I SA/Po 650/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan Sędziowie NSA Jerzy Małecki WSA Karol Pawlicki /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2009r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za okres od lipca do grudnia 2002r. oddala skargę /-/ K.Pawlicki /-/ G.Gorzan /-/ J.Małecki Decyzją z dnia [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. określił Przedsiębiorstwu P."Q." sp. z o.o. w P. zaległość podatkową w podatku od towarów i usług za miesiące od lipca do grudnia 2002r. wraz z odsetkami za zwłokę na dzień wydania decyzji. Decyzję z dnia [...]. w/w organ orzekł o odpowiedzialności solidarnej i przeniósł odpowiedzialność za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług na członków zarządu: A. K., W. D., Z. K. i R. D.. W uzasadnieniu organ podał, że przedsiębiorstwo "Q." nie dopełniło obowiązku w zakresie płatności zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2002r. Postanowieniem z dnia [...]. wszczęto postępowanie podatkowe w sprawie orzeczenia i przeniesienia odpowiedzialności solidarnej za zaległości Spółki W trakcie prowadzonego postępowania podatkowego A. K. zwrócił się o zawieszenie prowadzonego postępowania podatkowego w związku ze złożeniem pozwu z dnia [...] października 2007r. do Sądu Rejonowego w P. o rozwiązanie Spółki. Z treści załączonego do wniosku pozwu wynikało, że w okresie od [...] października 2003r. do [...] października 2004r. składane były wnioski o ogłoszenie upadłości Spółki. Z powodu nieuzupełnienia przez Zarząd Spółki braków formalnych we wnioskach nie zostały one przyjęte. Jednocześnie podatnik poinformował, że dnia [...]marca 2005r. złożył rezygnację z funkcji członka zarządu Spółki. Zgodnie z przepisem art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym do końca 2002r.) za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe), albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Natomiast § 2 artykułu stanowi, że odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Z akt sprawy wynika, że A. K. w 2002 r. pełnił funkcję członka zarządu Spółki i zgodnie z unormowaniem art. 116 § 2 ponosi odpowiedzialność za zaległości Spółki z tytułu podatku od towarów i usług. Postępowanie egzekucyjne wszczęte wobec zobowiązanej Spółki okazało się bezskuteczne. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie ustalono aktywów Spółki, z których możliwe byłoby zaspokojenie przedmiotowych zaległości podatkowych. Aktywów takich nie wskazał również A. K.. Z akt sprawy wynika, że Spółka w sierpniu 2002r. zaprzestała spłaty zobowiązań podatkowych. Wniosek o ogłoszenie upadłości nie został jednak wówczas złożony. Nastąpiło to dopiero po upływie roku od zaprzestania spłaty zobowiązań wobec Skarbu Państwa. W odwołaniu z dnia [...]grudnia 2007r., wniesionym przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności, czy wnioski o ogłoszenie upadłości były przedmiotem rozpoznania przez Sąd Rejonowy w P., oraz naruszenie art. 116 w/w ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie pomimo, iż istniała przesłanka wyłączająca odpowiedzialność. Ponadto strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność ustalenia, kiedy zaistniała podstawa do ogłoszenia upadłości Spółka, a w szczególności, czy taka podstawa zaistniała między lipcem a grudniem 2002r. Zgłoszono również wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt postępowań toczących się z wniosków o upadłość, które były przedmiotem rozpoznania przez Sąd Rejonowy w P.. Wniesiono też o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu księgowości na okoliczność ustalenia, czy wnioski o ogłoszenie upadłości zostały złożone we właściwym czasie. Do odwołania dołączono kserokopie pierwszego wniosku o upadłość z [...] października 2003r., wykaz majątku, sprawozdanie finansowe i spis wierzycieli. W ocenie skarżącego większość zobowiązań Spółki powstała w drugiej połowie 2003r., a w czasie składania pierwszego wniosku o upadłość firma dysponowała majątkiem o wartości ponad [...] zł. Decyzją z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Odnosząc się do wniosków złożonych w odwołaniu organ stwierdził, że postanowieniem z dnia [...]. odmówił uwzględnienia tych żądań. Wyjaśnił jednocześnie, że aby wypełnić wymogi art. 116 Ordynacji podatkowej nie wystarczy jedynie złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Do skutecznego uwolnienia się od odpowiedzialności wymagane jest wszczęcie postępowania upadłościowego. Nie uwolni się jednak od odpowiedzialności członek zarządu, którego wniosek o ogłoszenie upadłości został przez sąd zwrócony. Złożenie takiego wniosku winno doprowadzić do ogłoszenia upadłości, chyba, że wcześniej zaszłyby okoliczności uzasadniające odstąpienie od tego zamierzenia, np. spłata długów, dofinansowanie ze strony wspólników czy innych inwestorów. + Na podstawie art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003 roku, Nr 60, poz. 535) upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Art. 11 ust. 1 w/w ustawy stanowi, że dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań. Stosownie do ust. 2 tego przepisu, dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Z kolei na podstawie art. 21 ust 1 Prawa upadłościowego i naprawczego dłużnik jest obowiązany nie później, niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. W niniejszej sprawie nawet pierwszy złożony przez Spółkę wniosek o ogłoszenie upadłości z dnia [...] października 2003 r. nie spełniał w/w wymagań. Zaległości podatkowe sięgają bowiem lipca 2002 r. Od tego miesiąca Spółka zaprzestała regulować należny podatek od towarów i usług. Do momentu, gdy faktycznie zaprzestała prowadzenia działalności, tj. od 2004 r. nie dokonywała już wpłat należnego podatku. Łączna kwota zaległości Spółki w w/w podatku za 2002 i 2003 rok wynosi [...] zł, natomiast odsetki za zwłokę [...] zł. Ponadto z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że majątek firmy na dzień złożenia pierwszego wniosku o upadłość wynosił jedynie około [...] zł, natomiast zobowiązania Spółki wobec wierzycieli uprzywilejowanych sięgały kwoty [...] zł. Ponadto Spółka posiadała zobowiązania wobec pracowników na kwotę [...] zł, wobec osób trzecich na kwotę [...] zł oraz wobec innych firm na ogólną kwotę (po uwzględnieniu kaucji) [...] zł. Z powyższego wynika, że zobowiązania wielokrotnie przewyższały majątek Spółki, co nie pozwalało na zaspokojenie wierzycieli w znacznym stopniu, nie było więc możliwe pozytywne przeprowadzenie postępowania upadłościowego. Ponadto na podstawie bilansu Spółki sporządzonego na dzień [..] października 2003 r., wykazującego aktywa i pasywa firmy wg stanu na koniec bieżącego i poprzedniego roku obrotowego można stwierdzić, iż Spółka już w 2002 r. miała poważne trudności finansowej, a poniżej prawidłowych kształtowały się wskaźniki płynności bieżącej i płynności szybkiej oraz wskaźnik kapitałowy. Wskaźniki płynności pozwalają określić zdolność firmy do utrzymania egzystencji w perspektywie krótkiego okresu czasu. Płynność bieżąca oznacza, że zobowiązania krótkoterminowe powinny być w krótkim okresie spłacane, bez konieczności upłynniania części aktywów trwałych. Prawidłowe wielkości tych wskaźników powinny być większe od "1". I tak wskaźniki płynności bieżącej i płynności wysokiej (szybkiej) z powodu braku zapasów są w analizowanym przypadku jednakowe. Wskaźnik płynności bieżącej za 2002 r. wynosi 0,23, natomiast za 2003 r. 0,056. Obie wielkości oznaczają całkowity brak płynności finansowej. Wskaźniki zaangażowania kapitału odzwierciedlają stopień pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym (lub kapitałem własnym i zobowiązaniami długoterminowymi). Spółka nie posiadała jednak kapitału własnego (wg bilansu są to wartości ujemne zarówno w 2002 jak i w 2003 r. ), co oznacza, że cały majątek firmy był zadłużony. Z powyższego wynika, że w chwili gdy Spółka wystąpiła z pierwszym wnioskiem do sądu o ogłoszenie upadłości była w tak złej kondycji finansowej, że wniosek ten nie mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Tym samym wniosek ten nie został złożony przez Spółkę we właściwym czasie. Ponadto A. K. nie wskazał żadnego majątku Spółki, w stosunku do którego można by skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne, które doprowadziłoby do zaspokojenia wierzycieli w znacznym stopniu. W skardze z dnia 11 kwietnia 2008r. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji albo o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 116 Ordynacji podatkowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i pominięcie faktu, iż zaistniała przesłanka wyłączająca odpowiedzialność członka zarządu spółki za jej zaległości podatkowe. W ocenie skarżącego już samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, który spełnia wymogi formalne, skutkuje uwolnieniem od powyższej odpowiedzialności. Natomiast w niniejszej sprawie wielokrotnie składane wnioski o ogłoszenie upadłości nie zostały zwrócone z powodu braków formalnych. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153 , poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie skarga okazała się bezzasadna. Na wstępie Sąd pragnie zwrócić uwagę, że decyzje wydane w niniejszej sprawie oparte zostały o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy, na który złożyły się również dokumenty przedłożone przez skarżącego. Pozwoliło to wyjaśnić wszystkie okoliczności podnoszone w trakcie postępowania przed organami podatkowymi. W aktach administracyjnych znajdują się: - stanowiące załączniki do odwołania – wniosek zarządu Spółki "Q." z dnia[...] października 2003r. o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację (k.57), wykaz środków trwałych (k.56), bilans Spółki na dzień [...]października 2003r. (k.55), rachunek zysków i strat (k.54), spis wierzycieli (k.52-53), - pismo skarżącego z dnia [...]listopad 2007r., informujące organ podatkowy, że zarząd Spółki wielokrotnie i we właściwym czasie składał wnioski o ogłoszenie upadłości. Były one jednak odrzucone przez Sąd z powodu braków formalnych, których spółka nie była w stanie spełnić (k.42). Załącznikiem do tego pisma jest kopia wniosku o rozwiązanie Spółki (k. 41), - pismo organu egzekucyjnego z dnia [...]listopada 2006r. informujące o nieskuteczności dokonania czynności egzekucyjnych z powodu wyprowadzenia się zobowiązanego – Spółki "Q." z pomieszczeń przy ul. C. w P. ( k. 31-32), - pismo komornika skarbowego z dnia [..]grudnia 2007r. wyjaśniające, że [..] grudnia 2003r. w siedzibie Spółki zajęto dwie ruchomości – maszynę poligraficzną i kopioramę. Stwierdzono również brak majątku na dalsze zaspokojenie zaległości ( k.45). W ocenie Sądu analiza zebranych w sprawie dowodów pozwoliła na wyciągniecie przez organy prawidłowych wniosków zgodnie z treścią art. 116 Ordynacji podatkowej. W niniejszej sprawie organy podatkowe stwierdziły bowiem istnienie zaległości z tytułu podatku od towarów i usług, które powstały w czasie pełnienie przez A. K. funkcji członka zarządu Spółki z o.o. "Q."(protokół z wglądu do akt, dokonany w Sądzie Rejonowym w P. Wydział XIV Gospodarczy Rejonowy –k.2 akt administracyjnych). Jednocześnie organy wykazały bezskuteczność prowadzonej wobec Spółki egzekucji na co wskazuje treść przywołanych wcześniej pism. Z kolei skarżący nie wskazał mienia Spółki umożliwiającego zaspokojenia w znacznej części zaległości podatkowych tegoż podmiotu. Skarżący nie wykazał również, aby we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość Spółki, której był członkiem zarządu w czasie gdy powstały zaległości w podatku od towarów i usług. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na treść pisma z [...] listopada 2007r. i załączonego doń pozwu o rozwiązanie Spółki. Skarżący wyraźnie stwierdza w nich, że Spółka nie była w stanie uzupełnić braków formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości i że wnioski te były przez właściwy sąd odrzucane. W ocenie Sądu nie doszło nigdy do skutecznego zgłoszenia wniosku o upadłość. Komentowany przepis art. 116 Ordynacji stanowi "o zgłoszeniu wniosku", a nie "o złożeniu wniosku". Tak więc nie ma skutecznego zgłoszenia wniosku, gdy został on np. zwrócony . Z treści w/w pisma wynika, że wniosek był kilkakrotnie składany w sądzie, ale bezskutecznie. Za prawidłowością przyjętego przez organy podatkowe stanowiska przemawia również pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 kwietnia 2007r. o sygn. I UK 349/06, w którym stwierdził on, że zwrot przez sąd wniosku o zgłoszenie upadłości spółki z powodu nieuzupełnienia jego braków formalnych jest równoznaczny z brakiem takiego wniosku ( opubl. "Orzecznictwo Sądu Najwyższego" OSNP z 2008, nr 9-10, poz. 149;system Informacji Prawnej "Lex" nr 384349). Za właściwy należy również uznać wniosek organów, że już w 2002r. istniały przesłanki do złożenia wniosku o upadłość. Przeprowadzona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji analiza m.in. spisu wierzycieli, wyraźnie wskazuje, że Spółka była dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za okres od grudnia 2000r. do września 2003r. na kwotę [..] zł. Zaległości podatkowe obejmują z kolei okres od lipca do grudnia 2002 r. Powyższe pozwala stwierdzić, że spółka w 2002r. zaprzestała spłaty swoich długów w sposób trwały. Zaprzestanie płacenia długów jest podstawową przesłanką ogłoszenia upadłości- zarówno pod rządami obowiązującego w 2002r. Prawa upadłościowego, jak i obowiązującego od 1 października 2003r. Prawa upadłościowego i naprawczego. W tych okolicznościach Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ K. Pawlicki /-/G.Gorzan /-/J. Małecki M.R.-Ś.