I SA/Po 599/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BT o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005r. postanawia: oddalić wniosek. /-/V.Mielcarek Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżąca BT złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała m.in., że nie ma środków pieniężnych na zapłacenie wysokich kosztów sądowych. Wskazała, że zatrudnia obecnie [...] pracowników, zatem firma jest źródłem utrzymania dla ponad [...] osób. Nie dysponuje zasobami finansowymi pozwalającymi na zapłatę kosztów wpisu, może dokonać tej zapłaty jedynie z bieżącego zysku lub z wyprzedaży majątku firmy, przy czym musiałaby zredukować zatrudnienie, a to z kolei spowodowałoby spadek obrotów i wobec tego również podatków płaconych przez firmę. W skrajnym przypadku uiszczenie kosztów sądowych mogłoby spowodować bankructwo firmy skarżącej i utratę podstaw bytu biologicznego. Nadto zwolnieni pracownicy zamiast opłacać podatki i składki ZUS przeszliby na utrzymanie budżetu jako osoby bezrobotne. Obecnie firma skarżącej przynosi straty. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z synami i z synową. Skarżąca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Posiada natomiast samochód osobowy marki M, na który zaciągnęła kredyt. Skarżąca z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...], mąż z tytułu umowy o pracę na [...] etatu w wysokości [...], starszy syn z tytułu umowy o pracę na [...] etatu w wysokości [...]. Pomiędzy skarżącą i jej mężem istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Dom, w którym mieszka nie jest jej własnością. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy BT w piśmie z dnia [...] oświadczyła, że posiada konto bankowe w B SA w K i jest to konto firmowe, na którym nie posiada żadnych środków finansowych. Konto zostało zajęte przez Komornika. Wnioskodawczyni nie wie czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają rachunki bankowe. Skarżąca posiada samochód osobowy M, rok produkcji [...], wartość rynkowa [...], który jest w [...] własnością banku. Skarżąca, pomimo wezwania, nie wskazała kiedy kredyt zaciągnęła, w jakiej wysokości zaciągnęła kredyt, jaka jest rata kredytu i jaki jest harmonogram spłat rat. Oświadczyła, że nie wie czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe. Skarżąca nie uzyskuje dodatkowych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Co do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiada wiedzy, czy osoby te uzyskują dodatkowe dochody oraz czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Oświadczyła, że ponosi następujące koszty utrzymania: [...]. Skarżąca nie opłaca czynszu najmu, gdyż mieszka u córki, która jest właścicielem domu. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych gruntów ani działek. Nie wie, czy starszy syn i synowa posiadają jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty. Natomiast mąż i młodszy syn skarżącej nie posiadają nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Wskazała, że synowa nie pracuje i jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...], natomiast w [...] odpowiednio [...], [...], [...]. Na kolejne wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...]. podała, że w [...] podarowała córce dom. Córka mieszka w tym domu od [...], przy czym nie prowadzi ze skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego. Córka pozostaje natomiast we wspólnym gospodarstwie domowym z synem. Skarżąca podała, że nie posiada odpisów lub kserokopii zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż osoby te w chwili obecnej przebywają poza miejscem zamieszkania. Do pisma załączyła kserokopię aktu notarialnego, w formie którego została sporządzona umowa majątkowa małżeńska i zniesienia współwłasności oraz kserokopię aktu notarialnego, w formie którego została sporządzona umowa darowizny. Z § 3 w.w umowy wynika, że B T w dniu [...] podarowała swoim małoletnim dzieciom K T i K T – po [...] części nieruchomości rolnej zabudowanej o powierzchni [...], położonej we wsi M, gmina S. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, w tym również uiszczają wpis od skargi. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 ustawy). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Należy jednak podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zauważyć nadto należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, może ubiegać się o taką pomoc. Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że argumentacja skarżącej odnosząca się co do braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie nie jest wiarygodna. Skarżąca osiąga bowiem dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...], również jej mąż i syn z tytułu zatrudnienia na [...] etatu uzyskują dochód w wysokości po [...] miesięcznie. Skarżąca posiada samochód osobowy marki M, rok prod. [...], o wartości [...], przy czym współwłaścicielem samochodu jest bank. Wnioskodawczyni w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że nie wie czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, co jest równoznaczne z uchyleniem się przez skarżącą od odpowiedzi w tej kwestii. Wnioskodawczyni nie wie także, czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają oszczędności, wartościowe przedmioty, czy uzyskują dodatkowe dochody i czy korzystają z pomocy opieki społecznej. Nadto z przedstawionych przez skarżącą dokumentów wynika, że posiadała nieruchomość o powierzchni [...], rolną, zabudowaną, którą aktem notarialnym z dnia [...] darowała swoim dzieciom i w tej sytuacji obecnie nie posiada żadnego majątku nieruchomego, który mógłby być źródłem finansowania wpisu od skargi. Jednakże rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy szczególną uwagę zwrócono na fakt, że skarżąca zarówno w [...] z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała dochód, z którego mogła choć w części zaoszczędzić środki na ewentualne koszty sądowe. Zauważyć bowiem należy, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania (np. spłata kredytu zaciągniętego na kupno samochodu) - nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005r., str. 632). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. /-/V.Mielcarek