I SA/Po 577/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RC & MC s.c. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2007r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2007r. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji. Z uzasadnienia wynika, że pobrane zostały kredyty na prowadzenie działalności gospodarczej. Na rachunkach bakowych dokonano zajęć komorniczych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z akt sprawy wynika, iż Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżoną decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu odwołania spółki cywilnej RC i MC utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] określającą zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za marzec 2007r. Ta też spółka wniosła od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej skargę do tut. Sądu. To natomiast oznacza, że w myśl art. 25 § 3 w związku z art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") spółka cywilna jest stroną postępowania w niniejszej sprawie. Stosownie bowiem do w.w przepisów, zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działalnie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Skoro adresatem zaskarżonej decyzji, więc podmiotem określonych w niej praw i obowiązków i zarazem wnoszącym skargę jest w niniejszej sprawie spółka cywilna, to ona występuje w tym sporze jako strona. Zatem tylko spółka cywilna może składać wniosek o przyznanie prawa pomocy, który powinien być oceniany w świetle przesłanek wskazanych w jednym z punktów art. 246 § 2 P.p.s.a. (dotyczących poza osobami prawnymi także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej) [por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2007r., sygn. akt II FZ 309/07, publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna zastosowanie będzie miał zatem przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, w tym również uiszczają wpis od skargi. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia skarżącemu prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 w.w ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na to, że art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej i majątkowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). W tym celu referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy w trybie art. 255 P.p.s.a. może zwrócić się do strony skarżącej o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce cywilnej istotne jest także, że wspólnicy spółki cywilnej w myśl art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) za zobowiązania spółki są odpowiedzialni solidarnie. W sytuacji zatem gdy spółka cywilna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Wobec tego pismem z dnia [...] wezwano spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 złożonych przez skarżącą spółkę za ostatnie [...] miesięcy, 2. złożenie odpisu zestawienia rocznego przychodów i rozchodów skarżącej spółki za okres [...], 3. złożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych należących do skarżącej spółki za ostatnie [...] miesięcy, 4. złożenie ewidencji środków trwałych należących do skarżącej spółki, 5. podanie czy wspólnicy spółki cywilnej pozostają z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym (np. rodzice, teściowie, dzieci), jeżeli tak należy podać z kim oraz wyjaśnić w jakim wieku są osoby, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, 6. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez wspólników spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, 7. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do wspólników spółki i do osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, 8. podanie czy wspólnicy spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości – jaka jest ich powierzchnia), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro oraz pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa, 9. w sytuacji jeżeli wspólnicy spółki i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają domu, mieszkania, należy podać do kogo należy dom, mieszkanie, w którym mieszkają wspólnicy, jeżeli najmują dom, mieszkanie należy podać w jakiej wysokości ponoszą koszty najmu, 10. podanie w jakiej wysokości wspólnicy spółki cywilnej i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 11. podanie czy wspólnicy spółki cywilnej lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, prowadzenia działalności gospodarczej, wynagrodzenia za pracę, dopłat do nieruchomości rolnej, najmu, dzierżawy, stypendium, inne itd.), 12. podanie czy wspólnicy spółki cywilnej lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 13. udokumentowanie wysokości kredytów (pożyczek) oraz wysokości miesięcznych obciążeń z tego tytułu (udokumentowanie rat kredytowych) jakie zaciągnęła skarżąca spółka, należy podać również kiedy kredyty i pożyczki zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości i na co, 14. wyjaśnienie czy przeciwko skarżącej spółce, wspólnikom spółki i osobom pozostającym z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym są prowadzone postępowania egzekucyjne, należy udokumentować wysokość dochodzonych należności, rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, należy podać również jaka kwota w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została już wyegzekwowana Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że firma jest zarejestrowana, ale nic się w niej nie dzieje i deklaracje VAT-7 nie są składane (w najbliższym czasie wpłyną VAT-7 0). Podała, że nie ma rocznego zestawienia, gdyż spółka nic nie wykonywała. Wskazała, że rachunki bankowe zostały zajęte przez komorników, od [...] lat wpływy wynoszą "...". Spółka nie posiada środków trwałych. Wspólnicy mieszkają sami. Nie mają lokat bankowych itp. Jeden ze wspólników RC kupił parę lat temu dom na kredyt. Bank wypowiedział umowę kredytu i prowadzona jest licytacja z nieruchomości. Zadłużenie łącznie z wypowiedzianym kredytem z odsetkami wynosi około [...]. Wspólnicy spółki nie mają żadnych udziałów w spółkach, radach itp. Nie korzystają z pomocy opieki społecznej. W odpowiedzi podano również, że jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika na ok. [...]. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca, pomimo wezwania, nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, ani że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w piśmie uzupełniającym ten wniosek skarżąca twierdzi, że znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji, gdyż zostały pobrane kredyty na prowadzenie działalności gospodarczej, natomiast rachunki bankowe zostały zajęte. Ponadto spółka nie wykonuje żadnych czynności i wobec tego nie uzyskuje żadnych przychodów, nie ponosi również wydatków i nie składa deklaracji VAT-7. Spółka nie posiada środków trwałych. Z przedłożonej do akt sprawy umowy spółki cywilnej z dnia [...] wynika, że wspólnikami spółki cywilnej są Pan RC i Pan MC. Wobec tego wezwano spólkę również do złożenia oświadczeń i odpisów dokumentów, z których wynikałoby jaka jest sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna wspólników spółki cywilnej. Z odpowiedzi wynika, że wspólnicy spółki cywilnej mieszkają sami, jednakże nie wiadomo czy są osobami stanu wolnego, czy pozostają w związkach małżeńskich. Ponadto, mimo wezwania, nie przedłożono zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez wspólników spółki cywilnej, nie wyjaśniono nawet czy wspólnicy takie zeznania składali. Wiadomym jest jedynie, że jeden ze wspólników RC posiada dom, z którego – jak podano - prowadzona jest licytacja, nie wiadomo natomiast czy drugi wspólnik MC posiada jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie. Nie wiadomo również czy wspólnicy spółki cywilnej posiadają przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, oszczędności, papiery wartościowe i pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżąca spółka nie podała w jakiej wysokości i z jakiego tytułu wspólnicy uzyskują miesięczne dochody i w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania. Wiadomym jest jedynie, że nie mają żadnych udziałów w spółkach z o.o. i nie uzyskują dochodów z tytułu pełnienia funkcji w radach. Z udzielonych informacji wynika, że wspólnicy spółki cywilnej, pomimo iż w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podano, że ich sytuacja materialno – bytowo - zdrowotna jest ciężka, nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Skarżąca spółka, mimo wezwania, nie przedłożyła również odpisów dokumentów z prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości okoliczność, że brak nadesłania przez skarżącą pełnych oświadczeń i odpisów dokumentów, o które została wezwana, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny i rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Jak już wcześniej wskazano, obowiązek wykazania, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, ani że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżąca spółka, pomimo wezwania, nie dostarczyła wszystkich żądanych dokumentów i nie udzieliła pełnych wyjaśnień, o które została wezwana, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i jej wspólników. To właśnie na spółce ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.