I SA/Po 640/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Małecki (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Protokolant st.sekr.sąd. Paulina Budzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011r. sprawy ze skargi M.Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adw. A. T. kwotę [...] zł ([...] złotych ) uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] ([...] złotych) tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/K. Wolna-Kubicka /-/W. Zygmont /-/J. Małecki Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. Ł. zam. L. na podstawie m.in. tytułów wykonawczych od nr [...] do [...], a później również od [...] do [...] wystawionych wobec ww. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W.. Inspektorat w L. w dniach 22.09.2009r. i 16.12.2009r., obejmujących należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie zdrowotne. W wyniku podjętych działań organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O.W.. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej w [...]. Organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanej postanowieniem z dnia 20.10.2009r. zwolnił spod egzekucji z rachunku bankowego prowadzonego w [...] kwotę [...] miesięcznie do dnia 31.12.2009r. - pod warunkiem przystąpienia do układu ratalnego. W dniu 07.01.2010r. M. Ł. złożyła kolejny wniosek o zwolnienie środków z zajętego rachunku bankowego do dnia 30.06.2010r. nawiązując do wniosku z dnia 05.10.2009r. i powołując się na wcześniej dostarczane dokumenty obrazujące jej sytuację finansową. We wniosku z dnia 05.10.2009r. M. Ł. poinformowała, iż kwota ta potrzebna jest do regulowania bieżących rachunków bankowych związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz utrzymaniom studiującej córki. Ponadto musi zgromadzić środki przed przystąpieniem do układu ratalnego na pokrycie kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W. jako organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 15.01.2010r., nr [...] zwolnił spod egzekucji z rachunku bankowego prowadzonego w [...] kwotę [...] miesięcznie do dnia 28.02.2010r. Powyższe zwolnienie zostało uzależnione od przystąpienia do realizacji układu ratalnego w terminie do dnia 28.02.2010r. Pismem z dnia 26.01.2010r. M.Ł. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, iż postanowienie o zwolnieniu środków na rachunku jest niezgodne z prośbą z dnia 07.01.2010r. o przedłużenie zwolnionych środków do dnia 31.06.2010r., a także niezgodne z przepisami kpa. Podniosła ponadto, iż na jej konto w [...] wpływa policyjna renta inwalidzka w kwocie [...] miesięcznie, a Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji z renty policyjnej. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, iż Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. jako organ egzekucyjny wydał postanowienie w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji zajętego w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego rachunku bankowego bez uzyskania w tym zakresie stanowiska wierzyciela wyrażonego w formie postanowienia. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. Ł., Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. postanowieniem z dnia [...], znak [...] zwolnił spod egzekucji z zajętego rachunku bankowego ww. zobowiązanej, prowadzonego w [...], kwotę [...] miesięcznie do dnia 28.02.2010r., uwzględniając wydane w tym zakresie postanowienie wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [....], w którym wierzyciel przychylił się do wniosku zobowiązanej i wyraził zgodę na zwolnienie z zajętego rachunku bankowego kwoty [...] miesięcznie do dnia 28.02.2010r. Organ egzekucyjny wskazał ponadto, iż powyższe zwolnienie obowiązuje do dnia 28.02.2010r. i jest uzależnione od przystąpienia do realizacji układu ratalnego w terminie do dnia 28.02.2010r. Pismem z dnia 30.04.2010r. M. Ł. złożyła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P. na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego. W zażaleniu zwróciła uwagę na fakt, iż jako osoba zobowiązana nigdy nie miała możliwości uzyskania stanowiska wierzyciela i ewentualnego negocjowania warunków. Jednocześnie podniosła, iż w jej ocenie nie zostało przeprowadzone ponowne postępowanie wyjaśniające, "mimo, iż Dyrektor Izby Skarbowej w P. wskazał, że należy (...) przeprowadzić ponowne postępowanie wyjaśniające przez organ I instancji." Wniosła zatem o ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w związku z postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] uchylającym w całości postanowienie organu pierwszej instancji i przekazującym sprawę zwolnień wpływów na jej rachunki bankowe do ponownego rozpatrzenia. Dyrektor Izby Skarbowej w P., po zapoznaniu się z treścią zażalenia oraz zebranym w sprawie materiałem dowodowym, postanowieniem z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Podejmując takie rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał na obowiązujące w tym zakresie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przede wszystkim podkreślił, że kwestie zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego regulują przepisy art.13 powyżej ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić spod egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Obowiązek uzyskania przez zobowiązanego zgody wierzyciela na zwolnienie z egzekucji zajętego składnika majątkowego powoduje, iż w przypadku gdy wierzyciel nie wyrazi zgody na to zwolnienie, organ egzekucyjny pomimo uznania ważnego interesu zobowiązanego - nie może orzec wbrew stanowisku wierzyciela. Takie działanie wynika bowiem wprost z cytowanego wyżej art.13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przedmiotowej sprawie wierzyciel ( będący jednocześnie organem egzekucyjnym) przychylił się częściowo do wniosku zobowiązanej i wyraził zgodę na zwolnienie z zajętego rachunku bankowego kwoty [...] miesięcznie do dnia 28.02.2010r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. nie podzielił zdania zobowiązanej w kwestii konieczności przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i nie zastosowania się do wskazań organu odwoławczego co do naruszenia przepisów. Zgodnie bowiem z przepisami zawartymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zwłaszcza w art. 13 tej ustawy, organ egzekucyjny rozpatrzył wniosek zobowiązanej. Wziął przy tym pod uwagę zarówno wymogi wskazanego art. 13 co do konieczności posiadania stanowiska wierzyciela wyrażonego w formie postanowienia, jak i wskazania organu odwoławczego w tym zakresie. Tak więc zarzuty zobowiązanej w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w P. w powyższej kwestii były całkowicie bezzasadne. W kwestii zarzutu, iż zobowiązana nie miała nigdy możliwości uzyskania stanowiska wierzyciela i ewentualnego negocjowania warunków wskazano, iż zarzut zobowiązanej jest całkowicie bezpodstawny, bowiem tryb możliwości ewentualnego zwalniania z egzekucji zajętych składników majątkowych jest po pierwsze uruchamiany jako wnioskowy, a zatem zobowiązany może z niego korzystać lub nie - w postępowaniu toczącym się pomiędzy zobowiązanym a wierzycielem. Ponadto organ odwoławczy, jakim jest Dyrektor Izby Skarbowej w toku postępowania odwoławczego od postanowień wydawanych przez organ egzekucyjny, nie może rozstrzygać zagadnień związanych z postępowaniem wierzyciela. Odpowiadając zatem na zarzuty zobowiązanej w kwestii stosowania przepisów prawa podczas rozpatrywania kwestii zwolnienia z egzekucji oraz prowadzenia egzekucji z rachunków bankowych, Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż zarówno w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, jak i w toku rozpatrywania wniosku i zażalenia złożonego w trybie art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny postępował zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która reguluje wszelkie kwestie związane z prowadzeniem egzekucji administracyjnej. Jedynie w przypadkach, kiedy jakiś aspekt postępowania nie jest wprost uregulowany w cyt. ustawie, posiłkowo stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Na wydane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] M. Ł. pismem z dnia 17 lipca 2010r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W złożonej skardze odniosła się do trzech postanowień wydanych przez Dyrektora Izby Skarbowej w P., a mianowicie wniosła o: | 1) uzupełnienie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] [...] - "jakiego (...) zażalenia dotyczy to postanowienie i z jaką datą zostało zażalenie złożone (...). 2) uzupełnienie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] [...] "jakiego (...) zażalenia dotyczy to postanowienie i z jaką datą zostało zażalenie złożone (...). 3) dodatkowo skarżąca wskazała, iż wnosi skargę również na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] wydane wskutek wniesionego przez nią zażalenia z dnia 21.05.2010r. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. nr [...] z dnia 13 maja 2010r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji środków z rachunków bankowych w [...] i [...], zajętych w toku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] i od [...] do [...], utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Ponadto skarżąca w pełni podtrzymała swoje stanowisko co do sprawy, które wyrażonej w zażaleniu z dnia 21 maja 2010r., a także podkreśliła, że art.51 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. (Dz.U. z 2004r. Nr 8 poz.67 ze zm. brzmi: " Ze świadczeń pieniężnych prowadzi się egzekucję w wysokości i na zasadach określonych w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych" i nie może być podstawą do twierdzenia cyt nie ma żadnych przeszkód prawnych do egzekucji z policyjnej renty inwalidzkiej..." str.6 wers 35 i 36 uzasadnienia postanowienia z dniu 16.06.2010r. Skarżąca neguje również inny fragment postanowienia cyt. "W momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Dla organu egzekucyjnego nie ma więc znaczenia od kogo środki wpływające na rachunek pochodzą i z jakiego tytułu zostały wpłacone.." - str. 6 wers od 29 do 32 postanowienia z 16.06.2010r. M. Ł. wskazuje, iż wierzytelność to przysługujące wierzycielowi uprawnienie do domagania się od dłużnika spełnienia świadczenia pieniężnego lub rzeczowego. Skarżąca zarzuca także w skardze, iż twierdzenie, że dla organu egzekucyjnego nie ma znaczenia jakie środki znajdują się na rachunku, z którego prowadzona jest egzekucja zaprzecza istnieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ustawa ta bowiem określa jakie środki na rachunkach bankowych są wolne od zajęcia, jakie występują ograniczenia, jakie prawa i obowiązki ma zobowiązany, a także organ egzekucyjny. Egzekutor jest również odpowiedzialny za prawidłowe prowadzenie egzekucji, a w razie, gdy egzekucja jest prowadzona niezgodnie z prawem musi zwrócić pobrane kwoty i koszty. M.Ł. podnosi ponadto, iż na skierowane w dniu 18.06.2010r. skargi do WSA w Poznaniu na postanowienia z dnia [...] nr [...] oraz [...] nie ma żadnych odpowiedzi. Ponadto dwukrotnie składała skargę na postępowanie Dyrektora Oddziału ZUS w O. W.., a zgodnie z KPA skarga powinna być dostarczona do organu nadrzędnego. Dyrektor Izby Skarbowej w P. w odpowiedzi na skargę, której jedynie fragment w kwestii żądania uzupełnienia zaskarżonego postanowienia dotyczy niniejszej sprawy, pozostałe zarzuty zaś dotyczą innych postanowień, w pełni podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje: W świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia . Ocena Sądu jest dokonywana - co do zasady - z uwzględnieniem stanu prawnego i akt administracyjnych sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd ma przy tym tylko i wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie jest zatem kolejną instancją orzekającą merytorycznie o prawach i obowiązkach strony skarżącej. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach art. 134 powołanej ustawy. Zgodnie bowiem z zasadą oficjalności sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji. Sąd winien mieć także na uwadze zakaz pogarszania sytuacji prawnej strony skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zakaz reformationis in peius). Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. z dnia [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji z zajętego na podstawie tytułów wykonawczych rachunku bankowego zobowiązanej, prowadzonego w [...] kwoty [...] miesięcznie do dnia 28 lutego 2010r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w oparciu o art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., oznaczonej w skrócie jako "u.p.e.a"). Obligatoryjną przesłanką, zgodnie z powołanym powyżej art. 13 § 1 u.p.e.a., zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, jest uzyskanie przez niego na takie zwolnienie zgody wierzyciela. Brak zgody wyklucza możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. Innymi słowy, najpierw zobowiązany powinien uzyskać zgodę wierzyciela, a dopiero wtedy organ egzekucyjny może pozytywnie rozpoznać wniosek zobowiązanego, jeżeli stwierdzi, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Stanowisko wierzyciela w kwestii zwolnienia z egzekucji jest dla organu egzekucyjnego wiążące, niezależnie od przyczyn, z powodu których zostało podjęte. Wynika to z faktu, że dysponentem postępowania egzekucyjnego jest wierzyciel. W niniejszej sprawie występuje tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego Warunkiem zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych jest zgoda wierzyciela, którą w rozpatrywanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. wyraził w postanowieniu z dnia [...] . Organ egzekucyjny - Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. postanowieniem zatem z dnia [...] zwolnił spod egzekucji z zajętego na podstawie tytułów wykonawczych rachunku bankowego zobowiązanej, prowadzonego w [...] kwotę [...] miesięcznie do dnia 28.02.2010r. Zatem organ przychylając się w dużej mierze do wniosku zobowiązanej. Sąd nie podziela zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. przepisów postępowania, poprzez nie wskazanie w zaskarżonym postanowieniu w związku z jakim zażaleniem strony zostało ono wydane. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pismem z dnia 30 kwietnia 2010r. (data wpływu do ZUS 11.05.2010r.) zobowiązana złożyła zażalenie na postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. z dnia [...] nr [...] i [...] w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji kwot [...] miesięcznie z rachunku bankowego [...] oraz [...] miesięcznie z rachunku bankowego w [...] do dnia 28.02.2010r. Zasadnie zatem Dyrektor Izby Skarbowej w P. stwierdził, że treść ww. pisma nie budzi żadnych wątpliwości, bowiem strona zatytułowała pismo "zażalenie", nadała je w urzędzie pocztowym w terminie do wniesienia tego środka zaskarżenia, a w treści pisma sprecyzowała jednoznacznie jakie postanowienia organu egzekucyjnego zaskarża poprzez powołanie daty postanowień, ich numerów oraz wskazując czego zaskarżone rozstrzygnięcia dotyczyły. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela również zrzutu skargi w zakresie nie określenia przez organ odwoławczy jakiego zażalenia dotyczy wydane orzeczenie. Wskazać należy, iż w sentencji wydanego postanowienia nr [...] określił, iż rozstrzygnięcie dotyczy zażalenia M. Ł. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. W.. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji z zajętego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...] rachunku bankowego zobowiązanej prowadzonego w [...] kwoty [...] miesięcznie do dnia 28.02.2010r., natomiast w treści uzasadnienia (strona 3, drugi akapit - karta nr 66) wskazał datę pisma stanowiącego zażalenie (30.04.2010r.) oraz przytoczył treść stawianych przez stronę zarzutów. Pozostałe zarzuty zawarte w skardze z dnia 17 lipca 2010r. dotyczą odrębnych postanowień ([...] i [...]), które jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w P. zostaną załatwione pismami o nr [...], oraz [...]. Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących rzekomo niezałatwionych innych skarg złożonych przez skarżącą Sąd wyjaśnia, że w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach zarejestrowanych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu znajduje się informacja o zaskarżonych przez M. Ł. postanowieniach Dyrektora Izby Skarbowej w P. o sygnaturach akt wskazanych przez skarżącą. W dniu 28 lipca 2010 r. postanowieniami o sygn. akt I SA/Po 554/10 oraz akt I SA/Po 555/10 tutejszy Sąd odrzucił skargi wniesione przez M. Ł. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] o numerach: [...] oraz [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Składając zatem skargę w niniejszej sprawie skarżąca nie miała zatem jeszcze wiedzy o w/w rozstrzygnięciach. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, nie dopatrując się w zaskarżonym rozstrzygnięciu istotnego naruszenia przepisów postępowania podatkowego ani naruszenia prawa materialnego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę. K. Wolna-Kubicka W. Zygmont J. Małecki