I SA/Po 590/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata, ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi S. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] maja 2013 r. S. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], nr [...], wydane w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W dniu [...] lipca 2013 r. skarżący wniósł sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Oświadczył, że posiada nieruchomość rolną w R. o pow. [...] ha, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wskazał także, że uzyskuje dochody z tytułu renty w wysokości [...] zł. W pozostałych rubrykach oświadczenia o stanie majątkowym wpisał "nie dotyczy". Pismem z dnia 31 lipca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za lata 2011 i 2012 dotyczących skarżącego i jego matki, złożenie wyciągów ze wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i do jego matki, podanie czy skarżący lub jego matka posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i jego matki z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), podanie czy matka skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, podanie czy skarżący i jego matka uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, prac dorywczych, sezonowych, najmu, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, inne), jeżeli tak to kiedy takie dochody uzyskali i w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), podanie czy przeciwko skarżącemu są prowadzone postępowania egzekucyjne (odpis dokumentów np. zawiadomienia o zajęciu renty, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuły wykonawcze), należy również podać w jakiej wysokości w wyniku dokonanych zajęć i wpłat własnych skarżącego została wyegzekwowana kwota w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje to mieszkanie należy podać również koszty najmu, podanie czy matka skarżącego posiada jakieś nieruchomości, jeżeli tak należy wymienić jakie i jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe (wartość nominalna) i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Udzielając odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący ponownie przedłożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym rozszerzył zakres swojego żądania i podał, że wnosi również o ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, nie posiada domu, posiada natomiast nieruchomość rolną w R. o pow. [...] ha i nieruchomość w G. o pow. [...]. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący w oświadczeniu o stanie majątkowym w rubryce dotyczącej mieszkania wpisał "nie dotyczy". Ponadto wskazał, że z tytułu renty uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. Do wniosku załączył: zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] października 2012 r. skierowane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., w którym wezwano organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia zobowiązań pieniężnych, tytuł wykonawczy wystawiony przez Wójta Gminy R. w dniu [...] października 2012 r., upomnienie Urzędu Gminy w R. z dnia [...] września 2012 r., nr [...], kserokopię decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], pisma Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia [...] listopada 2011 r., kserokopię wniesionej do Sądu skargi oraz potwierdzenia wypłaty świadczenia z ZUS za maj 2013 r. w kwocie [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie adwokata i ustanowienie doradcy podatkowego. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że złożone przez wnioskodawcę wyjaśnienia są niepełne i uniemożliwiają dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, którego treść zawierała jedynie ponowną prośbę o ustanowienie adwokata, ustanowienie doradcy podatkowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Do powyższego sprzeciwu załączył także tytuł wykonawczy wystawiony przez Wójta Gminy R. z dnia [...] września 2012 r., nr [...], a także upomnienie Urzędu Gminy w R. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo zaznaczyć należy, że stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu jest w istocie niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2013 r. do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności złożonego wniosku. Tymczasem skarżący zignorował skierowane do niego wezwanie i nie udzielił żadnej odpowiedzi na pytania dotyczące sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz matki oraz nie przedłożył dokumentów, o które został wezwany, ewentualnie nie wyjaśnił przyczyn braku takich dokumentów. Wobec powyższego Sąd stwierdził brak możliwości dokonania rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Skoro S. W. nie zobrazował swojej sytuacji materialnej w określony przez referendarza sposób, to tym samym uniemożliwił Sądowi dokonanie nawet pobieżnej analizy swoich możliwości płatniczych. Należy zauważyć, że ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz innych dokumentów wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Wnioskodawca ma [...] lat, jego matka prawie [...]. Skarżący posiada nieruchomość rolną w R. o pow. [...] ha i nieruchomość w G. o pow. [...]. Wnioskodawca nie posiada domu, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z tytułu renty uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł. Z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów nie wynika natomiast, czy posiada on jakieś mieszkanie. Skarżący mimo wezwania nie udzielił informacji do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka, nie wyjaśnił również czy najmuje to mieszkanie, a jeżeli tak to jakie z tego tytułu ponosi koszty. Skarżący, mimo wezwania, nie podał również jaka jest sytuacja majątkowa jego matki, czy posiada ona jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca, nie wyjaśnił, czy jego matka uzyskuje jakieś dochody, a jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Nie podał również, czy on lub jego matka uzyskują jakieś dodatkowe dochody lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Nie wyjaśnił także w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania. Ponadto skarżący nie przedłożył rocznych zeznań podatkowych za 2011 r. i 2012 r., nie wyjaśnił nawet, czy takie zeznania on lub jego matka składali. Nie przedłożył także wyciągów z kont bankowych, również i w tej kwestii nie udzielił informacji, czy konta bankowe posiadają. Zauważyć także należy, że ze złożonych oświadczeń i dokumentów nie wynika nawet jakie koszty bieżącego utrzymania obciążają skarżącego i jego matkę. Wskazanych wyżej wątpliwość skarżący nie wyjaśnił również na etapie złożenia sprzeciwu, w którym ograniczył się wyłącznie do ponowienia prośby o ustanowienie adwokata i ustanowienie doradcy podatkowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności stwierdzić zatem należy, że złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy zawiera istotne braki, które uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym czynią niemożliwym obiektywne stwierdzenie, że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania jemu prawa pomocy. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych fakt uchylenia się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisana powyżej bierna postawa wnioskodawcy, polegająca na bardzo selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, które nie mogły mieć istotnego wpływu na przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy, w wyniku wyżej wskazanych uchybień, skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzono, że to sam wnioskodawca uniemożliwił Sądowi dokonanie pełnej oceny swojej sytuacji finansowej. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.