I SA/Po 593/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za listopad 2013 r. postanawia: 1. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego od skargi powyżej [...], 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. A, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]. Następnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Spółka rozwiązała umowy o prowadzenie rachunków bankowych i w chwili obecnej nie posiada środków pieniężnych zgromadzonych w bankach. Spółka na chwilę obecną nie prowadzi działalności operacyjnej. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi (według bilansu) [...]. Spółka nie posiada dodatkowych źródeł finansowania, a jej zobowiązania znacząco przekraczają możliwości finansowe i wysokość zgromadzonych środków pieniężnych. Skarżąca podała, że konieczność uiszczenia opłaty sądowej w wysokości [...], do której zapłaty wezwał Sąd, w obecnej sytuacji uniemożliwia spółce obronę swoich praw przed sądem. Ewentualna odmowa przyznania prawa pomocy pozbawiłaby spółkę prawa do wszczęcia postępowania mającego na celu kontrolę instancyjną krzywdzącej dla spółki decyzji administracyjnej, która - jej zdaniem - nie powinna się ostać. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...], wartość środków trwałych (według bilansu na ostatni rok) [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Skarżąca podała, że nie posiada rachunków bankowych. Spółka podała, że nie posiada majątku trwałego. Środki pieniężne zgromadzone w kasie wynoszą [...] i są przeznaczone na bieżącą obsługę księgową, prawną, najem biura, spłatę powstałych zobowiązań oraz czynności związane z likwidacją spółki. Spółka zobowiązana jest do zwrotu zaliczki za niezrealizowane dostawy w kwocie [...] oraz do zapłaty należności podatkowych PIT-4 w kwocie [...], CIT 2/8 w kwocie [...], jak i należności względem ZUS w kwocie [...] wraz z odsetkami. Do wniosku załączyła sprawozdanie finansowe za [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie wyjaśnień i odpisów dokumentów, skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w okresie [...] nie uzyskała żadnych przychodów. Skarżąca podała, że nie zatrudnia pracowników. Spółka oświadczyła, że ponoszone są tylko koszty obsługi księgowej w wysokości [...] miesięcznie + VAT oraz najmu biura wirtualnego w wysokości [...] miesięcznie + VAT, łączne koszty w [...] wyniosły [...]. Skarżąca podała, że udziałowcami spółki są JW, która posiada [...] udziałów o wartości [...] i KP, która posiada [...] udziałów o wartości [...]. Spółka podała, że JW jest zatrudniona na umowę o pracę w wymiarze [...] etatu za wynagrodzeniem brutto [...], otrzymywała dochody z najmu do [...], w [...] dochód utracony, ponosi koszty utrzymania domu i karty kredytowej w wysokości [...], posiada działkę niezabudowaną o pow. [...] m2, drugi udziałowiec KP zatrudniona jest na umowę o pracę na [...] etatu za wynagrodzeniem [...] brutto, na umowę o pracę na [...] etatu za wynagrodzeniem brutto [...] oraz na umowę zlecenie za wynagrodzeniem [...] brutto, otrzymuje alimenty w wysokości [...], samotnie wychowuje dziecko, spłaca kredyt hipoteczny w wysokości [...], ponosi czynsz i opłaty za mieszkanie w wysokości [...], za przedszkole [...], spłaca kredyt konsumpcyjny w wysokości [...], spłaca karty kredytowe, posiada mieszkanie o pow. [...] obciążone kredytem hipotecznym oraz samochód marki C. Spółka oświadczyła, że z uwagi na sytuację finansową wspólników udzielenie pożyczek nie jest możliwe. Spółka wyjaśniła, że pożyczka została jej udzielona tylko raz przez wspólnika JW w dniu [...] w wysokości [...], która została spłacona [...]. Do pisma załączyła sprawozdania finansowe spółki za [...], rejestr księgowań na koncie KASA w okresie [...], deklaracje VAT-7 za miesiące [...], rachunek zysków i strat za okres [...], kserokopie zeznań rocznych podatkowych złożonych przez JW za [...] oraz kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez KP. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Starszy referendarz sądowy zauważa, że w przedmiotowej sprawie koszty sądowe wynoszą: [...] – wpis sądowy od skargi (por. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] – karta nr [...] akt sądowych) oraz ewentualne przyszłe koszty sądowe, t.j. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku i wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Z oświadczenia skarżącej wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na ostatni rok wynosi [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...], na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku spółka nie posiadała rachunku bankowego, skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, ponoszone są tylko koszty obsługi księgowej w wysokości [...] + VAT miesięcznie i wynajmu biura wirtualnego w wysokości [...] + VAT miesięcznie. Z oświadczenia skarżącej wynika, że skarżąca nie posiada majątku trwałego, spółka jest zobowiązana do zwrotu zaliczki za niezrealizowane dostawy oraz do zapłaty należności podatkowych PIT-4, CIT2/8, jak i należności względem ZUS wraz z odsetkami. Z oświadczeń skarżącej wynika, że nie uzyskuje przychodów, ze sprawozdań finansowych za [...] wynika, że spółka nie prowadziła w tym czasie działalności gospodarczej, poniosła stratę. Również w okresie [...] spółka nie uzyskała żadnego przychodu, ponosi jedynie koszty utrzymania wirtualnego biura i koszty związane z usługami księgowymi, łącznie w wysokości [...] miesięcznie. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że skarżąca posiada środki pieniężne w kasie, na dzień [...] w wysokości [...] (por. karta nr [...] akt sąd. - teczka prawo pomocy – załącznik do akt), na dzień [...] w wysokości [...] (por. wniosek o prawo pomocy). Skarżąca wprawdzie podała, że w.w środki przeznaczone są na bieżącą obsługę księgową, prawną, najem biura, spłatę powstałych zobowiązań oraz czynności związane z likwidacją spółki, jednakże w tym miejscu wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przysługuje spółce jedynie w sytuacji, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem, jak wynika z załączonego dokumentu – stan kasy, jak i z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca posiada środki w kasie, które pozwalają jej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w części, t.j. w wysokości [...]. Pozostałą kwotę, jaką skarżąca posiada w kasie, referendarz sądowy pozostawił jej m.in. na bieżące utrzymanie (wirtualne biuro, usługi księgowe), czy inne koszty. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Nie można przyznając prawo pomocy chronić posiadanych przez skarżącą środków pieniężnych w kasie i przerzucić obowiązku finansowania kosztów sądowych prowadzonych w jej indywidualnej sprawie w całości na Skarb Państwa. W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać zatem należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę oświadczeń i odpisów dokumentów wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie wpisu sądowego w całości, a jedynie w części i wobec tego zasadnym jest zwolnienie jej od wpisu sądowego od skargi powyżej [...]. Referendarz sądowy wydając takie rozstrzygnięcie na uwadze miał również okoliczność, że skarżąca spółka od [...] nie prowadzi działalności gospodarczej i przez cały ten okres nie została postawiona w stan likwidacji, nie ogłoszono również upadłości spółki (por. wydruk z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] – k. nr [...] akt sąd.). Ponadto wzięto pod uwagę okoliczność, że na skarżącej ciążą inne zobowiązania, ale spółka, mimo posiadanych środków w kasie w okresie od [...] ich nie realizowała (nie wynika to z rejestru ze stanu kasy). Skarżąca, jak podała, ma do zwrotu bardzo wysoką kwotę tytułem niezrealizowanych dostaw, jednakże są to zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym i nie mogą one mieć pierwszeństwa przed należnościami o charakterze publicznoprawnym, a takimi niewątpliwie są koszty sądowe. Na obecnym etapie postępowania nie zwolniono natomiast skarżącej od ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, gdyż spółka może podejmie jeszcze prowadzenie działalności gospodarczej, uzyska przychody, a zatem może zaistnieć taka sytuacja, że będzie posiadała środki na ich uiszczenie, czy to w całości, czy chociażby w części. Również sytuacja finansowa i majątkowa jej udziałowców może się poprawić i również oni będą w stanie pomóc skarżącej w poniesieniu kosztów sądowych, czy to w całości, czy chociażby w części. Gdyby natomiast skarżąca spółka nie miała w przyszłości takich środków i możliwości będzie mogła ponownie zwrócić się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.