I SA/Po 623/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku VD o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. postanawia: udzielić skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...]. /-/V.Mielcarek Wpis od skargi kasacyjnej wynosi [...]. Z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] odrzucił skargę V D na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Wobec tego skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego S S pismem z dnia [...] wniosła skargę kasacyjną od w.w postanowienia. Na zarządzenie Przewodniczącego z dnia [...] wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości [...]. Skarżąca pismem z dnia [...] podała, że nie jest w stanie zapłacić wpisu od skargi kasacyjnej, gdyż uzyskiwane dochody nie pozwalają na uiszczenie takiej sumy. Skarżąca nie posiada oszczędności, zdolności kredytowej ani majątku, który mogłaby spieniężyć. W ciągu ostatniego roku Izba Celna w toku postępowania egzekucyjnego zabrała jej kilka samochodów i w ten sposób uniemożliwiła osiąganie dochodów. Na zarządzenie Przewodniczącego z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie oświadczenia na urzędowym formularzu. Wobec tego skarżąca złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że na miesięczne utrzymanie rodziny przeznacza następujące kwoty: [...]. Poza dotacjami z Unii Europejskiej w łącznej kwocie [...] rocznie innych dodatkowych dochodów nie posiada. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami. Posiada dom o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Mąż skarżącej z tytułu prac dorywczych uzyskuje około [...] miesięcznie. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy VD pismem z dnia [...] oświadczyła, że koszty utrzymania wynoszą [...], przy czym [...]. Skarżąca na poniesienie w.w kosztów przeznacza środki finansowe uzyskane z dochodów z gospodarstwa rolnego oraz ze wsparcia finansowego syna. Wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy dla bezrobotnych, ponieważ prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu, gdyż uzyskiwane wpływy przeznaczane są na spłacanie długów. Mąż również nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, ponieważ prowadzi gospodarstwo rolne i uzyskuje przychody z prowadzonego gospodarstwa oraz z dopłat unijnych. Wnioskodawczyni i jej mąż nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Na kolejne wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że syn udziela jej pomocy finansowej w wysokości [...] miesięcznie. Wskazała, że nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej, a w przypadku pojawienia się jakichś dochodów przeznacza je na spłatę długów, na dowód czego przedłożyła potwierdzenie wpłaty gotówkowej w wysokości [...] z dnia [...] na spłatę zadłużenia wobec firmy A MN. Jednocześnie skarżąca wskazała, że wobec w.w firmy pozostało jej zadłużenie w wysokości [...] za zakup cementu. Wniosek o udzielenie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie tylko w części przez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...]. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 cyt. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od wpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 ustawy). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważa się, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Należy jednak podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że argumentacja skarżącej odnosząca się co do braku środków finansowych na pokrycie choć w części wpisu od skargi kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie nie jest wiarygodna. Skarżąca bowiem nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskane środki przeznacza na spłatę długów (wpłata w wysokości [...] na rachunek bankowy kontrahenta). Małżonek skarżącej uzyskuje natomiast dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz z dopłat unijnych. Ponadto skarżąca i jej mąż otrzymują od syna pomoc finansową w wysokości [...] miesięcznie. Wnioskodawczyni ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...]. Na uwagę skarżącej zasługuje fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż koszty utrzymania koniecznego dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (post. NSA z dnia 28.12.2004r., sygn. akt FZ 507/04, Lex Polonica nr 1050380). Istotny jest również fakt, że skarżąca w swoim wniosku całkowicie pominęła okoliczność, która to pozwoliła jej na zabezpieczenie środków na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika – radcy prawnego S S, domagając się finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe, w tym wpis od skargi kasacyjnej. Godzi się bowiem zauważyć, że do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiega się, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie radcy prawnego, któremu pismem z dnia [...] udzieliła pełnomocnictwa. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania skarżąca powinna była w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym. Zatem, jak już wyżej wskazano, prawa pomocy nie można traktować jako formy kredytu Państwa dla skarżącej, a do czego sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Redukcja wysokości wpisu od kwoty [...] do kwoty [...] stanowi przyznanie prawa pomocy adekwatne do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącej. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. /-/V.Mielcarek