należy zauważyć, że wskazane przepisy kładą nacisk na pojęcia "podatnik", "terytorialny zasięg działania (...) wyłącznie w zakresie niektórych kategorii podatników". Postępowanie egzekucyjne nie zna pojęcia "podatnik". Ma ono na celu przymuszenie zobowiązanego do wykonania ciążących na nim obowiązków. Postępowanie to prowadzi się zatem wobec zobowiązanego na rzecz wierzyciela uprawnionego do żądania wykonania obowiązku. W tym postępowaniu podmiotami są "zobowiązany" i "wierzyciel". W związku z tym, w opinii Sądu, ta odrębna właściwość terytorialna naczelników urzędów skarbowych, obejmująca podmioty wymienione w art. 5 ust. 9b ustawy o urzędach i izbach skarbowych, dotyczy kompetencji do prowadzenia spraw podatkowych jak również egzekucji, ale wyłącznie w zakresie należności, co do których poboru te urzędy są właściwe. W takim przypadku właściwy naczelnik urzędu skarbowego jest zarówno organem egzekucyjnym jak i organem podatkowym (wierzycielem) wobec zobowiązanego. Zdaniem Sądu, naczelnicy urzędów skarbowych wymienieni w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z 19 listopada 2003r. nie są więc właściwi (co do zasady) do prowadzenia egzekucji na rzecz tzw. obcych wierzycieli, chyba że nastąpi zbieg egzekucji i ten organ egzekucyjny zostanie wyznaczony do jej prowadzenia. Wskazać również należy, iż powyższe stanowisko wyrażone zostało już w wyrokach Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 stycznia 2008r. I SA/Po 1579/07 oraz z dnia 6 marca 2008r. I SA/Po 1447/07. Z tych powodów skargę, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić. /-/ R. Wiatrowski /-/ S. Zapalska /-/ E. Brychcy