I SA/Po 51/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 listopada 2014r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowe postępowania w zakresie złożonego przez zobowiązanego wniosku I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] października 2013 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: "organ egzekucyjny"), na podstawie art. 105 oraz art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – dalej: "K.p.a." w powiązaniu z art. 18 oraz art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2012, poz. 1015) – dalej: "u.p.e.a." umorzył, jako bezprzedmiotowe postępowanie uznając złożone przez A.X. (dalej: "zobowiązany", "skarżący" )zarzuty w na prowadzone postępowanie egzekucyjne za zgłoszone z uchybieniem terminu określonego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyjaśnił, że prowadząc postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego dnia [...] października 2010r. przez Prezydenta Miasta [...] (dalej: "wierzyciel") tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego nieuiszczone należności z tytułu opłaty za pobyt w Izbie Wytrzeźwień, dokonał w dniu [...] czerwca 2013 r. zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty wykazanej w PIT-37. Ponadto zawiadomieniami z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 i 2012 r. u dłużnika zajętej wierzytelności - Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. Zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] czerwca 2012 r. doręczone zostało zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu [...] lipca 2012 r., natomiast zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] czerwca 2013 r. organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu w dniu [...] czerwca 2013 r. W związku z powyższym zobowiązany , pismem z dnia [...] lipca 2013 r., zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z pismem zatytułowanym "skarga", w którym podniósł , że nie uznaje zajętych wierzytelności oraz odmawia przekazania organowi egzekucyjnemu wynikającej z zawiadomienia o zajęciu kwoty [...] zł, żądając równocześnie zwrotu kwoty nadpłaty za 2012 r. rozliczonej na poczet tej zaległości. Wskazał ponadto na przedawnienie zaległości, żądając z tego powodu umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powyższe pismo zakwalifikowane zostało przez organ egzekucyjny jako zarzut przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a ponieważ wpłynęło do organu egzekucyjnego w dniu [...] lipca 2013 r., a więc po terminie przewidzianym na składanie zarzutów, nie , nie mogło odnieść skutku prawnego. Zobowiązany składając zarzuty z uchybieniem terminu, nie wystąpił w trybie art. 58 K.p.a. o jego przywrócenie. Organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu zawiadomienie o zastosowanym środku egzekucyjnym ponieważ jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru w dniu [...] czerwca 2013 r. przesyłkę przyjęła żona dłużnika B.X. i zobowiązała się przekazać korespondencję adresatowi. Zobowiązany pismem z dnia [...] października 2013 r. złożył zażalenie w którym zakwestionował powyższe rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego i podtrzymał stanowisko w zakresie przedawnienia należności z tytułu opłaty za pobyt w Izbie Wytrzeźwień. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r., Dyrektor Izby Skarbowej w [...] na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 oraz art. 105 K.p.a. i w związku z art. 18 u.p.e.a. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W opinii organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie, brak było dostatecznych podstaw do przyjęcia, iż wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania. Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie bez należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, czym naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które to naruszenie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W konsekwencji organ naruszył również przepisy art. 107 § 3 w związku z art. 126 K.p.a., nakazujące organowi administracji publicznej wskazać w wydanym rozstrzygnięciu fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W opinii organu odwoławczego Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] obowiązany był w pierwszej kolejności wyjaśnić treść żądania zobowiązanego , by następnie móc w tym kierunku przeprowadzić szczegółowe postępowanie dowodowe. Wobec ogólnego w swej treści pisma zobowiązanego nazwanego "skargą", organ egzekucyjny winien zwrócić się do zobowiązanego i wyjaśnić rzeczywistą podstawę jego wniesienia, tj. określenie czego domaga się strona. Powyższe jest o tyle istotne, że tylko w sytuacji, gdy organ egzekucyjny wie, jakie jest żądanie strony, może w sposób właściwy ukierunkować postępowanie dowodowe. Postępowanie w sprawie pisma zobowiązanego z dnia [...] lipca 2013 r. nie zostało przeprowadzone prawidłowo. Skarżący w skardze podtrzymał argumentację przedstawioną w zażaleniu w zakresie przedawnienia należności i niesłusznego zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych na poczet tej należności za pobyt w Izbie Wytrzeźwień. Skarżący wskazał ponadto, iż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] jest sprzeczne z prawem ponieważ nie precyzuje jakich konkretnych przepisów naruszenie dotyczy. Zdaniem zobowiązanego Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] słusznie umorzył postępowanie, bo było prowadzone sprzecznie z ustawą i przepisami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2014 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia [...] grudnia 2013 r. Dyrektora Izby Skarbowej w [...] oraz postanowienia z dnia [...] października 2013 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. W uzasadnieniu pisma wyjaśnił, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu odwoławczego może wydawać się korzystne dla skarżącego. Jednak skarżący zaskarżył postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w błędnym przekonaniu, że umorzone jest postępowanie egzekucyjne i oznacza to, że zwrot nadpłaty podatku na jego rzecz nie nastąpi. To błędne przekonanie spowodowane zostało jednak tym, że Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie nie co do zarzutów zgłoszonych przez A.X., lecz "w zakresie złożonego przez zobowiązanego wniosku", lecz wniosku tego dokładnie nie oznaczył. Organ II instancji rozpoznał bowiem materię sprawy powierzchownie, nie wyjaśniając skarżącemu w sposób zrozumiały przesłanek swego rozstrzygnięcia. Przekazując organowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania nie udzielił też istotnych wskazówek co do dalszego postępowania. Ograniczenie się do wskazania potrzeby sprawdzenia, dlaczego A.X. kwestionuje obciążenie go odpłatnością za pobyt w izbie wytrzeźwień, nie jest zdaniem pełnomocnika wystarczające. Na tle kwestii przywrócenia terminu do zgłoszenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne organ II instancji nie stwierdził, że zarzuty są spóźnione. Z pisma skarżącego do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wyraźnie wynikało, że przebywa on w zakładzie karnym, tym samym oczywiste było, że data złożenia jego pisma nie była przez niego zawiniona. Żona skarżącego odebrała przesyłkę od organu egzekucyjnego w dniu [...] czerwca 2013 r., a pismo skarżącego pochodzi z dnia [...] lipca 2013 r. , co przy uwzględnieniu konieczności dosłania pocztą przesyłki skarżącemu przez jego żonę do odległego zakładu karnego wskazuje, że o zawinionym opóźnieniu nie może być mowy. Wniosek o przywrócenie terminu nie musiał stanowić odrębnego pisma, skarżący nie musiał tez użyć takiego sformułowania w swym piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. Zarówno w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], jak i w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w [...], który obowiązany był zbadać sprawę w pełnym zakresie, niezależnie od twierdzeń i zarzutów skarżącego, nie odniesiono sie do tego, czy w ogóle dopuszczalny jest w toku egzekucji administracyjnej zastosowany środek egzekucyjny. Tymczasem art. 72 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 749 ze zm.) nie określa nadpłaty z tytułu podatku jako wierzytelności. W związku z tym Urząd Skarbowy w [...] nie był i nie jest wobec A.X. dłużnikiem w rozumieniu art. 1a pkt 3 u.p.e.a. Podatnik, któremu należy się zwrot nadpłaty podatku, nie jest wobec urzędu skarbowego wierzycielem, co wyraźnie wynika z określenia wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], a przede wszystkim Dyrektor Izby Skarbowej jako organ odwoławczy powinien - kierując sprawę do ponownego rozpoznania - dokonać oceny prawnej w tym zakresie albo udzielić takiej wskazówki co do dalszego postępowania, czego brak w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., którym na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 oraz art. 105 K.p.a. i w związku z art. 18 u.p.e.a. uchylono postanowienie organu pierwszej instancji w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. Fakt ten determinuje zakres kontroli sądu. Sprawa, w której wydano zaskarżone postanowienie nie została bowiem rozstrzygnięte merytorycznie. Z tego względu przedwczesne byłoby wypowiadanie się co do kierunków rozstrzygnięcia. Sąd badając legalność rozstrzygnięć kasacyjnych oceniać może jedynie spełnienie przesłanek zastosowania instytucji przewidzianej art. 138 § 2 K.p.a., a nie przekonania w kwestii hipotetycznego przyszłego rozstrzygnięcia. W konsekwencji sąd nie zajmował się w ogóle kwestią dopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego czy kwestią przywrócenia terminu. Wydanie rozstrzygnięcia kasacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji - jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Rozstrzygnięcie, o jakim mowa w art. 138 § 2 K.p.a., organ odwoławczy może zatem wydać tylko wówczas, gdy organ pierwszej instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak podstawy do zastosowania przez organ odwoławczy art. 136 K.p.a., tj. przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że zwrot "w znacznej części" jest niedookreślony. Tego rodzaju stan rzeczy sprawia, że odpowiedź na pytanie, czy spełnione zostały przesłanki z art. 138 § 2 K.p.a. możliwa jest jedynie na tle okoliczności konkretnego przypadku. Tym niemniej konieczność ta może zachodzić w szczególności wówczas, gdy postępowanie w kierunku istotnych dla sprawy okoliczności nie było wcale prowadzone. Organ odwoławczy w postanowieniu kasacyjnym z dnia [...] grudnia 2014 r. wyraźnie wskazywał, że w sprawie brak było dostatecznych podstaw do przyjęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], że wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, skutkująca możliwością umorzenia postępowania w trybie art. 105 § 1 K.p.a. Organ umorzył bowiem postępowanie pierwszoinstancyjne, bez należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, czym naruszył przepisy art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W pierwszej kolejności organ odwoławczy prawidłowo wskazał, że z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wynika, że 7-dniowy termin dla wniesienia środka zaskarżenia w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej liczony jest od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, a nie jak przyjął organ egzekucyjny, od dnia doręczenia zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił tylko, że zawiadomienie o zastosowanym w dniu [...] czerwca 2013 r. środku egzekucyjnym w postaci zajęcia wierzytelności, doręczone zostało w dniu [...] czerwca 2013 r., natomiast pismo zobowiązanego wpłynęło do organu egzekucyjnego w dniu [...] lipca 2013 r., a więc po terminie ustawowym, przewidzianym do składania zarzutów. Organ nie wspomniał natomiast kiedy doręczono zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego. W opinii organu odwoławczego Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] obowiązany był, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyjaśnić treść żądania strony, by następnie móc w tym kierunku przeprowadzić postępowanie dowodowe. Powinien przeto zwrócić się do zobowiązanego i wyjaśnić rzeczywistą podstawę jego wniesienia, tj. określenie czego domaga się strona. Prawidłowo organ odwoławczy stwierdził, że powyższe jest o tyle istotne, że tylko w sytuacji, gdy organ egzekucyjny ma pewność co treści żądanie strony, może w tym zakresie w sposób właściwy ukierunkować postępowanie dowodowe. Tym samym Dyrektor Izby Skarbowej określił wytyczne dotyczące późniejszego postępowania, wiążą przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Zważywszy , że wskazane przez organ odwoławczy okoliczności, które winny być wyjaśnione, mają istotne znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia, sąd uznał, że uchylenie postanowienia w przedmiocie umorzenia, jako bezprzedmiotowe postępowania w zakresie złożonego przez zobowiązanego wniosku jest w świetle art. 138 § 2 K.p.a. zasadne. Organ odwoławczy nie miał możliwości merytorycznej oceny ustaleń organu pierwszej instancji. Poczynienie ustaleń faktycznych na etapie postępowania odwoławczego w istocie rzeczy pozbawiłoby skarżącego prawa do dwukrotnego rozpoznania jego sprawy w całości w toku postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151, art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł , jak w sentencji wyroku.