I SA/Po 520/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MG o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi w sprawie ze skargi MG na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MG, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję. Skarżący złożył sporządzony w dniu [...] [data wpływu do tut. Sądu – [...] – por. karta nr [...] akt sądowych] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie uiszczenia wpisu. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, tzn. uiścić wpisu od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem w wieku [...] lat. Wnioskodawca podał, że posiada dom o pow. [...] m2, wartość szacunkowa domu [...], nie posiada nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Skarżący podał, że syn pozostaje na jego utrzymaniu, nie posiada majątku przedstawiającego większą wartość. Wnioskodawca podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości [...] netto. Skarżący wskazał, że rata kredytu na dom wynosi [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne koszty), 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne, poza wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, umowy zlecenia, umowy o dzieło, alimenty, stypendium, inne), 6. podanie czy syn skarżącego uczy się, studiuje, pracuje, czy uzyskuje dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, 7. podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy (odpis dokumentów o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej), 8. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie to pojazdy, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 9. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej (odpis orzeczenia), jeżeli nie należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, złożyć zeznania roczne podatkowe żony za [...], wyciągi z rachunków, lokat bankowych i rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy, podać czy żona posiada nieruchomości (jakie), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej [...], pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jakie, marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa, udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak należy przedłożyć odpis z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...], deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, firmowe rachunki bankowe za ostatnie [...] miesięcy, należy podać ilu zatrudnia pracowników, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej należy przedłożyć również odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] podał, że przedkłada na wezwanie z dnia [...] odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...], jakie otrzymał od skarżącego. Do pisma załączył kopie zeznań rocznych podatkowych za [...]. Starszy referendarz sądowy zauważa, że co do pozostałych punktów wezwania z dnia [...] skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem w wieku [...] lat. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2, wartość szacunkowa domu [...], wnioskodawca nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Skarżący podał, że dochód jego z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi [...], rata kredytu hipotecznego [...]. Skarżący przedłożył kopie swoich zeznań podatkowych za [...], nie złożył zeznania rocznego podatkowego za [...], nie wyjaśnił czy jego syn składał zeznania roczne podatkowe. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych swoich i syna, nie wyjaśnił także czy on i syn rachunki bankowe posiadają. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki t.j. koszty ogrzewania, opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, abonament RTV, koszty wyżywienia, nie podał kiedy kredyt został zaciągnięty i jaki jest harmonogram spłat rat. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy jego syn uczy się, studiuje, pracuje, czy uzyskuje dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Skarżący nie wyjaśnił czy on i jego syn poza dochodami wnioskodawcy z tytułu umowy o pracę uzyskują inne dochody, w tym m.in. czy syn otrzymuje alimenty. Skarżący nie podał czy prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy, nie przedłożył odpisów dokumentów o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje w separacji sądowej, czy w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska, od kiedy i czy został podzielony wspólny majątek. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się zatem poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.