I SA/Po 527/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędziowie WSA Izabela Kucznerowicz WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od października 2002 r. do grudnia 2004 r. wraz z odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) adwokatowi J. J. kwotę [...] zł ([...]) uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] zł ([...]) tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. B. P. zwróciła się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od listopada 2002 r. do grudnia 2004 r. w kwocie łącznej [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie łącznej [...] zł i opłatą prolongacyjną w kwocie [...] zł oraz za październik 2002 r. w kwocie [...] zł [...] gr wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie łącznej [...] zł i opłatą prolongacyjną w kwocie [...] zł, z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wnioskodawczyni wskazała, że mieszka z córką w kawalerce. Źródłem utrzymania rodziny jest minimalne wynagrodzenie za pracę podatniczki oraz stypendium córki. Córka strony w okresie od [...].08.2010r. do [...].01.2011r. odbywała staż w Caritas Diecezji K. jak twierdziła podatniczka po tym terminie nie miała perspektyw na kontynuowanie zatrudnienia. Dodatkowo z dniem [...] 03.2011 r. kończy się umowa o pracę podatniczki. Wskazała, że w chwili obecnej nie stać jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, zakup opału na zimę oraz lekarstw, a leczy się na nadciśnienie tętnicze, postępującą depresję oraz kręgosłup. Organ podatkowy wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentów świadczących o braku możliwości uregulowania zadłużenia podatkowego. W dniu [...] .01.2011r. B. P. przedłożyła: - oświadczenie o sytuacji materialnej, - historię rachunku bankowego z trzech miesięcy, - kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, - kserokopię kart historii choroby, - kserokopię faktur wskazujące ba stałe obciążenia finansowe, - kserokopię umów o pracę - zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K. o wysokości stypendium i okresie trwania stażu córki podatniczki. Po dokonaniu analizy całości zgromadzonego w sprawie materiału Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. nie znajdując uzasadnionych przesłanek do podjęcia decyzji umorzeniowej, o których mowa w art. 67 a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8 poz. 60, ze zm. – dalej:O.p. decyzją z dnia [...] marca 2011 r. odmówił umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę oraz opłatą prolongacyjną. Organ podatkowy I instancji wskazał, że B. P. korzysta z ulgi w postaci rozłożenia na raty zaległości podatkowej od 2005 r. w wysokości przez nią wnioskowanej, a w okresie kiedy pozostawała bez pracy organ odroczył termin zapłaty zaległości podatkowych. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. organ podatkowy wyraził zgodę na kolejna ulgę w spłacie zaległości podatkowych, rozkładając zaległy podatek na raty po [...] zł. Przed terminem płatności czwartej raty złożyła wniosek o umorzenie zaległości podatkowej. Organ wskazał, że umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną w systemie prawa podatkowego i takie muszą być okoliczności uzasadniające pozytywne załatwienie sprawy. Analizując zebrany materiał dowodowy organ stwierdził, że B. P. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, z uwagi na stan zdrowi może podejmować tylko pracę lekką, osiąga niskie dochody. Posiada znaczne zadłużenia. Wszystkie te okoliczności były uwzględniane przez organ przy wydawaniu decyzji w sprawie rozłożenia na raty zaległości podatkowych, w której organ zawsze ustalał wysokość raty w kwotach dostosowanych do możliwości płatniczych strony. Pomimo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej B. P., w ocenie organu, nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych. Organ wskazał, że musi uwzględnić nie tylko subiektywny interes podatnika, ale wziąć pod uwagę również interes społeczny. Od ww. decyzji podatniczka złożyła odwołanie, w którym stwierdziła, iż z uwagi na trudną sytuację finansową nie jest możliwe uregulowanie przedmiotowych zaległości podatkowych. Zobowiązana zwróciła uwagę, iż uzyskiwane przez nią dochody kształtują się na poziomie [...] zł, zaś miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania i zakup leków wynoszą około [...] zł. Zła sytuacja finansowa prowadzi do regulowania przez nią opłat czynszowych z opóźnieniem, zdarza się, że jest zmuszona do rezygnacji z zakupu niezbędnych lekarstw. Podatniczka nadmieniła również, iż jej stan zdrowia wymaga stałej opieki lekarskiej, leczy się na nadciśnienie tętnicze, depresję, zwyrodnienie kręgosłupa; wskazała, że posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Ponadto zwróciła uwagę, iż jej sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu, bowiem dopiero w 2010 r. znalazła stałe zatrudnienie, natomiast w latach 2007 - 2010 /do czerwca/ była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Dyrektor Izby Skarbowej w P. po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uznał, że przedstawione przez stronę argumenty nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę. Organ podatkowy przyznał, iż sytuacja rodzinna, finansowa i materialna strony skarżącej nie należy do najłatwiejszych, jednak nie stanowi jeszcze podstawy do umorzenia zaległości podatkowych. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że podatniczka prowadziła działalność gospodarczą od maja 1999 r. Przedmiotem działalności był handel bezpośredni prowadzony poza siecią sklepową. Działalność gospodarczą zlikwidowała w czerwcu 2007 r. Zdaniem organu odwoławczego, istotny dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy jest fakt, że przedmiotowe zaległości podatkowe w podatku VAT są efektem przeprowadzonej przez Urząd Skarbowy kontroli. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. w dniu [...] września 2005 r. wydał decyzję nr [...] określającą zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od czerwca do grudnia 2002 r., za rok 2003, za okres od stycznia do września oraz grudzień 2004 r. oraz decyzje nr [...] i [...] ustalające zobowiązania podatkowe za wskazane wyżej okresy w zakresie sankcji w podatku VAT, bowiem zobowiązana po przekroczeniu w 2002 r. limitu obrotu uprawniającego ją do zwolnienia od VAT nie zgłosiła tego faktu we właściwym urzędzie skarbowym. Organ odwoławczy podkreślił, że trudno uznać, iż powstanie przedmiotowych zaległości spowodowane zostało działaniem czynników, na które strona nie mogłaby mieć wpływu. Strona mogła wykazać chociażby minimum zainteresowania sprawami prowadzonej przez nią działalności. Organ wskazał, że podatniczka posiada również zaległości wobec innych wierzycieli. Rozpatrując przedmiotową sprawę organ ponownie przeanalizował sytuację materialną, rodzinną podatniczki. Ustalił, że w latach 2008 - 2009 zobowiązana złożyła negatywne zeznania podatkowe PIT-37, w których nie wykazała żadnego dochodu. Z kolei w zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2010 r. wykazała dochód w kwocie [...] zł [...] gr. Aktualnie jest zatrudniona na umowę o pracę w firmie "C. S." w charakterze pracownika gospodarczego - salowej za wynagrodzeniem netto [...] zł [...] gr. Zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni [...] m2 zlokalizowanym w K. przy ul. K. [...] i prowadzi wspólne gospodarstwo z córką J. Z uzyskanych w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego informacji wynika też, że córka J. uzyskiwała w latach 2008 - 2010 dochody. W roku 2008 uzyskała dochód w kwocie łącznej [...] zł [...] gr, w roku 2009 dochód w kwocie [...] zł [...] gr, natomiast w roku 2010 w kwocie [...] zł [...] gr. Zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K. wydane w dniu [...] stycznia 2011 r. potwierdza natomiast, że córka J. P. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia [...] lipca 2010 r. Wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa kształtują się na poziomie około [...] zł miesięcznie /czynsz – [...] zł, opłaty za zużycie gazu – [...] zł, energii elektrycznej [...] zł, opłata za użytkowanie telefonu –[...] zł, opłata za abonament RTV –[...] zł/. Podatniczka ponosi koszty związane z ubezpieczeniem na życie w wysokości [...] zł miesięcznie, na zakup lekarstw – [...] zł miesięcznie i zakup biletów – [...] zł. W okresie zimowym zobowiązana musi również wygospodarować środki finansowe na zakup opału /[...] zł/. B. P. nie posiada majątku nieruchomego jak i ruchomego, którego ewentualna sprzedaż ułatwiłaby spłatę zaległości podatkowych. Organ odwoławczy przyznał, że sytuacja rodzinna, finansowa i materialna wnioskującej nie należy do najłatwiejszych, jednak nie uzasadnia podjęcia pozytywnego rozstrzygnięcia. Organ podatkowy podkreślił, że z przedstawionego przez podatniczkę orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności o charakterze trwałym orzeczonym na posiedzeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu [...] stycznia 2009 r. wynika jednoznacznie, iż zobowiązana może wykonywać prace o charakterze lekkim. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż B. P. od 2005 r. reguluje posiadane zaległości podatkowe w podatku VAT na zasadach uzyskiwanych układów ratalnych co również świadczy o wydatnej pomocy organu podatkowego wobec podatniczki. Na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jednocześnie organom podatkowym wadliwą ocenę przesłanek uprawniających do skorzystania z instytucji umorzenia. Strona skarżąca wskazała, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje kwalifikuje do uznania jej za spełniającą warunki "ważnego interesu podatnika", co zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa ( Dz.u. z 2005r., Nr 8, poz.60 z późn. zm. dalej O.p.) stanowi przesłankę do umorzenia posiadanych zaległości podatkowych. Uzasadniając skargę przytoczono w znacznej części te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153 , poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie, w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej zwaną p.p.s.a. Z przepisu art. 67a. § 1 pkt 2 i 3 O.p. wynika, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Uregulowana w powołanych przepisach instytucja ulgi podatkowej oparta jest na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "organ podatkowy (...) może". Istotą uznania zaś jest rozgraniczenie sprzecznych interesów, a mianowicie interesu podatnika ubiegającego się o ulgę oraz interesu budżetu państwa i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. Nadmienić należy nadto, że ustawodawca pozostawił organowi podatkowemu swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Swoboda ta polega na tym, że to do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny. Z woli ustawodawcy obejmuje ona jedynie przestrzeganie przez organy podatkowe procedury normowanej przez Ordynację podatkową, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu podatkowym. Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania trybu postępowania prowadzącego organ podatkowy do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej. Sąd ten nie może natomiast kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Poza polem rozważań Sądu pozostaje więc rzecz najistotniejsza dla podatnika, tj. ocena niedookreślonych przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, których znaczenie jest każdorazowo ustalane przez organ podatkowy. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności podnieść należy, iż organy podatkowe, działając zarówno z urzędu, jak i w wyniku działań skarżącej, w sposób wszechstronny przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i dowodowe. Przeanalizowały aktualną sytuację rodzinną i majątkową podatnika, oraz wzięły pod uwagę okoliczności powstania zaległości podatkowej objętych wnioskiem. Organ nie miał obowiązku wskazywać skutków ekonomicznych, jakie wywoła dla skarżącej spłata zaległości podatkowej. Organ przyznał, że obecna sytuacja ekonomiczna skarżącej jest trudna, niemniej jednak uznał słusznie, że wskazane przez stronę skarżącą okoliczności, które w ocenie strony uzasadniają umorzenie zaległości podatkowych, są niewystarczające, aby przyznać podatniczce najdalej idącą ulgę podatkową. Przesłanki umorzenia zaległości podatkowej wymagają każdorazowej oceny na tle okoliczności faktycznych danej sprawy, a ocena ich zaistnienia winna być dokonywana w oparciu o kryteria obiektywne, a nie subiektywne przekonanie podatnika o konieczności i zasadności umorzenia zaległości podatkowych. Pojęcie ważny interes podatnika rozumiane winno być jako sytuacja, w której z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest podatnik w stanie uregulować zaległości podatkowej. Z trudnościami ekonomicznymi obecnie w Polsce boryka się duża część społeczeństwa, która jednak wywiązuje się z nałożonych przez ustawodawcę obowiązków podatkowych. Wskazane przez stronę skarżącą okoliczności nie można uznać za nadzwyczajne. W ocenie Sądu nie ma podstaw do zakwestionowania opinii organu, że opisana sytuacja ekonomiczna, rodzinna podatnika daje podstawy do uznania, że w przyszłości, choćby sukcesywnie możliwa jest spłata zaległości podatkowych. Tym bardziej, że podatniczka reguluje posiadane zaległości podatkowe w podatku VAT na zasadach uzyskiwanych układów ratalnych. Podatniczka uzyskuje stałe dochody z umowy o pracę, zamieszkuje z córką, z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jak wynika z materiału dowodowego córka w poprzednich latach podatkowych osiągała dochody, obecnie pozostaje bez pracy, jednak należy uznać, że jest w wieku aktywności zawodowej, zatem można przyjąć, że istnieje duża szansa, że znajdzie pracę i będzie osiągać dochody. Sąd pragnie podkreślić, że sytuacja skarżącej jest trudna, nie mniej jednak, organy uwzględniają sytuację skarżącej i udzielają ulgi w postaci rozłożenia na raty zaległości podatkowych w kwotach bardzo niskich, dostosowanych do możliwości finansowych skarżącej. Sąd aprobuje stanowisko, że organy podatkowe rozpatrując wnioski o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych są zobligowane do brania pod uwagę również interesu publicznego, a w interesie publicznym jest z pewnością efektywne wygaszanie zobowiązań podatkowych w celu zapewnienia wpływów do budżetu państwa. Interes publiczny należy rozumieć jako dążenie do sytuacji, w której podatnicy regulują swoje zobowiązania podatkowe w całości i terminowo, jest to dbałość o interes Skarbu Państwa w celu umożliwienia realizacji zadań ogólnospołecznych. W interesie publicznym leży, by była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości opodatkowania, rozumiana jako obowiązek ponoszenia tych samych obciążeń podatkowych przy zaistnieniu zdarzeń, z którymi ustawa wiąże powstanie zobowiązania podatkowego. Interes podatnika nie może więc pozostawać w kolizji z interesem publicznym, a umorzenie zaległości podatkowej jako wyjątek od zasady powszechności opodatkowania może być stosowane w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów, dokonał wykładni pojęć ważny interes podatnika i interes publiczny, a następnie wskazał wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji finansowej i możliwości regulowania zaległości podatkowych, a ich ocena jest zgodna z doświadczeniem życiowym, logiczna i prawidłowa. Racje ma organ, iż nieuzasadnione jest zastosowanie wobec skarżącej ulg w sytuacji, gdy istnieje szansa uregulowania choćby w części należności. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, skargę oddalił.