I SA/Po 543/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 września 2021 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Firma A Sp. z o. o. z siedzibą w [...] wnioskiem z dnia [...] listopada 2020 r. zwróciło się do Wójta Gminy [...] o: 1) umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Wójta Gminy [...] obejmujących podatek od nieruchomości oraz obejmujących podatek rolny; 2) wyrażenie zgody na wykreślenie z działu IV księgi wieczystej nr KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] hipoteki przymusowej zwykłej w wysokości [...] zł oraz w wysokości [...] zł ustanowionej na rzecz Wójta Gminy [...], 3) ewentualnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej o nr KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] z rzeczywistym stanem prawnym poprzez złożenie przez Wójta Gminy [...] wniosku o wykreślenie z działu IV księgi wieczystej hipoteki przymusowej zwykłej w wysokości [...] zł oraz w wysokości [...] zł wraz z wpisem ostrzeżenia, do czasu rozpatrzenia wniosku, że widniejące w księdze wieczystej zaległości są przedawnione. Wójt Gminy [...] postanowieniem z [...] stycznia 2021 r., na podstawie art. 61, art. 61a w związku z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej: "K.p.a.") oraz na podstawie art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") odmówił Spółce wszczęcia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Spółka nabyła przedmiotowe nieruchomości na podstawie aktu notarialnego z [...] maja 2019 r. Nieruchomości objęte były już postępowaniem licytacyjnym, bowiem podczas przeprowadzonej w dniu [...] lutego 2016 r. licytacji przedmiotowe nieruchomości najwyższe ceny nabycia zaoferowała Gmina [...]. Następnie postanowieniami z [...] lutego 2016 r. komornik udzielił Gminie przybicia prawa własności tych nieruchomości, które uprawomocniły się z dniem 10 października 2017 r. na skutek postanowienia Sądu Okręgowego w [...] wydanego w sprawie XV Cz [...]. W dalszej kolejności zostało wydane postanowienie Sądu Rejonowego [...] II Cywilny w [...] z [...] kwietnia 2018 r. o przysądzeniu własności wszystkich wskazanych powyżej nieruchomości, które stało się prawomocne z dniem 27 marca 2020 r. Reasumując organ stwierdził, że Spółka nie jest stroną w przedmiotowym postępowaniu, ani nie jest zobowiązaną do zapłaty zaległości zabezpieczonych hipotekami. W zażaleniu Spółka wskazała, że Wójt Gminy [...] popełnił błąd w ustaleniach faktycznych, a co za tym idzie naruszył przepisy postępowania, tj. art. 61, art. 61a w związku z art. 28 K.p.a., a także przepisy art. 133 § 1 w związku z art. 110-117a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm. – dalej: "O.p."). Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...] marca 2021 r. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w okresie od 9 września 2009 r. do 31 marca 2015 r. właścicielem nieruchomości była firma B Sp. z o. o. z siedzibą w B.. Następnie nieruchomości nabyła firma C Sp. z o. o. z siedzibą w [...], która dokonała ich zbycia w dniu 30 grudnia 2016 r. Nieruchomości nabyła firma D Sp. z o. o. z siedzibą w Z. , zbyła je w dniu [...] sierpnia 2018 r. Nieruchomości nabyła firma E Sp. z o. o. W dniu [...] maja 2019 r. od ww. Spółki nieruchomości na podstawie aktu notarialnego nabyło firma A Sp. z o. o. Zbycie nieruchomości nastąpiło z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego [...] o przysądzeniu własności tych nieruchomości na rzecz nabywcy Gminy [...], tj. w dniu [...] marca 2020 r. (w dniu [...] lutego 2016 r. komornik wydał postanowienie o przybiciu nieruchomości, w dniu [...] kwietnia 2018 r. Sąd Rejonowy [...] postanowił o przysądzeniu własności tych nieruchomości na rzecz nabywcy Gminy [...], w dniu [...] marca 2020 r. postanowienie stało się prawomocne). Zobowiązania, których dotyczyło przedmiotowe postępowanie egzekucyjne, to są zobowiązania z tytułu: podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego i są zobowiązaniami podatkowymi firmy B Sp. z o. o. Na dzień [...] grudnia 2020 r., tj. na dzień złożenia wniosku właścicielem nieruchomości była Gmina [...], a zobowiązanym firma B Sp. z o. o. W świetle powyższego organ stwierdził, że Spółka nie mogła mieć przymiotu strony w postępowaniu merytorycznym, mającym bezpośredni związek z niniejszą sprawą dotyczącą postępowania egzekucyjnego w administracji. W skardze z [...] maja 2021 r. strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, postanowienia Wójta Gminy [...], a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, jak również opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 138 § 2 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy organ zobowiązany był do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji; - art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 54 u.p.e.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania w związku z uznaniem, że wniosek i skarga na czynności egzekucyjne przysługuje jedynie zobowiązanej B Sp. z o. o., podczas gdy stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub prawa dotyczy postanowienie; - art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i brak rozstrzygnięcia w zakresie pełnego żądania oraz poprzez zaniechanie przez organ rzetelnego i wyczerpującego zbadania z urzędu interesu prawnego skarżącej. Tylko po wszczęciu postępowania i w jego toku można dokonać niezbędnych ocen w zakresie treści prawa materialnego, odnoszących się do praw podmiotu wnoszącego żądanie. Ustalenie, czy firma A jako dłużnik rzeczowy ma przymiot strony, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym przedmiocie. - art. 54 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. poprzez pozbawienie Spółki jako dłużnika rzeczowego prawa do złożenia wniosku czy skargi na czynności egzekucyjne, pozbawia adresata czynności egzekucyjnych jakiejkolwiek ochrony ze względu na pozbawienie przymiotu podmiotu art. 61a § 1 K.p.a. i powinna mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, gdy nie ma wątpliwości co do przyczyn podmiotowych takiego rozstrzygnięcia. Jeżeli natomiast brak interesu prawnego wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania nie jest oczywisty i może budzić wątpliwości, organ nie powinien odmawiać wszczęcia postępowania, ale kontynuować je i dopiero w jego trakcie ustalić status prawny żądającego wszczęcie postępowania; - art. 306a § 5 O.p. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji odmówienie wydania zaświadczenia o żądanej treści w zakreślonym terminie, w sytuacji gdy nie było ku temu przeszkód ani prawnych, ani formalnych, ani organizacyjnych; - art. 306b § 2 O.p. poprzez jego niezastosowanie i nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego; - art. 306a § 2 ust. 2 O.p. poprzez jego niezastosowanie, podczas, gdy przepis nie wyłącza z zakresu swojego zastosowania zbadania kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych, a do wydania zaświadczenia wyrażającego zgodę na wykreślenie hipotek zwykłych przymusowych z uwagi na przedawnienie wystarczy jedynie (1) ustalić datę zastosowania ostatniego środka egzekucyjnego, a następnie (2) ustalić czy od ww. daty upłynął już pięcioletni termin przedawnienia, co de facto nie jest czynnością ani czasochłonną, ani skomplikowaną; wykładnia funkcjonalna ww. przepisu prowadzi do wniosku, iż osoba wnioskująca o wydania zaświadczenia wyrażającego zgodę na wykreślenie hipotek przymusowych zwykłych z uwagi na przedawnienie, ma uzasadniony interes prawny w urzędowym potwierdzeniu ww. faktu lub stanu prawnego, gdyż: potwierdzenie przedawnienie zobowiązania podatkowego następuje z mocy prawa, zatem zaświadczenie jedynie potwierdza ww. fakt, a go nie kreuje, tj. zaświadczenie ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny; - art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 133 § 1 O.p. poprzez niezastosowanie podczas gdy stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117a, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy; - art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 33 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie podczas gdy firma A sp. z o.o. jako dłużnik rzeczowy jest zobowiązanym w rozumieniu u.p.e.a., wobec czego przysługują jej uprawnienia zobowiązanego, w tym m.in. prawo do złożenia wniosku czy zarzutów; - art. 8 K.p.a., art. 11 K.p.a., art. 77 K.p.a., 80 K.pa., 81 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez zaniechanie uzasadnienia postanowienia w sposób przekonujący, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, niewyjaśnienie istotnych kwestii sprawy w tym interesu prawnego po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz niekierowanie się zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację podniesionych zarzutów. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."). Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Konsekwencją sprawowanej przez Sąd funkcji kontrolnej jest brak uprawnienia do wydawania wyroków merytorycznie załatwiających sprawę w zastępstwie właściwych organów administracji. W ocenie Sądu wydane w sprawie postanowienia naruszają prawo w stopniu powodującym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Poddana sądowej kontroli sprawa została zainicjowana wnioskiem skierowanym do Wójta Gminy [...], z treści którego wynika, że wnioskodawca traktuje Wójta jako organ egzekucyjny, na co wskazuje treść powołanych przepisów u.p.e.a., (które definiują uprawnienia organu egzekucyjnego, np. w zakresie umarzania postępowania egzekucyjnego). Zgodnie z odsyłającym brzmieniem art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Obowiązek przestrzegania przez organy administracji właściwości uregulowane są w przepisach 19 – 21 K.p.a. Zgodnie z art. 19 K.p.a., organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Swoją właściwość organ musi badać i kontrolować w toku całego postępowania. Oznacza to, że obowiązek ten jest aktualny we wszystkich rodzajach postępowań administracyjnych, a więc w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, przed organem drugiej instancji w postępowaniu odwoławczym, ale także we wszystkich postępowaniach nadzwyczajnych (np. w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną), na każdym etapie tych postępowań (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2011 r., III SA/Wr 934/10; wyrok WSA w Opolu z dnia 14 lipca 2010 r., I SA/Op 246/10, - dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek dbania o przestrzeganie przepisów o właściwości powstaje z chwilą wszczęcia postępowania administracyjnego i trwa aż do jego zakończenia. Oznacza to, że już przed wszczęciem postępowania organ musi sprawdzić, czy jest właściwy w danej sprawie, i w przypadku konstatacji negatywnej przy postępowaniu inicjowanym z wniosku strony przekazać podanie do organu właściwego, zaś w przypadku postępowania podejmowanego z urzędu odstąpić od wszelkich czynności. Organ samorządowy, badając swoją właściwość, powinien na tę kwestię zwrócić szczególną uwagę przede wszystkim na etapie wszczęcia postępowania. W przypadku wszczęcia postępowania na wniosek organ bada treść żądania, pamiętając, iż nie nazwa pisma ma tutaj decydujące znaczenie, lecz jego treść. W przypadku stwierdzenia swej niewłaściwości stosuje przepisy art. 65–66 k.p.a. Na podstawie art. 65 § 1 K.p.a., jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie. Organ administracji publicznej według art. 61a § 1 K.p.a. odmawia wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z akt sprawy wynika, że w sprawie nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. Komornik sądowy nie jest organem administracji. Wójt powinien więc poinformować wnioskodawcę o sposobie załatwienia sprawy. W tym celu powinien wezwać do udzielenia wyjaśnienia przez wnioskodawcę skoro w niniejszej sprawie występuje wyłącznie jako wierzyciel (co jest bezsporne). Po uzyskaniu wyjaśnień Spółki może rozważyć wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale z innym uzasadnieniem, tj., że żądanie z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte (art. 61a § 1 K.p.a.). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną dokonaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organ winien dokonać prawidłowej kwalifikacji żądań skarżącej zawartych we wniosku z [...] listopada 2020 r. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.