I SA/Po 565/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ustalającej wysokość łącznego zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2008 r. oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] marca 2018 r., po rozpoznaniu wniosku [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. w sprawie określenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. w kwocie [...]zł, odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. W uzasadnieniu organ wskazał, że podatniczka wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] czerwca 2009 r. w sprawie określenia [...] i [...] wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. w kwocie [...]zł. Powołując przepis art. 249 § 1 pkt 1 O.p. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. – dalej: "O.p.") organ wyjaśnił, że z załączonego do akt potwierdzenia odbioru decyzji wynika, że [...] odebrała decyzję z [...] czerwca 2009 r., o której nieważność wnosi w dniu [...] czerwca 2009 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Termin do złożenia skutecznego wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności upłynął więc [...] czerwca 2014 r. Termin, o którym mowa w art. 249 § 1 pkt 1 O.p., jest terminem prawa materialnego, gdyż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do zgłoszenia żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] kwietnia 2018 r., po rozpoznaniu odwołania, na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 249 § 1 pkt 1 O.p. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] marca 2018 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodne z prawem było wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] czerwca 2009 r. Upłynął bowiem ustawowy termin na wniesienie żądania stwierdzenia nieważności tej decyzji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...] czerwca 2009 r. określającej [...] i [...] wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. Termin, o którym mowa w art. 249 § 1 O.p. (5 lat od dnia doręczenia decyzji), jest terminem prawa materialnego, gdyż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do zgłoszenia żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to termin nieprzywracalny. W tej sytuacji Kolegium zobligowane było do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. W skardze z dnia [...] maja 2018 r. skarżąca zakwestionowała powyższą decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r. domagając się jej uchylenia. Pismem procesowym z dnia [...] grudnia 2018 r. pełnomocnik skarżącej wyznaczony z urzędu, wniósł o uwzględnienie skargi w całości, uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] kwietnia 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2018 r., a także o zasądzenie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które nie zostały uiszczone nawet w części. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 120, art. 121 § 1, art. 122 O.p. polegające na uznaniu, iż w ramach niniejszego postępowania upłynął wskazany w art. 249 § 1 pkt 1 O.p. pięcioletni termin zezwalający na wystąpienie z wnioskiem o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej i w związku z tym konieczne jest wydanie decyzji odmownej, przy pominięciu okoliczności niniejszej sprawy, a w szczególności okoliczności wydania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...] czerwca 2009 r., determinujących konieczność wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wyżej wskazanej decyzji. - art. 249 § 1 pkt 1 O.p. polegające na uznaniu, iż ramach niniejszego postępowania upłynął wskazany w art. 249 § 1 pkt 1 O.p. pięcioletni termin zezwalający na wystąpienie z wnioskiem o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej i w związku z tym konieczne jest wydanie decyzji odmownej, przy pominięciu okoliczności niniejszej sprawy, a w szczególności okoliczności wydania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...] czerwca 2009 r., determinujących konieczność wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wyżej wskazanej decyzji. W ocenie pełnomocnika zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na uznanie roszczeń skarżącej zgłoszonych w odwołaniu, a następnie w skardze. Wydanie odmownej decyzji jedynie na podstawie art. 249 § 1 pkt 1 O.p., z uwagi na przekroczenie pięcioletniego terminu nie może się ostać. Nie można wszak pominąć funkcjonujących w postępowaniu podatkowym zasad wynikających z przepisu art. 120 i następnych O.p., których prymat aksjologiczny nakazywałby raczej uwzględnienie pierwotnych okoliczności sprawy oraz na tej podstawie - uznanie skargi [...] za zasadną. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że jedną z naczelnych zasad postępowania podatkowego jest wyrażona w art. 128 O.p zasada trwałości decyzji ostatecznych stanowiąca, że decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Ordynacji podatkowej lub w ustawach podatkowych. W konsekwencji, wzruszenie takich decyzji nie jest poddane pełnej swobodzie, lecz ogranicza się do ściśle określonych przypadków. Trwałość decyzji administracyjnej pozwala stronie polegać na rozstrzygnięciach organów państwa, a organy zabezpiecza przed wielokrotnym rozstrzyganiem tych samych spraw. Dlatego też tryby nadzwyczajne służą do weryfikacji decyzji ostatecznych w zupełnie wyjątkowych i ściśle określonych sytuacjach. Odstępstwem od powyższej zasady są, tzw. tryby nadzwyczajne wzruszania decyzji ostatecznych, w tym tryb stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Zgodne z art. 249 § 1 pkt 1 O.p. organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji. W doktrynie podkreśla się, że żądanie wszczęcia postępowania po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji musi się spotkać z odmową. Termin określony w art. 249 § 1 O.p. odpowiada wprawdzie czasem trwania terminowi określonemu w art. 70 § 1, ma jednak zupełnie inny charakter. Nie jest bowiem terminem przedawnienia zobowiązania podatkowego, czyli przedawnienia w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 9 O.p. Nie wywołuje skutku w postaci wygaśnięcia zobowiązania. Dlatego też omawiany termin, odmiennie niż termin określony w art. 70 O.p., na który powołuje się m.in. art. 247 § 2 O.p., biegnie niezależnie od tego, czy nastąpiła zapłata podatku czy też nie. Do jego biegu nie mają zastosowania instytucje przerwania, nierozpoczęcia biegu i zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Instytucje te, wymienione w art. 70 § 2-6 O.p. oraz w art. 68 § 5, dotyczą tylko terminów uregulowanych we wspomnianych artykułach. Termin, o którym mowa w art. 249 § 1 O.p., jest terminem prawa materialnego, gdyż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do zgłoszenia żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to termin nieprzywracalny (por. B. Gruszczyński, A. Kabat, Komentarz do art. 249 O.p., LEX wersja elektroniczna). Odnosząc powyższe wyjaśnienia do okoliczności faktycznych sprawy poddanej sądowej kontroli, zaznaczyć należy, że poza sporem jest żądanie skarżącej o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...] czerwca 2009 r. w sprawie określenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. Decyzja ta stała się ostateczna z uwagi na niewniesienie odwołania. Skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z uchybieniem terminu, określonego w art. 249 § 1 pkt. 1 O.p. Z akt sprawy wynika, że ostateczna decyzja Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] czerwca 2009 r. została doręczona skarżącej w dniu [...] czerwca 2009 r. Termin na wniesienie żądania stwierdzenia nieważności tej decyzji upływał zatem z dniem [...] czerwca 2014 r. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji strona złożyła pismem nadanym w dniu [...] stycznia 2018 r. (dowód: k. 36, 35 akt adm. oraz koperta dołączona do pisma), a więc po upływie 5 lat od dnia doręczenia jej decyzji. Bezsporne jest więc, że żądanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wniesione zostało z uchybieniem terminu wynikającego z art. 249 § 1 pkt 1 O.p. W tej sytuacji organ zobligowany był do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. W rezultacie nie znajduje uzasadnienia podniesiona w skardze argumentacja odnosząca się do okoliczności innych niż stanowiące przyczynę wydania zaskarżonej decyzji. Nie zasługują na uwzględnienie także argumenty przedstawione w piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2018 r. przez pełnomocnika skarżącej, że skarżąca przedłożyła szereg dokumentów, nie tylko dokumentów źródłowych, lecz przede wszystkim pism własnoręcznie sporządzonych, które przedstawiają okoliczności niniejszej sprawy, jak również okoliczności wydania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S., której stwierdzenia nieważności żąda obecnie skarżąca. Podkreślić należy, że niezależnie od wszczętych postępowań w innym zakresie, poza sporem jest, że skarżąca wystąpiła z żądaniem stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z uchybieniem terminu określonego w art. 249 § 1 pkt 1 O.p., a okoliczność ta sama w sobie obligowała organ do wydania zaskarżonej decyzji. Konsekwencją powyższej oceny jest stwierdzenie, że organy nie naruszyły przepisów regulujących zasady postępowania, tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 122 O.p. Okoliczność, że skarżąca nie zgodziła się z przyjętym w sprawie rozstrzygnięciem, nie oznacza, że doszło do naruszenia zasad ogólnych postępowania podatkowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.