I SA/Po 610/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MD o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi MD na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września do grudnia 2008 r. oraz od stycznia do lipca 2009 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MD złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jest osobą niepełnosprawną. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z pasierbem, pasierbicą, synem i z córką. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca wyjaśnił, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Do wniosku załączył zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...], z którego wynika, że wnioskodawca jest zarejestrowany jako bezrobotny od dnia [...] oraz orzeczenie o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności lekkiego z dnia [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych, za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącego i do jego żony, 3. podanie czy małżonka skarżącego uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, zasiłku dla bezrobotnych, inne) lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 4. podanie czy żona skarżącego otrzymuje alimenty na córkę WD i syna KD, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 6. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący z rodziną, jaka jest powierzchnia tego mieszkania, czy mieszkanie to jest własnością małżonki, czy skarżący i jego żona najmują to mieszkanie, jeżeli tak to w jakiej wysokości ponoszą koszty najmu, 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, telefon stacjonarny i telefony komórkowe, wyżywienie, abonament RTV, kablówka, Internet, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości, na co i jaki jest harmonogram ich spłat), 8. złożenie odpisu umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej i odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 9. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak należy podać jakie to nieruchomości i jaka jest ich powierzchnia, oszczędności (w jakiej wysokości), papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro (należy wymienić), 10. wyjaśnienie czy skarżący i jego żona posiadają udziały w spółkach z o.o., w tym m.in. w A, B, C jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tego tytułu uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy pełnią funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o. i czy uzyskują z tego tytułu jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 11. podanie czy wobec skarżącego i jego żony prowadzone są postępowania egzekucyjne, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów (np. tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, wynagrodzenia za pracę, udziałów, majątku) i wyjaśnić jaka kwota w wyniku prowadzonych czynności została do chwili obecnej wyegzekwowana. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...] ([...]), zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...] ([...]). Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika natomiast jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie podał czy małżonka uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu, czy posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący, mimo wezwania, nie podał także czy on i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach z o.o., w tym m.in. w A, B, C, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tego tytułu uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o. i czy uzyskują z tego tytułu jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego. Skarżący nie podał również do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka, w szczególności nie wyjaśnił, czy mieszkanie to jest własnością jego żony, ewentualnie czy najmują to mieszkanie i jakie z tego tytułu ponoszą koszty. Wnioskodawca nie podał również jakie są koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie wyjaśnił również, czy małżonka na utrzymanie swoich dzieci K i WD otrzymuje alimenty, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego. Skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił czy uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu w ostatnim czasie uzyskał i w jakiej wysokości, czy korzysta z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca nie przedłożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę, nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe składali, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych i w tej kwestii nie udzielił wyjaśnień, czy on i jego żona rachunki bankowe posiadają. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy wobec niego i jego żony prowadzone są postępowania egzekucyjne, nie przedłożył odpisów tytułów wykonawczych, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, wynagrodzenia za pracę, zawiadomienia o zajęciu udziałów, majątku, nie wyjaśnił jaka kwota w wyniku prowadzonych czynności, jeżeli takie zostały podjęte, została do chwili obecnej wyegzekwowana. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów oraz jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wskazać również należy na treść przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., z którego wynika, że osoba fizyczna we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna zawrzeć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ale także – między innymi – dokładne dane o stanie rodzinnym. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił natomiast ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagował na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej, nie złożył również informacji, o które został wezwany. Skarżący nie przedstawił zatem popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony budżetu państwa. Oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Brak złożenia przez wnioskodawcę odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.