I SA/Po 651/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Pasternak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2017 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( [...] złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] maja 2017 r. ustalił [...] (dalej: podatnik, strona, skarżący) wymiar podatku od nieruchomości za 2017 r. w kwocie [...]zł. Podstawą wydania decyzji były m.in. przepisy: art. 2, art. 3, art. 4 i art. 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1785 ze zm. - dalej: "u.p.o.l."). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przedmiotem opodatkowania jest nieruchomość przy ul. [...] w P.. Wymiar podatku ustalono w następujący sposób: - budynki mieszkalne o wysokości powyżej 2,2m, pow. [...] m2, stawka [...] zł/m2 = [...] zł, - budynki pozostałe o wysokości powyżej 2,2 m, pow. [...] m2, stawka [...] zł/m2 - [...] zł, - grunty pozostałe powyżej [...] m2, stawka [...] zł/m2 = [...] zł. Opodatkowane grunty sklasyfikowane są w ewidencji gruntów jako B (pow. [...] m2) i jako Bi (pow. [...] m2). Wymiaru podatku dokonano w oparciu o dane ujawnione w ewidencji gruntów oraz informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych złożoną przez podatnika. W odwołaniu podatnik domagał się uchylenia decyzji w całości i ustalenia zobowiązania podatkowego w oparciu o stawki obowiązujące dla gruntów rolnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo, na podstawie m.in. art. 2, art. 3, art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 pkt 2a i e art. 6 ust. 6 u.p.o.l., art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2010 r., Nr 193, poz. 1287 – dalej: "P.g.k.") dokonał wymiaru podatku od nieruchomości. Organ wyjaśnił, że obowiązkiem podatnika jest informowanie organu o wszelkich zmianach mogących mieć wpływ na wysokość zobowiązania. Podane przez podatnika dane do wymiaru podatku podlegają weryfikacji organu podatkowego, jeżeli więc ustali on, że są one niezgodne ze stanem faktycznym, wszczyna stosowne postępowanie i ustala zobowiązanie podatkowe w sposób odpowiadający zgromadzonym przez siebie dowodom. Zapisy ewidencji gruntów i budynków są wiążące dla organu podatkowego i nie może ich pominąć przy wymiarze podatku. Organ zaznaczył, że dane te nie mają charakteru wartości stałych, niezmiennych, albowiem podlegają aktualizacji nie tylko na wniosek (właściciela, użytkownika wieczystego i innych podmiotów wymienionych w § 10 i 11 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454 – dalej: "rozporządzenie"), ale również z urzędu § 46 ust. 1 rozporządzenia, wprowadzona na ich wniosek (pkt 4 ust. 1 § 49). Jeżeli zatem zmiana nastąpiła z urzędu, bardzo często może dochodzić do takich sytuacji, w których właściciel gruntu nie wie o zmianie klasyfikacji gruntu, albowiem jeżeli sam nie podejmie działań w celu weryfikacji zapisów w ewidencji, organ prowadzący ewidencję nie ma obowiązku informowania go o takim zdarzeniu. Kolegium wskazało, że wymiar podatku od nieruchomości ustalany jest zarówno w oparciu o treść księgi wieczystej jak i o treść ewidencji gruntów i budynków. Treść ewidencji gruntów jest wiążąca dla organu podatkowego co do danych tego gruntu (powierzchni, klasy gruntu), a nie danych jego właściciela, natomiast treść KW wiąże organ co do okoliczności związanych z własnością nieruchomości (kto i od kiedy jest właścicielem, a tym samym podatnikiem podatku od nieruchomości), a nie co do powierzchni czy klasy gruntu. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że przedmiotowy grunt sklasyfikowany jest jako B i Bi, a zatem do czasu ewentualnej zmiany treści ewidencji gruntów w zakresie klasoużytku organ podatkowy nie jest uprawniony do ustalenia wymiaru podatku rolnego zamiast podatku od nieruchomości. Ewentualna zmiana treści ewidencji gruntów co do klasy gruntu nie będzie wywoływała skutków wstecz, lecz dopiero od chwili dokonania zmiany wpisu w ewidencji. W skardze z dnia [...] lipca 2018 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów: 1. art. 6 ust. 1 u.p.o.l. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nieruchomość podlegająca opodatkowaniu nie stanowi "pozostałych gruntów" opodatkowanych podatkiem od nieruchomości; 2. art. 21 ust 1 P.g.k., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że wyłącznie dane podane w ewidencji gruntów i budynków mogą stanowić podstawę wymiaru podatku od nieruchomości; 3. art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1892 ze zm. dalej: "u.p.r."), poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy nieruchomość od kilkudziesięciu lat stanowi grunty orne i jej przeznaczenie nie zostało zmienione; 4. art. 8 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. - dalej: "K.p.a.") poprzez bezzasadną zmianę podstawy opodatkowania przy braku zmiany sposobu używania gruntów położonych w P. przy ul. [...], a w konsekwencji na naruszeniu zasady pogłębionego zaufania obywateli do władzy publicznej. 5. art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez nie zawieszenie postępowania pomimo wszczęcia przez skarżącego postępowania przed Zarządem Geodezji i Katastru Miejskiego [...] P. o zmianę kwalifikacji gruntu, tj. wszczęcie postępowania o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, którego rezultat ma wpływ na niniejsze postępowanie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie przed WSA w Poznaniu w dniu 6 sierpnia 2019 r. pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że za lata 2018 - 2019 wydane zostały decyzje, które klasyfikowały te grunty jako grunty orne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji musi w pierwszej kolejności dotyczyć tych ewentualnych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na prawidłowe ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięć organów podatkowych. Rozważania w przedmiocie zastosowania określonego przepisu prawa materialnego mają uzasadnienie dopiero na tym etapie stosowania prawa, na którym nie ma już żadnych wątpliwości, co do stanu faktycznego. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez organ w zaskarżonej decyzji jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2018 r., I FSK 579/16 - wyrok i orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), w przypadku, gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas, w zależności od rodzaju naruszenia, uchyla decyzję w całości lub części albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Przepis ten nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżone decyzje mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na wstępie tej części rozważań przede wszystkim należy zauważyć, że w kontrolowanym postępowaniu podatkowym organy prowadziły postępowanie na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej, a nie na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie będąc jednak związanym zarzutami skargi i uwzględniając treść zarzucanych naruszeń Sąd przyjął, że dotyczą one reguł odnoszących się do zasad prowadzenia postępowania dowodowego, w tym zasady zaufania do organów prowadzących postępowanie. Wyjaśnić należy, że punktem wyjścia dla analizy reguł postępowania podatkowego jest zasada wyrażona w art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. 2019, poz. 900 - dalej: "O.p."), zgodnie z którą organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, stanowiąca konkretyzację normy konstytucyjnej zawartej w art. 7 Konstytucji RP. Według art. 121 § 1 O.p. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (§ 2). Zgodnie natomiast z art. 125 § 1 O.p. organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. W myśl art. 187 § 1 O.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na podstawie art. 188 O.p. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Przepisy te stanowią konkretyzację zasady prawdy materialnej, przewidzianej w art. 122 O.p. przez wprowadzenie dyrektywy zupełności postępowania dowodowego. To bowiem organ podatkowy zabiega w postępowaniu o udowodnienie każdego faktu za pomocą wszystkich dostępnych środków i źródeł dowodowych, by wydać stosowne orzeczenie. W procedurze podatkowej obowiązuje wobec uregulowania wynikającego z art. 122 i art. 191 O.p. zasada swobodnej oceny dowodów, polegająca na pozostawieniu organom prowadzącym postępowanie swobody w ocenie materiału dowodowego i samodzielności w ocenie wagi oraz mocy poszczególnych dowodów. Ocena przydatności danego dowodu dla ustalenia stanu faktycznego sprawy jest weryfikowana wyłącznie wskazaniami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r., II FSK 1212/11 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 180 § 1 O.p. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z kolei na podstawie powołanego już art. 191 O.p. organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Należy zwrócić uwagę, że konstrukcja prawna zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.) pozwala jedynie na twierdzenie, że organ podatkowy przy ustalaniu prawdy materialnej nie jest związany jakimikolwiek przepisami prawa, które określałyby wartość poszczególnych rodzajów dowodów. Analizując materiał dowodowy, organ podatkowy może wyciągać swobodne wnioski i swobodnie decydować o tym, jakie przepisy materialnego prawa podatkowego zastosuje, uwzględniając przyjęte przez siebie w sprawie podatkowej ustalenia faktyczne. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, postępowanie podatkowe zarówno I, jak i II instancji nie zostało przeprowadzono z uwzględnieniem zasad określonych w przepisach art. 121, art. 122, art. 187 i art. 191 O.p. Jak wynika z akt sprawy, w tym dokumentów przedłożonych przez podatnika w toku postępowania odwoławczego oraz dokumentów dołączonych do skargi, a także zarzutów podnoszonych na etapie odwołania, a których to kwestii nie wzięły pod uwagę organy podatkowe, skarżący pozostaje współwłaścicielem nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. Prawo swoje wywodzi z testamentu sporządzanego przez [...], zmarłego w dniu [...] grudnia 2016 r. w P., poprzedniego właściciela nieruchomości. Jak podnosi skarżący grunty znajdujące się w P. przy ul. [...] od przeszło 50 lat stanowią część gospodarstwa rolnego, na które składa się nieruchomość położona przy ul. [...] (zabudowania gospodarskie wraz z sadem oraz gruntem) oraz przy ul. [...] w P. (uprawiane grunty ornej). Taki, a nie inny sposób wykorzystania ww. gruntów wywodzi się z faktu przejęcia, a następnie budowy w latach 60-tych XX wieku zajezdni autobusowej na części nieruchomości znajdującej się przy ul. [...], a w konsekwencji otrzymania - tytułem rekompensaty za utraconą część działki przy ul. [...] - nieruchomości przy ul. [...] w P.. Jak podaje podatnik, zarówno ojciec skarżącego jak i zmarły [...] r. brat [...] prowadzili gospodarstwo uprawiając grunty znajdujące się przy ul. [...] w P.. Do dnia dzisiejszego w zabudowania gospodarskich przy ul. [...] znajdują się maszyny rolnicze (ciągniki, siewniki itp.) wykorzystywane do uprawy gruntu przy ul. [...]. Grunty te są w dalszym ciągu uprawiane przez skarżącego oraz jego brata. Obydwie nieruchomości składają się zatem na gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 553 KC. Sam grunt położony przy ul. [...] bez wyposażenia oraz zabudowań usytuowanych przy ul. [...] nie stanowi gospodarstwa. W związku z powyższym wskazać należy, że SKO bezzasadnie uznało, że dane podane w ewidencji gruntów i budynków mogą stanowić jedyną podstawą do wymierzenia podatku od nieruchomości. SKO jednocześnie przyznaje, że niejednokrotnie właściciel gruntu nie jest świadom toczącego się postępowania o zmianę kwalifikacji gruntu, albowiem takie może być toczone z urzędu, bez udziału właściciela jako strony postępowania (str. 4 decyzji) SKO. Ponadto właściciel może zażądać aktualizacji danych w ewidencji gruntów i budynków, z czego skarżący skorzystał. Według skarżącego [...] błędnie zmienił podstawę opodatkowania nieruchomości podatnika, w sytuacji gdy sposób użytkowania nieruchomości nie uległ zmianie od przeszło 50 lat. Według skarżącego nie rozpoczął on prowadzenia na przedmiotowej nieruchomości działalności gospodarczej, nie wydzierżawił ani nie wynajął jej innym podmiotom, nie zabudował jakimikolwiek budynkami. Zmiana podstawy opodatkowania jest zatem dla skarżącego całkowicie niezrozumiała, tym bardziej, że skarżący dysponuje wiedzą o tym, że jeszcze za poprzedni rok zmarły [...] w decyzji Prezydenta Miasta P. został zobowiązany do zapłaty podatku rolnego a nie od nieruchomości, o czym świadczy decyzja Prezydenta Miasta P. z [...] stycznia 2016 r. wydana wobec [...], której kopię podatnik dołączył do odwołania. W związku z powyższym należy uznać, że skoro organy nie zbadały czy doszło do zmiany sposobu użytkowania nieruchomości znajdującej się przy ul. [...], a jeszcze w roku 2016 Prezydent Miasta P. ustalając wymiar podatku wskazywał, że grunty stanowiące przedmiot opodatkowania stanowią grunty orne, to opodatkowanie ich w roku 2017 podatkiem od nieruchomości jest przedwczesne. Ponadto skarżący pismem z dnia [...] listopada 2017 r. złożył pismo do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] wniosek o aktualizację danych w rejestrze gruntów, wnosząc o zmianę w ewidencji gruntów i budynków kwalifikacji gruntów położonych w P. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...], poprzez ustalenie, że grunty te stanowią grunty rolne, a nie jak obecnie - pozostałe grunty i to począwszy od [...] stycznia 2017 r. W ocenie Sądu istotne dla rozpatrzenia niniejszej sprawy są przedłożone przez skarżącego w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dowody z dokumentów. Dokumenty te wskazują jednoznacznie, że istniały rozbieżności pomiędzy zapisami w ewidencji gruntów a stanem rzeczywistym dotyczącym przedmiotowej działki w okresie będącym przedmiotem postępowania. Co istotne na etapie postępowania odwoławczego strona sygnalizowała problem rozbieżności wskazując, że przedmiotowa działka jest gruntem rolnym. Organ odwoławczy zignorował zarzuty skarżącego, nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego i wydał decyzję w oparciu o ewidencję gruntów. Należy podkreślić, że co do zasady organy podatkowe dokonując wymiaru podatku od nieruchomości, opierają się (zgodnie z art. 21 ust. 1 P.g.k.) na danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja gruntów i budynków jest urzędowym źródłem informacji wykorzystywanych w postępowaniu podatkowym dotyczącym wymiaru podatków. Dane zawarte w ewidencji mają walor dokumentu urzędowego i zgodnie z przepisami stanowią dowód tego, co zostało w nim stwierdzone (art. 194 §1 O.p.). Zatem organ podatkowy zawsze musi uwzględnić zapisy ewidencji. Jednak nie można pominąć art. 194 § 3 O.p., który przewiduje możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentom. Jeśli zatem inne dowody wskazują, że ewidencja gruntów nie odpowiada stanowi rzeczywistemu, organ podatkowy nie może opierać się na tych danych. W ocenie Sądu decyzje organów obu instancji wydanych w sprawie naruszają zasadę prawdy obiektywnej, ponieważ zastosowanie przepisu art. 21 P.g.k. doprowadziło do opodatkowania podatkiem od nieruchomości działek, które w świetle prawa takiemu obowiązkowi nie podlegają. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić treść przełożonych przez podatnika dokumentów, w tym wydruk księgi wieczystej nr [...], wydruk księgi wieczystej nr [...], decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2016 r., wniosek o aktualizację danych z dnia [...] listopada 2017 r., zawiadomienie Prezydenta Miasta P. z [...] września 2018 r. dotyczące rozbieżności w danych o gruncie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu powodującym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego, z uwagi na uchybienia o charakterze proceduralnym. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono, jak w pkt II sentencji, w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzoną kwotę składa się uiszczony wpis od skargi w wysokości [...] zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości [...] zł.