I SA/Po 616/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 06 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WN o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi WN na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, uchylającej decyzji w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. z tytułu osiągnięcia przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych i umarzającej postępowanie w sprawie postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżący WN, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że wnosi o zwolnienie w całości z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, w tym opłaty sądowej od skargi na przedmiotową decyzję w wysokości ok. [...], gdyż opłaty tej nie jest w stanie uiścić ze względu na niskie dochody, brak oszczędności oraz ze względu na fakt, iż jego [...] córki pozostają na jego utrzymaniu. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córkami w wieku [...] lat. Podał, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Córki uczą się, nie mają oszczędności, żona również nie ma oszczędności, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] brutto. Skarżący oświadczył, że otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] brutto. Wskazał, że koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. [...], koszty zakupu leków [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada żadnych lokat bankowych, nie uzyskuje innych dochodów poza wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę, nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Z odpowiedzi wynika również, że mieszkanie należy do jego córki EN. Skarżący podał, że informacje na temat kosztów zostały zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczył, że on i jego żona nie posiadają żadnych nieruchomości, wnioskodawca nie posiada również udziałów w spółkach. Skarżący podał, że nie są prowadzone wobec niego żadne postępowania egzekucyjne. Wskazał, że nie zna dochodów córek, gdyż pozostają one na własnym utrzymaniu, są samodzielne. Do pisma załączył informację o skierowaniu skarżącego na leczenie w sanatorium uzdrowiskowym z dnia[...], termin leczenia [...] oraz zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że w [...] skarżący uzyskał dochód w wysokości [...], żona natomiast w wysokości [...]. Na kolejne wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują innych, poza deklarowanymi we wniosku, dochodów. Osoby te nie posiadają innego majątku. Skarżący wyjaśnił, że EN nie jest jego córką, jest jego siostrą i nie mieszka ze skarżącym. Mieszkanie, w którym mieszka, nie jest jego własnością, ma pow. [...] m2. Skarżący oświadczył, że nie było umów darowizny. Wnioskodawca podał, że jego córki są samodzielne, prowadzą własne gospodarstwo domowe, skarżący z nimi nie zamieszkuje i nie posiada informacji o ich majątku. Skarżący wskazał, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają udziałów. Wnioskodawca wyjaśnił, że córki są samodzielne, prowadzą własne gospodarstwa domowe i z nim nie zamieszkują. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że skarżący w [...] uzyskał dochód w wysokości [...], małżonka w wysokości [...]. Wnioskodawca załączył także zaświadczenie o zarobkach z dnia [...], z którego wynika, że w okresie [...] uzyskał przeciętne wynagrodzenie brutto w wysokości [...]. W.w. wynagrodzenie jest wypłacane w formie gotówkowej i jest wolne od zajęć/obciążeń. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć również należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06, publ. w Internecie na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Zatem argumentacja służąca wykazaniu, że wystąpiły okoliczności do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...], a nie - jak wskazał skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy – [...]. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córkami W i K. Wnioskodawca podał, że córki pozostają na jego utrzymaniu. Skarżący otrzymuje z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód brutto w wysokości [...], jego żona natomiast w wysokości [...] brutto. Kiedy skarżący został wezwany do wyjaśnienia czy córki uczą się, studiują, jeżeli nie to czy pracują i jakie z tego tytułu uzyskują miesięczne dochody, wnioskodawca podał, że córki pozostają na własnym utrzymaniu, są samodzielne, prowadzą własne gospodarstwa domowe i z nim nie zamieszkują. Wobec powyższego nie wiadomo zatem czy skarżący w rzeczywistości pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami, czy też nie, gdyż złożone przez niego w tym zakresie oświadczenia są sprzeczne. Ponadto z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że uzyskuje miesięczne dochody brutto w wysokości [...], jego żona w wysokości [...]. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnianie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył jedynie zaświadczenie o swoich dochodach, nie przedłożył natomiast zaświadczenia o dochodach żony. Na uwagę zasługuje również okoliczność, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że ponosi koszty utrzymania mieszkania w wysokości ok. [...] oraz koszty zakupu leków w wysokości ok. [...]. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do podania w jakiej wysokości on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy udzielił informacji na temat kosztów utrzymania. Jednakże z udzielonych przez skarżącego informacji nie wynika w jakiej wysokości ponoszą opłaty za czynsz, energię elektryczną, wodę, gaz, ogrzewanie, telefony, abonament RTV, kablówkę, w jakiej wysokości ponoszą koszty wyżywienia, czy zaciągnęli kredyty, na co, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący nie udzielił zatem pełnych wyjaśnień, z których wynikałoby, czy z uzyskanych przez niego i jego żonę dochodów są w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie wynoszą [...], czy też nie. Jak już wyżej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.