I SA/Po 492/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A S.C. w K o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A S.C. w K na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia [...] o sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę A S.C. w K na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2008 r. Strona skarżąca reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie posiada środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obecnie spółka posiada zadłużenie na rachunku bankowym w wysokości [...], co zdaniem skarżącej prowadzi do stwierdzenia, że spółka nie posiada żadnych środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W [...] spółka osiągnęła przychód ze sprzedaży towarów i usług w wysokości [...], przy czym wydatki na zakup towarów handlowych i materiałów wyniosły [...], dodatkowo spółka poniosła koszt wynagrodzeń w wysokości [...]. Pozostałe wydatki wyniosły [...]. Spółka podała, że wartość środków trwałych wynosi [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...]. Skarżąca podała, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosi [...]. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z akt sprawy wynika, iż Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżoną decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu odwołania spółki cywilnej, utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2008 r. Ta też spółka wniosła od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej skargę do tut. Sądu. To natomiast oznacza, że w myśl art. 25 § 3 w związku z art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") spółka cywilna jest stroną postępowania w niniejszej sprawie. Stosownie bowiem do w.w przepisów, zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działalnie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Skoro adresatem zaskarżonej decyzji, więc podmiotem określonych w niej praw i obowiązków i zarazem wnoszącym skargę jest w niniejszej sprawie spółka cywilna, to ona występuje w tym sporze jako strona. Zatem tylko spółka cywilna może składać wniosek o przyznanie prawa pomocy, który powinien być oceniany w świetle przesłanek wskazanych w jednym z punktów art. 246 § 2 P.p.s.a. (dotyczących poza osobami prawnymi także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej) [por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2007r., sygn. akt II FZ 309/07, publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna zastosowanie będzie miał zatem przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, w tym również uiszczają wpis od skargi. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia skarżącemu prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 w.w ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na to, że art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej i majątkowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). W tym celu referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy w trybie art. 255 P.p.s.a. może zwrócić się do strony skarżącej o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej istotne jest także, że wspólnicy spółki cywilnej w myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) za zobowiązania spółki są odpowiedzialni solidarnie. W sytuacji zatem gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Pismem z dnia [...] wezwano spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie odpisów deklaracji VAT-7 złożonych przez skarżącą spółkę za ostatnie [...] miesięcy, złożenie odpisu zestawienia rocznego przychodów i rozchodów skarżącej spółki za okres [...], złożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych należących do skarżącej spółki za ostatnie [...] miesięcy, podanie czy wspólnicy spółki cywilnej pozostają z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym (np. rodzice, teściowie, małżonkowie, dzieci), jeżeli tak należy podać z kim oraz wyjaśnić w jakim wieku są osoby, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez wspólników spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do wspólników spółki i do osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie czy wspólnicy spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości – jaka jest ich powierzchnia), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro oraz pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa, w sytuacji jeżeli wspólnicy spółki i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają domu, mieszkania, należy podać do kogo należy dom, mieszkanie, w którym mieszkają wspólnicy, jeżeli najmują dom, mieszkanie należy podać w jakiej wysokości ponoszą koszty najmu, podanie w jakiej wysokości wspólnicy spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy wspólnicy spółki cywilnej lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, dopłat do nieruchomości rolnej, najmu, dzierżawy, stypendium, inne itd.), podanie czy wspólnicy spółki cywilnej lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), udokumentowanie wysokości kredytów (pożyczek) oraz wysokości miesięcznych obciążeń z tego tytułu (udokumentowanie rat kredytowych) jakie zaciągnęła skarżąca spółka, należy podać również kiedy kredyty i pożyczki zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości i na co. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że wspólnik spółki R M nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, wspólnik KM pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem TM. Wspólnicy spółki RM i KM mieszkają przy ul. N [...] w mieszkaniu, które nie jest ich własnością. Mimo wezwania skarżąca nie podała kto jest właścicielem mieszkania, w którym mieszkają wspólnicy spółki, nie wyjaśniła również na podstawie jakiego tytułu prawnego, w szczególności czy najmują to mieszkanie i czy z tego tytułu ponoszą jakieś koszty. Z oświadczeń spółki wynika, że RM jest właścicielem domu o pow. ok. [...] m2 zajętej przez Komornika, KM jest właścicielem domu o pow. [...] m2, który również zajęty został przez Komornika. Koszty miesięcznego utrzymania wspólnicy spółki cywilnej określili łącznie na kwotę ok. [...], przy czym [...]. Wspólnicy spółki nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Do pisma załączono wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez B dla spółki cywilnej za okres [...], z którego wynika, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło [...], saldo końcowe [...], z rachunku bankowego wspólnika spółki KM prowadzonego przez B za okres [...], z którego wynika, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło [...], saldo końcowe [...], z rachunku bankowego wspólnika spółki RM prowadzonego przez B za okres [...], z którego wynika, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło [...], saldo końcowe [...]. Spółka załączyła także kserokopie zeznań rocznych podatkowych, za [...] złożonych przez jej wspólników oraz deklaracji VAT-7 za [...]. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca, pomimo wezwania, nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi kasacyjnej).. Argumentacja skarżącej, że skoro saldo na jej rachunku bankowym jest ujemne, nie może opłacić kosztów sądowych, jest niewystarczająca do udzielenia jej prawa pomocy. Wprawdzie z załączonego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez B dla spółki cywilnej za okres [...] wynika, że saldo jest ujemne, to zauważyć należy, że saldo początkowe na tym rachunku wynosiło [...], saldo końcowe zaś [...]. Z załączonego przez spółkę wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na ten rachunek wpływają środki pieniężne od C. Również na załączonych przez spółkę wyciągach z rachunków bankowych wspólników spółki wynika, że salda są ujemne, w okresie ostatnich [...] miesięcy nie uległo ono zasadniczej zmianie, z wyciągów z tych rachunków wynika również, że wpływają na nie środki pieniężne C, ponadto na rachunek bankowy RM wpływają świadczenia z ZUS. Z załączonych przez spółkę kserokopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że wspólnik spółki KM w [...] z innych źródeł uzyskała przychód i dochód w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód za [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Z informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym [...] (druk PIT/B) wynika, że KM w [...] posiadała [...]udziału w spółce As.c., [...]w D s.c., [...] w E s.c. Z załączonych przez spółkę zeznań rocznych podatkowych złożonych przez drugiego wspólnika spółki cywilnej RM wynika, że w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód jego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], strata [...], RM w [...] uzyskał dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...]. Z informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym [...] wynika, że RM w [...] posiadał [...] udziału w spółce A s.c., [...] udziału w E s.c., [...] udziału w F s.c. i [...] udziału w G s.c.. Ze złożonych przez wspólników informacji sporządzonych na druku PIT/B za [...]. wynika, że przychody spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Skarżąca spółka, mimo wezwania, nie przedłożyła natomiast zeznań rocznych podatkowych złożonych przez jej wspólników za [...]. Z oświadczeń spółki wynika zaś, że w [...] spółka uzyskała przychody w wysokości [...], poniosła wydatki w wysokości [...]. Z podsumowania książki przychodów i rozchodów za rok [...]wynika, że spółka w miesiącu [...] sprzedała towary i usługi za kwotę [...], w miesiącach [...] poniosła wydatki w wysokości po [...]. Zatem w okresie od [...] przychody spółki wyniosły [...], koszty natomiast [...]. Z załączonych przez skarżącą spółkę deklaracji VAT-7 za miesiące [...] wynika, że skarżąca wykazała podstawę opodatkowania w [...] w wysokości [...], nabyła towary i usługi o wartości netto [...], w skarżąca nabyła towary i usługi o wartości netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], nabyła towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] skarżąca nabyła towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], skarżąca nabyła towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] skarżąca nabyła towary i usługi za kwotę netto [...]. Zatem z przedłożonych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń wynika, że spółka w [...] odnotowała stratę. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Strona skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Wprawdzie z udzielonych przez Spółkę informacji wynika, że zarówno w [...] poniesione przez nią koszty są wyższe od uzyskanych przychodów, jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r. I FZ 344/11). Ponadto na uwagę zasługuje okoliczność, że w pierwszych [...] miesiącach bieżącego roku skarżąca uzyskała przychody w wysokości [...], które są wyższe od poniesionych przez nią w tym okresie kosztów w wysokości [...] o kwotę [...]. Zatem skarżąca mogła zabezpieczyć środki na opłacenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi [...]. Zauważyć również należy, że w niniejszej sprawie skarżąca spółka mimo wezwania nie przedłożyła zeznań rocznych podatkowych za [...]. złożonych przez jej wspólników, nie udzieliła również informacji w kwestii czy wspólnicy posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.