I SA/Po 497/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Michał Ilski po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie określenia oraz zabezpieczenia na majątku przybliżonej kwoty podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do września 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę; postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z 17 maja 2018 r. skarżąca wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 18 czerwca 2018 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie otwartym do opłacenia skargi wniesiono sporządzony na urzędowym formularzu 28 czerwca 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że wdrożono względem niej postępowanie układowe (sprawa [...] – Sąd Rejonowy w K.). Wnioskodawczyni podniosła, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, z których w pierwszej kolejności zmuszona jest regulować wynagrodzenia za prace. Z uwagi na wdrożone postępowanie układowe brak jest możliwości swobodnego zbywania składników majątkowych, które w większości i tak zostały zajęte przez organy egzekucyjne. Zdaniem spółki utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy wynikające z ewentualnego nieuwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy spowoduje konieczność ogłoszenia upadłości. Wnioskodawczyni wskazała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) wynosi [...] zł. W ostatnim roku obrotowym spółka osiągnęła stratę w kwocie [...]zł. Skarżąca posiada dwa rachunki bankowe w F(1) S.A. oraz rachunek w F(2) S.A. Salda rachunków na koniec miesiąca poprzedzające dzień złożenia wniosku wynoszą: -[...] zł i -[...] zł (rachunki w F(1) S.A.) oraz [...] zł (rachunek w F(2) S.A.). Spółka podała również, że wartość obciążających ją zobowiązań wynosi [...] zł. Skarżącej przysługują należności o wartości [...] zł. W gotówce spółka posiada kwotę [...]zł. Z danych zawartych w przedłożonej przez skarżącą informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców KRS wynika m.in., że wyłącznym wspólnikiem spółki jest [...] oraz, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 10 sierpnia 2017 r., [...] otwarte zostało względem skarżącej postępowanie układowe. Zarządzeniem z 11 lipca 2018 r. (k. [...] akt sądowych) wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania poprzez przedłożenie wskazanych w tym zarządzeniu dokumentów celem ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej oraz jej wspólnika. Wezwanie wystosowane na podstawie wskazanego ostatnio zarządzenia zostało doręczone 13 lipca 2018 r. (k. [...] i [...] akt sądowych). Z uwagi na powyższe termin na uzupełnienie wniosku mijał z dniem 20 lipca 2018 r. Skarżąca nie udzieliła jednak jakiejkolwiek odpowiedzi na zadane jej pytania. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrot "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym oraz z własnej inicjatywy bądź też na wezwanie referendarza sądowego przedstawić dowody potwierdzające taki stan rzeczy. Zawarty w art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może" świadczy zaś o tym, że przyznanie prawa pomocy wskazanym w tym przepisie podmiotom ma charakter uznaniowy. Wystąpienie przesłanki braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania daje referendarzowi sądowemu prawo, nie zaś obowiązek przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała wystąpienia przesłanek umożliwiających zgodne z jej żądaniem rozstrzygnięcie wniosku. Spółka nie udzieliła odpowiedzi na żadne z pytań postawionych w zarządzeniu z 11 lipca 2018 r. Wnioskodawczyni nie podała wysokości przychodów oraz kosztów uzyskania przychodów w okresie od 01 stycznia do 30 czerwca 2018 r. Nie przedłożono odpisu rocznego zeznania na podatek dochodowy od osób prawnych za 2017 r., odpisu sprawozdania finansowego za wskazany ostatnio rok, jak również deklaracji na podatek od towarów i usług. Nie okazano raportów kasowych za okres od 01 stycznia do 30 czerwca 2018 r. jak i m.in. wyciągów z rachunków bankowych. Nie udzielono również wyjaśnień co do tego, czy rachunki te zostały zajęte. Wnioskodawczyni nie podała liczby zatrudnionych pracowników jak i wysokości wynagrodzeń pracowniczych. Nie wyjaśniono ile wynoszą koszty utrzymania jej siedziby, jak również jaka jest sytuacja finansowa jej jedynego udziałowca. Nie wyjaśniono też czy skarżąca zwróciła się do jedynego udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, jak również nie przedłożono dowodów świadczących o braku możliwości ich uzyskania. Mimo wezwania nie podano czy wspólnik udzielił skarżącej jakichkolwiek pożyczek. Spółka nie przedłożyła również postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 10 sierpnia 2017 r., [...] o otwarciu postępowania układowego wraz z uzasadnieniem. Nie okazano również odpisów sprawozdań nadzorcy sądowego składanych sędziemu komisarzowi na zasadzie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1508 ze zm. – dalej w skrócie: "P.r."), inwentarza sporządzonego przez nadzorcę sądowego na zasadzie art. 275 powołanego aktu oraz zatwierdzonego na zasadzie art. 98 ust. 1 powołanej ustawy spisu wierzytelności. W kontekście powyższych zaniechań należy wyjaśnić, że gdy sąd bądź referendarz sądowy, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Strona skarżąca nie udzielając odpowiedzi na pytania postawione przez referendarza sądowego w zarządzeniu z 11 lipca 2018 r. uniemożliwiła ustalenie czy w rzeczywistości nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Godzi się w tym miejscu również zaznaczyć, że z przedłożonych przez skarżącą informacji wynika, że znajduje się ona w trakcie postępowania układowego. Zgodnie z art. 8 ust. 2 P.r., sąd odmawia otwarcia postępowania układowego lub sanacyjnego również, jeżeli nie została uprawdopodobniona zdolność dłużnika do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu. Na tle przytoczonego przepisu w doktrynie wskazuje się, że postępowanie restrukturyzacyjne ma powszechny wymiar. Zasada zabezpieczenia słusznych praw wierzycieli wyrażona w art. 3 ust. 1 in fine powołanego ostatnio aktu wymaga jednak, aby pewne standardy ochrony zostały przez dłużnika spełnione. Oprócz zabezpieczenia przed pokrzywdzeniem wierzycieli (art. 8 ust. 1 P.r.) należy do nich zagwarantowanie, że w toku postępowania będą spełniane wszystkie bieżące zobowiązania. Nie może być bowiem tak, że zobowiązania powstałe przed otwarciem i objęte układem zostaną spełnione kosztem zobowiązań powstałych po otwarciu postępowania. Dłużnik nie powinien pogłębiać swojego zadłużenia w ramach postępowania restrukturyzacyjnego. Taka sytuacja byłaby niedopuszczalna ze względów aksjologicznych [tak: P. Filipiak (red.), A. Hrycaj (red.), M. Geromin, B. Groele, Ł. Lipowicz, M. Porzycki, Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, WK, 2017, komentarz do art. 8 P.r. – dokument LEX nr 520176]. Brak środków na pokrycie bieżących zobowiązań powstałych w trakcie postępowania układowego winien skutkować umorzeniem tego rodzaju postępowania. Zgodnie bowiem z art. 326 ust. 2 P.r., sąd umarza postępowanie układowe albo postępowanie sanacyjne, jeżeli dłużnik utracił zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu oraz zobowiązań, które nie mogą zostać objęte układem. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do zaspokajania zobowiązań, jeżeli opóźnienie w ich wykonywaniu przekracza trzydzieści dni. Referendarzowi sądowemu tutejszego sądu jest z urzędu wiadomym, że w prowadzonym względem skarżącej postępowaniu układowym 31 sierpnia 2017 r. zatwierdzono spis wierzytelności (patrz: Monitor Sądowy i Gospodarczy z [...] r. nr [...] poz. [...]). Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że postępowanie układowe przebiega w prawidłowy sposób z uwagi na co wnioskodawczyni musi znajdować się w posiadaniu środków koniecznych do terminowego regulowania bieżących zobowiązań. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika również, że według ostatniego sporządzonego przez skarżącą bilansu wartość jej środków trwałych wynosi [...] zł. Wnioskodawczyni przysługują również należności w kwocie [...]zł. Skarżąca w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w kwocie [...]zł. Fakt osiągnięcia straty nie może jednak sam w sobie przemawiać za przyznaniem prawa pomocy, bowiem strata stanowi wynik nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych [tak: postanowienie NSA z 15 października 2014 r., II GZ 655/14]. Również fakt, że skarżącą obciążają zobowiązania na łączną kwotę [...]zł nie jest wystarczający dla zwolnienie z kosztów sądowych bowiem z chwilą wszczęcia postępowania układowego, postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych z mocy prawa układem, wszczęte przed dniem otwarcia postępowania układowego, uległy zawieszeniu (art. 278 ust. 1 P.r.). Konkludując rozważania w powyższym zakresie należy stwierdzić, że na skutek zaniechania udzielenia odpowiedzi na pytania postawione w zarządzeniu referendarza sądowego z 11 lipca 2018 r. skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.