I SA/Po 573/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń, luty, maj, czerwiec i grudzień 2009 r. postanawia oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 stycznia 2014 r. oddalił skargę T. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], określającą zobowiązanie w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, luty, maj, czerwiec i grudzień 2009 r. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] marca 2014 r. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 marca 2014 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. Skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 25 marca 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż zawiesił działalność gospodarczą w dniu [...] marca 2014 r. Jedyne dochody jakie posiada, to dochody z działalności ogrodniczej, którą prowadzą jego rodzice. Wobec tego nie jest w stanie zapłacić wpisu w wysokości [...] zł. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dziećmi: z [...]-letnim synem i z [...]-letnią córką. Posiada dom o pow. [...] m² i działkę o pow. [...] m², nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych. Małżonka nie posiada majątku. Wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, jego żona w wysokości [...] zł i ponoszą oni następujące koszty: rachunki za gaz [...] zł, prąd [...] zł, wodę, śmieci [...] zł, na leki, jedzenie i utrzymanie samochodu przeznaczają [...] zł. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 10 kwietnia 2014 r., a zatem termin do jego wykonania upływał z dniem 17 kwietnia 2014 r. W zakreślonym terminie skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego, argumentując, że na podstawie złożonych przez stronę oświadczeń i dokumentów nie wykazano przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności wnioskodawca, mimo wezwania nie udzielił pełnych informacji ani nie złożył wszystkich dokumentów, o które został wezwany. Niewykonanie tego wezwania legło u podstaw przyjęcia, że stan majątkowy i sytuacja finansowa wnioskodawcy nie została przedstawiona w sposób wyczerpujący. Brak ze strony wnioskodawcy pełnych wyjaśnień o złożenie których został wezwany, nie pozwalała na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Na powyższe postanowienie skarżący, działając przez pełnomocnika, złożył sprzeciw, podnosząc, że w szczegółowy sposób udokumentował, że jego sytuacja materialna nie pozwalała na poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym ze względu na wysokość dochodu, który uzyskuje on i jego rodzina oraz ze względu na należący do niego majątek. Dodatkowo wskazał, że nie zdołał w wyznaczonym przez referendarza terminie zgromadzić dokumentów, do których przedstawienia został wezwany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W założeniu zatem strona winna wykazać się aktywnością w dostarczaniu sądowi stosownych informacji i dokumentów na ich poparcie. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, treść złożonego przez skarżącego oświadczenia na urzędowym formularzu z dnia 25 marca 2014 r., jest niewystarczająca do obiektywnej oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni od daty doręczenia tego wezwania, zmierzało więc do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy i rozwianie wszelkich wątpliwości Sądu, co do aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego. Zaznaczyć należy, że zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności złożonego wniosku. Mając na względzie, że skarżący zignorował skierowane do niego wezwanie i nie udzielił żadnej odpowiedzi na pytania dotyczące jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie przedłożył dokumentów, o które został wezwany oraz nie wyjaśnił, podając przyczynę, że takimi dokumentami nie dysponuje, stwierdzić należy, że Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Sąd stwierdza, że ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika wyłącznie, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dziećmi. Posiada dom o pow. [...] m² i działkę gruntu o pow. [...] m². Skarżący prowadził działalność gospodarczą, którą – jak oświadczył - zawiesił w dniu [...] marca 2014 r. Obecnie skarżący uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] zł, jego żona natomiast w wysokości [...] zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, że na miesięczne utrzymanie przeznaczają ok. [...] zł, przy czym na opłaty za gaz, wodę, śmieci i energię elektryczną ok. [...] zł, na lekarstwa, jedzenie i utrzymanie samochodu ok. [...] zł. Z oświadczenia skarżącego nie wynika jednak czy poza wspomnianymi kosztami ponoszą inne, np. opłaty za telefon stacjonarny i komórkowy, abonament RTV, kablówkę, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawca nie podał również dokładnej kwoty jaką przeznaczają na koszty utrzymania samochodu, tj. koszty zakupu paliwa, ubezpieczenia, koszty naprawy. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r., nie wyjaśnił nawet, czy zeznania roczne podatkowe za 2013 r. on i jego żona sporządzili i złożyli w Urzędzie Skarbowym. Nie przedłożył także wyciągów z kont, rachunków i lokat bankowych, nie wyjaśnił nawet czy jakiekolwiek rachunki bankowe posiadają. Wnioskodawca nie podał również czy on i jego żona posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący nie podał, czy poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami, on i małżonka uzyskują jakieś inne dochody lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Nie wiadomo również czy skarżący posiada środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w 2008 r., czy prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne. Skarżący nie przedłożył również zaświadczeń o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia oraz dokumentów, potwierdzających fakt zawieszenia działalności gospodarczej. Sąd stwierdza, że wobec tak lakonicznych, nie popartych żadnymi dowodami twierdzeń, referendarz sądowy nie miał obiektywnych możliwości dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego i finansowego skarżącego. W związku z powyższym wezwał autora wniosku do jego uzupełnienia poprzez złożenie, w terminie 7 dni, stosownych dokumentów i udzielenie precyzyjnie wskazanych w wezwaniu informacji. Wezwanie to, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 10 kwietnia 2014 r. (k. 128 akt sąd.). Mimo to skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na powyższe wezwanie, ani nie wyjaśnił przyczyn niewypełnienia nałożonego na niego obowiązku. Dodatkowo składając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, skarżący również uchylił się od przestawienia wymaganych dokumentów i oświadczeń, poprzestając wyłącznie na stwierdzeniu, że nie zdołał w wyznaczonym przez referendarza terminie zgromadzić dokumentów, do których przedstawienia był wezwany. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności Sąd uznał, że złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niepełny i uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego i finansowego wnioskodawcy. Tym samym, w ocenie Sądu, niemożliwe jest obiektywne stwierdzenie, że skarżący rzeczywiście spełnił przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Fakt uchylenia się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie wnioskodawcy, polegające na lakonicznym przedstawieniu swojej sytuacji majątkowej i finansowej oraz nieprzedłożenie dokumentów, które mogły mieć istotny wpływ na przyznanie wnioskowanej pomocy, w wyniku wyżej wskazanych uchybień, skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych strony. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że to sam wnioskodawca, swoją bierną postawą, uniemożliwił Sądowi dokonanie pełnej oceny swojej sytuacji materialnej z punktu widzenia oceny zdolności ponoszenia kosztów sądowych. W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, by poniesienie kosztów sądowych mogło spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Jednocześnie zaznaczyć należy, że skarżący w każdym czasie może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, uzupełniony o dokumenty, wskazywane przez Sąd. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.