I SA/Po 567/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sylwia Zapalska po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2001r. i styczeń 2002r. postanawia: 1. udzielić skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...]. 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. /-/ Sylwia Zapalska Wyrokiem z dnia 4 marca 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P. K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2001r. oraz styczeń 2002r. Od powyższego wyroku skarżący złożył skargę kasacyjną oraz wniósł o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, iż sytuacja, w jakiej się znalazł ulega ciągłemu pogorszeniu od momentu wszczęcia postępowań celnych w stosunku do jego firmy. Podniósł, że zakończenie części postępowań administracyjnych uniemożliwiło mu dalszą działalność i postawiło w obliczu bankructwa, a liczne nieprawidłowości podane w skardze do Sądu wskazują na nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa, co w efekcie doprowadziło do wydania decyzji niezgodnie z obowiązującym prawem. Wnioskodawca wskazał nadto, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwiema córkami. Posiada dom o pow. [...], nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Uzyskuje dochód miesięczny z tytułu renty w wysokości [...] brutto (po zajęciach komorniczych). Z kolei jego małżonka uzyskuje, z tytułu umowy o pracę, dochód miesięczny brutto w wysokości [...] P. B. podał również, iż jego miesięczne koszty utrzymania wynoszą łącznie ok. [...] (bilet miesięczny na dojazd do pracy żony – [...], prąd – [...] – [...] internet – [...] woda, ścieki, śmieci – [...], opał – [...], podatek od nieruchomości – [...], edukacja – [...], leczenie – [...]). W odpowiedzi na wezwanie z dnia 13 maja 2009r. skarżący oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą: [...] (koszty dzierżawy mieszkania – [...], RTV – [...], telefon – [...], leki – [...], energia elektryczna – [...], gaz – [...]), [...] (wyżywienie), [...] (inne opłaty, zakup przyborów szkolnych dla dzieci, opłacenie zajęć sportowych dl dzieci). Wyjaśnił, że nie posiada samochodu, ani on, ani jego małżonka nie osiągają dodatkowych dochodów, nie korzysta także z opieki społecznej. Wysokość zajęć komorniczych na rencie wynosi [...]. Dom, w którym zamieszkuje skarżący znajduje się na działce o pow. [...] stanowiącej własność Miasta i Gminy O.. Małżonka skarżącego nie posiada żadnych nieruchomości oraz oszczędności. Ponadto podatnik do wniosku załączył swoje zeznanie podatkowe PIT – 36 za 2008r. (uzyskany dochód – [...]) oraz zeznanie podatkowe jego żony PIT – 37 (uzyskany dochód – [...]), a także wyciągi bankowe operacji za kwiecień 2009 obu małżonków i miesięczne dochody małżonki. Pismem z dnia 1 czerwca 2009r. skarżący wskazał, iż w związku z rozdzielnością majątkową, nie posiada stosownej informacji na temat posiadanych przez małżonkę pojazdów. Sprostował również, iż miesięczne koszty utrzymania wynoszą [...], w tym: prąd ([...] – [...]), internet ([...]), woda i ścieki ([...] – [...]), opał, węgiel, drewno ([...]), podatek od nieruchomości ([...]), koszty związane z edukacją ([...]), żywność i odzież (pozostała kwota). Postanowieniem z dnia 15 czerwca doręczonym 19 czerwca 2009r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...]. Uzasadniając podniósł, iż łączny dochód netto skarżącego i jego małżonki wynosi [...]. Natomiast, jak oświadczył skarżący, na koszty utrzymania siebie i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym przeznacza kwotę w wysokości około [...] netto. Oznacza to, że skarżącemu i jego rodzinie pozostaje kwota [...], z której może uiścić choć w części wpis od skargi kasacyjnej. Podkreślił, iż o zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie o tym, iż wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy, ale obiektywna ocena możliwości finansowych (posiadanie źródeł dochodu) i możliwości majątkowych wnioskodawcy przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania strony wydatków oraz kosztów sądowych, jakie musiałby ponieść na danym etapie postępowania (aktualnie jest to wpis od skargi kasacyjnej w wysokości [...] oraz koszty zastępstwa procesowego). Biorąc pod uwagę powyższe, skarżący wykazał, że nie ma środków finansowych na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości. Zwrócił również uwagę, że skarżący w swoim wniosku całkowicie pominął okoliczność swojej wiarygodności pożyczkowej, czy kredytowej, która to pozwoliła mu na zabezpieczenie środków na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika – doradcy podatkowego J. C., domagając się finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do jakich należy wpis od skargi kasacyjnej. Do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiega się, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie doradcy podatkowego, któremu pismem z dnia 1 marca 2008r. udzielił pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania skarżący powinien był w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez redukcję wpisu od skargi kasacyjnej od kwoty [...] do kwoty [...] stanowi przyznanie prawa pomocy adekwatne do sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego. Od powyższego postanowienia skarżący złożył w dniu 24 czerwca 2009r. sprzeciw, domagając się udzielenia prawa pomocy w formie całkowitego zwolnienia od kosztów postępowania, bowiem nie jest w stanie uiścić wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż udzielenie częściowego zwolnienia z wpisu – obniżenie go do kwoty [...], w sytuacji, kiedy jego rzeczywisty dochód z renty jest połowę mniejszy od kwoty wpisu powoduje, że został on pozbawiony konstytucyjnego prawa do sądu. Podkreślił, iż nie można obecnie mówić o jego wiarygodności pożyczkowej bądź kredytowej (taka bowiem nie istnieje), skoro każda kwota renty jest blokowana w wyniku zajęcia rachunku bankowego. Zwrócił uwagę, iż nawet najbardziej zapobiegliwy, przezorny i profesjonalny przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą nie jest w stanie uwzględnić mogących powstać skutków, które mogłyby być pokryte z planowanych wydatków. Ponadto wskazał, iż wydana decyzja podatkowa jest wynikiem powstałych sporów z organem celnym, które nie negują faktu powstania sporów w wyniku działań niezależnych od skarżącego, a także w wyniku naruszeń prawa. Odmowa udzielenia pomocy przez Sąd jest zatem równoznaczna z pobawieniem skarżącego prawa do rzetelnej oceny dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organy celne za dostatecznie udowodnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej uregulowane zostały w przepisie art. 246 § 1 cytowanej ustawy, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jest to odstępstwo od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, która wyraża się m. in. w tym, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została wniesiona należna opłata (art. 220 § 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może więc nastąpić jedynie w przypadku, kiedy strona wykaże spełnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Mając na uwadze sytuację majątkową oraz rodzinną skarżącego, Sąd stwierdza, iż skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadniało przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...]. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwiema córkami. Z tytułu renty uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] brutto (po zajęciach komorniczych). Z kolei jego małżonka uzyskuje, z tytułu umowy o pracę, dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Natomiast koszty utrzymania wynoszą ok. [...]. Tym samym skarżący jest w stanie, z pozostałej kwoty, uiścić część wpisu od skargi kasacyjnej. Podkreślenia wymaga, iż o zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie o tym, iż wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy, ale obiektywna ocena możliwości finansowych (posiadanie źródeł dochodu) i możliwości majątkowych wnioskodawcy przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania strony wydatków oraz kosztów sądowych, jakie musiałby ponieść na danym etapie postępowania (wpis od skargi kasacyjnej w wysokości [...] oraz koszty zastępstwa procesowego). Biorąc pod uwagę powyższe Sąd zauważa, że skarżący wykazał, że nie ma środków finansowych na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości. Ponadto uszło uwagi skarżącego, iż zabezpieczając środki na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika – doradcy podatkowego J. C., domaga się on jednocześnie finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do których należy wpis od skargi kasacyjnej. Do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiega się skarżący, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie doradcy podatkowego, któremu pismem z dnia 1 marca 2008r. udzielił pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania skarżący powinien był w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym. Zwrócić również należy uwagę, iż celem prawa pomocy jest zapewnienie m. in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 Konstytucji). W kontekście tego Sąd wskazuje, iż skarżący wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jednakże nie na tyle trudnej, aby nie uiścić części wpisu od skargi kasacyjnej, tj. w wysokości [...]. Nie można zatem uznać, że odmowa zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w całości pozbawia skarżącego wyrażonego w Konstytucji prawa do sądu. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji. /-/ Sylwia Zapalska