I SA/Po 57/26
WyrokWSA w Poznaniu2026-01-13
Skład orzekający: Szymon Widłak, Walentyna Długaszewska, Piotr Ławrynowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest wymagalny, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 81/19, a następnie wydano nowe rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest wymagalny, nawet jeśli postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 81/19. Nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r., wydane na podstawie delegacji ustawowej, określa dawki, wiek dziecka i termin wykonania szczepienia, a jego legalność nie budzi wątpliwości. Obowiązek szczepień wynika z mocy prawa i jest egzekwowany bez konieczności wydawania odrębnego aktu administracyjnego, a jego niedochowanie stanowi podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. D. na postanowienie Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, które oddaliło zarzuty zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Strona skarżąca podniosła zarzuty dotyczące przedawnienia i braku wymagalności obowiązku, a także naruszenia przepisów KPA, ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych, Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Konstytucji RP. Organy sanitarne uznały obowiązek za wymagalny, a sąd administracyjny oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 13 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (sprawozdawca) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2026 roku sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia 12 sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Postanowieniem z 12 sierpnia 2025 r. nr [...] Inspektor Sanitarny (dalej: "organ odwoławczy", "WPWIS"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. T. z 3 lipca 2025 r. (dalej: "organ I instancji", "PPIS"), oddalające zarzuty zobowiązanej M. D. (dalej: "strona", "strona skarżąca", "zobowiązana") w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Wskazane postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy.
Pismem z 5 września 2024 r. PPIS, w związku z uzyskaniem informacji o uchylaniu się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniej J. D. urodzonej [...] 2008 r. wezwał M. D. do wykonania u jej dziecka obowiązkowych szczepień ochronnych przeciw błonicy, krztuścowi, tężcowi. W piśmie z 30 października 2024 r. organ wskazał, że zakończenie postępowania zmierzającego do wyegzekwowania obowiązku poddania małoletniej córki strony obowiązkowym szczepieniom ochronnym nastąpi w przypadku zrealizowania obowiązku szczepień lub gdy lekarz stwierdzi istnienie przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych z określeniem jego czasokresu, potwierdzone zaświadczeniem o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, zgodnym z załącznikiem nr 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W piśmie z 12 listopada 2024 r. pełnomocnik strony przesłał do organu odpis zanonimizowanego orzeczenia Komisji Lekarskiej z 9 stycznia 2020 r. w przedmiocie zasadności sprzeciwu wobec orzeczenia z 31 października 2019 r. wydanego przez specjalistę chorób dzieci w przedmiocie braku przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych. W odpowiedzi w piśmie z 27 listopada 2024 r. PPIS wskazał, że przesłane ww. orzeczenie stwierdza zasadność sprzeciwu wobec orzeczenia z 31 października 2019 r. w związku z tym, że lekarz nie uwzględnił zaleconego w zaświadczeniu z 9 sierpnia 2019 r. przez specjalistę neurologa odroczenia wykonania szczepień na okres roku. Postępowanie natomiast organu prowadzone jest na podstawie otrzymanego od podmiotu leczniczego raportu o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych z 31 lipca 2024 r. zgodnie z art. 9b i 9c ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. W piśmie z 4 grudnia 2024 r. Przychodnia [...] w N. T. udzieliła informacji, że rodzice małoletniej J. D. nie zgłosili się i nie poddali dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, jak również nie przedstawili przeciwwskazań do szczepienia. Upomnieniem z 29 stycznia 2025 r. organ wezwał zobowiązaną do wykonania ustawowego obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko błonicy, krztuścowi, tężcowi, jednocześnie informując, że w razie niewykonania obowiązku zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne. Wobec niewykonania wskazanego obowiązku, PPIS jako wierzyciel wystawił 27 lutego 2025 r. tytuł wykonawczy, który skierował do organu egzekucyjnego tj. Wojewody, z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Wojewoda skierował do strony zawiadomienie z 6 marca 2025 r. o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i wydał w dniu 8 maja 2025 r. postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia.
Pismem z 16 maja 2025 r. strona wniosła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym wskazując na przedawnienie wskazanego obowiązku oraz brak jego wymagalności.
Postanowieniem z 3 lipca 2025 r. organ I instancji oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie strona zarzuciła naruszenie:
- art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924 ze zm. dalej "ustawa") poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny,
- art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 dalej "k.p.a.") w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm. dalej "u.p.e.a.") poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanej,
- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a przez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego,
- art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077 ze zm. dalej "rozporządzenie") przez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego dziecka strony jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego,
- art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP przez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Postanowieniem z 12 sierpnia 2025 r. Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo odniósł się do zarzutów. Organ II instancji, powołując się na przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 2, 4 I 5 ustawy oraz § 3 i załącznik nr 1 do rozporządzenia stwierdził, że obowiązek wykonania szczepień ochronnych małoletniego dziecka jest wykonalny, ponieważ lekarz zgłosił rodzica dziecka jako osobę uchylającą się do wykonania obowiązku szczepień, a termin wykonania obowiązku został przekroczony, gdyż do dnia wydania postanowienia obowiązek nie został wykonany. Małoletnia J. D. jest obecnie w 18 roku życia (czyli po 17 urodzinach) zatem wierzyciel mógł domagać się wykonania obowiązku, gdyż szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie tj. do ukończenia przez dziecko 19 roku życia. Organ odniósł się również do kwestii naruszenia art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy przez brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień oraz niewykluczenia przeciwwskazań wskazując, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z mocy prawa i nie jest uzależniony od wcześniejszego indywidualnego ustalenia kalendarza szczepień, o ile nie zachodzą przesłanki medyczne, które by go wyłączały lub przesuwały w czasie. Organ zauważył, że 19 listopada 2024 r. zobowiązani rodzice małoletniej przekazali do PPIS odpis orzeczenia Komisji Lekarskiej, w odpowiedzi na co, organ poinformował rodziców małoletniej, iż dokument nie podważa wezwania zobowiązanych do poddania małoletniej córki stron obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Nie udokumentowano natomiast istnienia przeciwwskazań medycznych do szczepienia małoletniej. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zasadność wystawienia indywidualnego kalendarza szczepień, ocenia lekarz na podstawie wywiadu i badania kwalifikacyjnego. Przy czym Państwowa Inspekcja Sanitarna opiera się na stanowisku lekarza i nie jest organem właściwym do kontrolowania lekarza pod względem medycznym. Lekarskie badanie kwalifikacyjne nie polega natomiast na wykluczeniu wszystkich przeciwwskazań. Żaden przepis ustawy nie nakłada na lekarza obowiązku przeprowadzania testów, np. na ewentualne alergie na substancje znajdujące się w szczepionkach. Strona nie dokonała szczepienia dziecka, nie przedstawiła również dokumentów świadczących o występowaniu długotrwałych przeciwskazań zdrowotnych do wykonania lub odroczenia ww. obowiązkowych szczepień. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. to zdaniem organu odwoławczego uzasadnienie postanowienia zostało sporządzone w sposób prawidłowy wraz z odniesieniem do konkretnego stanu faktycznego i prawnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. wskazano, że PPIS działał zgodnie z zasadami postępowania, rozpoznając całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie. Organ odniósł się także do zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP wskazując, że PPiS działał zgodnie z kompetencjami, stosownie do przepisów art. 17 ustawy i art. 68 ust. 4 Konstytucji RP. Jednocześnie Inspektor Sanitarny zaznaczył, że nie jest organem właściwym do rozpatrzenia zarzutu przekroczenia przez Ministra Zdrowia delegacji ustawowej przy wydawaniu rozporządzenia z 27 września 2023 r.
W skardze wniesionej do tut. Sądu pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uchylenie postanowień organów sanitarnych obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych zarzucając naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania:
- art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy w zw. z rozporządzeniem przez wyprowadzenie terminów wymagalności szczepień z rozporządzenia pomimo że zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, jak również przez prowadzenie egzekucji, pomimo wygaśnięcia obowiązku;
- art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia przez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przedziału wiekowego, pomimo iż rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
- art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu dziecku poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz którym odmówił wiary;
- art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP przez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie skarżącej praw do ochrony życia prywatnego oraz do ochrony zdrowia.
Strona skarżąca wniosła również o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności z Konstytucją § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. jako niezgodnego z art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy, art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji oraz wydanego z przekroczeniem delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy oraz w zakresie w jakim nie przewidują wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy, wskazać że zaszła podstawa, aby rozpoznać niniejszą sprawę w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie m.in. jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym wiąże się z tym, że w sprawie nie jest przeprowadzana – celem jej merytorycznego rozpoznania – rozprawa, bowiem sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 120 p.p.s.a.).
Zaskarżone postanowienie Inspektora Sanitarnego zostało wydane w przedmiocie zgłoszonych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez PPIS, w związku z niedopełnieniem obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania małoletniego dziecka strony skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawy zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. W niniejszej sprawie organ sanitarny, jako wierzyciel, wydał na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. postanowienie, w którym oddalił zarzuty podniesione przez stronę.
W ocenie Sądu stanowisko strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, a organy Inspekcji Sanitarnej prawidłowo rozpoznały wniesione zarzuty.
Zasadniczy zarzut strony skarżącej sprowadzał się do braku wymagalności obowiązku poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym, który to zarzut organy sanitarne zasadnie uznały jako niezasługujący na uwzględnienie.
Sąd stwierdził, że ocena wymagalności obowiązku poddania małoletniego dziecka strony skarżącej określonym szczepieniom ochronnym została dokonana na podstawie obowiązujących, w dacie wydania postanowień, aktualnych przepisów prawa. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne prowadzone było w stanie prawnym, który w konsekwencji wyroku TK o sygn. SK 81/19 został ukształtowany rozporządzeniem z 27 września 2023 r., a zatem zgodnie z zasadami praworządności (art. 6 k.p.a.).
Wyjaśnienia wymaga, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 924) osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad małoletnim, o czym stanowi art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. Realizację obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym konkretyzują przepisy rozdziału 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (art.17-21f) regulującego szczepienia ochronne.
Należy również zauważyć, że Minister Zdrowia wydał na mocy delegacji ustawowej, zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy, najpierw rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 dalej "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r."), a następnie na skutek wyroku TK o sygn. SK 81/19, wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 "dalej rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023r."), które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. i które określa dawki, wiek dziecka i termin wykonania szczepienia. Wcześniej te kwestie regulował Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, co zostało zakwestionowane w wyroku TK z 9 maja 2023 r. o sygn. SK 81/19.
Zgodnie z obecną, utrwaloną już linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, na ocenę legalności postanowień rozpatrujących zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie mógł mieć wpływu fakt wejścia w życie (w dniu 13 listopada 2023 r.) wyroku TK z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 2521/21). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 17 lipca 2025 r. (sygn. akt II GSK 624/25, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOSA") wskazał że jakkolwiek początkowo orzeczenia NSA, wydawane po dniu wejścia w życie wyroku TK z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, na tle tożsamych spraw związanych z kontrolą legalności postanowień wydawanych w ramach postępowań egzekucyjnych dotyczących przymusowego wykonania obowiązku szczepień ochronnych, wszczętych przed tym dniem (13 listopada 2023 r.), bazowały na przyjęciu stanowiska odmiennego od wyżej zaprezentowanego (zob. np. wyroki NSA z 18 grudnia 2023 r. sygn. akt II GSK 1709/23; 19 marca 2024 r. sygn. akt II GSK 29/21; 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II GSK 219/21, II GSK 152/21 i II GSK 2340/23), to jednak już od września 2024 r. linia orzecznicza w tym zakresie została zmieniona w kierunku odpowiadającym poglądowi przyjętemu w niniejszym wyroku, z odwołaniem się do nieco odmiennej argumentacji (zob. m.in. wyroki NSA z: 17 września 2024 r., sygn. akt II GSK 721/24; 20 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1077/24; 5 grudnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1446/24; 10 grudnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1273/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II GSK 1381/24, 18 lutego 2025 r., sygn. akt II GSK 1372/24, 5 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 2240/24, II GSK 2292/24, II GSK 2326/24, II GSK 2521/21).
Należy zauważyć, że prawodawca nie wskazał na konkretny termin wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, lecz przyjął, że obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności w ustawowo określonym trybie oraz z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych, który egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym, co oznacza, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie wywołuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem jest przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (por. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., II OSK 745/12).
W § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób (dzieci i młodzież) obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym: błonicy, krztuścowi, tężcowi, ze względu na wiek tj. od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia. Wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Określony okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.
Przy czym do dnia wydania zaskarżonego postanowienia skarżąca nie przedstawiła dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych. Prawidłowo organy sanitarne przyjęły zatem, że wskazany obowiązek istniał i był wymagalny w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. J. D. urodzona [...] 2008 r. w momencie wydawania tytułu wykonawczego w dniu 27 lutego 2025 r. była w wieku 18 lat, czyli po ukończeniu 17 roku życia, zatem wierzyciel mógł domagać się wykonania obowiązku, gdyż szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie tj. do ukończenia przez małoletnią córkę stron 19 roku życia. Obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej córki strony jest zatem wymagalny do ukończenia przez nią 19 roku życia, a zatem prawidłowo organy sanitarne stwierdziły, że nie uległ przedawnieniu.
Odnosząc się natomiast do podniesionej w zarzutach kwestii lekarskiego badania kwalifikacyjnego wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że o możliwości przeprowadzenia szczepienia każdorazowo decyduje lekarz przeprowadzający kontrolne badanie kwalifikacyjne. Zgodnie z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, co nie oznacza, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Zgodnie z § 11 rozporządzenia lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Tymczasem, jak prawidłowo wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ, w niniejszej sprawie, strona skarżąca nie przedstawiła dokumentu wystawionego przez lekarza POZ o braku kwalifikacji do szczepień ochronnych z uwagi na określone przeciwskazania zdrowotne.
Sąd, badając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, dokonał również oceny, czy rozporządzenie, którego przepisy stanowiły podstawę prawną nałożonego na stronę skarżącą obowiązku niepieniężnego poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zostało wydane w zgodzie z delegacją ustawową określoną w przepisie art. 17 ust. 10 ustawy.
W tym celu Sąd zapoznał się z powszechnie dostępną dokumentacją urzędową opublikowaną na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji publ.). Z dokumentów procesu legislacyjnego wynika, że projekt rozporządzenia został poddany konsultacjom i zaopiniowaniu przez: Naczelną Izbę Lekarską, Naczelną Izbę Pielęgniarek i Położnych, Naczelną Radę Aptekarską, N. Instytut Zdrowia Publicznego, P. T. P., P. T. W. oraz Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Nadto w ramach konsultacji publicznych uwagi do projektu zgłosili: pełnomocnik Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Wiedzy o Szczepieniach "[...]" z s. w P., Fundacja W. S. oraz U. F. F.. W świetle powyższego Sąd przyjął, że uchwalając przedmiotowe rozporządzenie Minister Zdrowia nie tylko uwzględnił treść wyroku TK z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, ale i uwzględnił dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. Sąd nie znajduje podstaw, by przyjąć, że stanowiska wskazanych wyżej podmiotów publicznych nie opierały się na danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań oraz aktualnej wiedzy medycznej popartych zaleceniami WHO.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Niezasadny jest w związku z tym zarzut naruszenia art. 87 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP polegający na przekroczeniu delegacji ustawowej.
Odnosząc się do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów należy wskazać, że zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie podziela, konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19 (publ.: baza CBOSA) wskazano, że ustawodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W sposób oczywisty zwalczanie chorób epidemicznych obejmuje nie tylko ich leczenie, ale także zapobieganie ich rozpowszechnianiu się, także w drodze stosowania środków profilaktycznych, jakimi są obowiązkowe szczepienia. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy zapewnia R. P. (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). W analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (por. NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18, publ.: jak wyżej).
W związku z powyższym, Sąd uznał za niezasadny podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, jak również Sąd nie dostrzegł zasadności skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1,2,3, art. 87 ust. 1 Konstytucji. Nadto za niezasadny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organy w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Wyniki swoich ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach, które były prawidłowe w swej budowie, odpowiadały wymogom ustawy i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku poddania małoletniego dziecka poszczególnym szczepieniom.
Reasumując zatem Sąd stwierdził, że organy inspekcji sanitarnej prawidłowo rozpoznały zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło