I SA/Po 659/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 27 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MJ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za wrzesień i listopad 2008 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania w ww. przedmiocie za grudzień 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MJ pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za wrzesień i listopad 2008 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania w ww. przedmiocie za grudzień 2008 r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie może znaleźć pracy przez to, że p. D.Ś działając na szkodę spółki, w której wnioskodawca chciał pracować, zaciągał zobowiązania i teraz skarżący ma z tego powodu problemy. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie ma źródła dochodu i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i z [...]-letnią siostrą. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący posiada samochód osobowy z [...]. Wskazał, że ojciec uzyskuje miesięczne dochody z tytułu umowy zlecenia w wysokości ok. [...], matka w wysokości [...], a zatem dochód miesięczny brutto rodziny wynosi [...]. Skarżący podał, że sytuacja finansowa w jego rodzinie jest bardzo trudna. Pismem z dnia [...], ponowionym w dniu [...], wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont, lokat i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, koszty nauki, koszty eksploatacji pojazdów mechanicznych, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne poza deklarowanymi we wniosku dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, stypendium, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, 7. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (należy przedłożyć odpis decyzji), jeżeli wnioskodawca nie jest zarejestrowany to dlaczego, 8. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym najmują to mieszkanie należy podać koszty najmu, 9. podanie czy rodzice skarżącego posiadają jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 10. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeński, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez małżonkę, podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, przedłożyć wyciągi z rachunków i lokat bankowych, podać czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy uzyskuje dodatkowe dochody, czy jest osoba bezrobotną (odpis decyzji), jeżeli między małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej należy również przedłożyć odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej i odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...], którą na wezwanie z dnia [...] podpisał i przedłożył w Biurze Podawczym tut. Sądu w dniu [...], oświadczył, że nie posiada kont bankowych. Podał, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą następujące koszty utrzymania: [...]. Pojazd marki B z [...] jest uszkodzony, wartość rynkowa samochodu ok. [...]. Skarżący oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują innych dochodów. Skarżący oświadczył, że pełni funkcję członka zarządu w A Sp. z o.o., przy czym funkcję tę pełni nieodpłatnie. Skarżący podał, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Mieszkanie, w którym mieszka z rodziną, najmują. Wnioskodawca podał, że jego rodzice nie posiadają żadnych akcji ani papierów wartościowych. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje w związku małżeńskim. Wnioskodawca wskazał, że osoba, która ukończyła [...] lat i która nie podejmuje nauki nie jest brana pod uwagę przy jakichkolwiek zasiłkach, a przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wymaga się od niego zaświadczeń dotyczących całej rodziny. Do pisma załączył informacje o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za [...] (PIT-11) wystawionych przez płatników rodzicom skarżącego oraz za [...] skarżącemu. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że nie może znaleźć pracy. Jednakże w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Skarżący podał również, że pełni funkcję członka zarządu w A Sp. z o.o. nieodpłatnie. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i z [...]-letnią siostrą. Skarżący i jego rodzina mieszkają w wynajętym mieszkaniu. Wnioskodawca posiada samochód marki B, rok prod. [...], uszkodzony, o wartości rynkowej ok. [...]. Skarżący podał, że jego rodzice z tytułu umów zlecenia uzyskują dochody w wysokości ok. [...] brutto. Wnioskodawca oświadczył również, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują żadnych innych dochodów. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania [...] rodziny wynoszą ok. [...], przy czym [...]. Nie wiadomo zatem z jakich środków skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami, nie wiadomo również w jakiej wysokości ponoszą koszty wyżywienia [...] rodziny. Oznacza to, że albo skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś oszczędności, których we wniosku i w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy nie wykazał, albo uzyskują dodatkowe dochody, których skarżący w złożonych oświadczeniach nie zadeklarował. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego rodziców, załączył jedynie kserokopie druków PIT-11. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych rodziców, wskazał jedynie, że on rachunków bankowych nie posiada. Skarżący nie wyjaśnił czy jego rodzice posiadają jakieś nieruchomości, oszczędności i przedmioty o wartości pow. 3.000 euro. Podał natomiast, że rodzice nie posiadają żadnych akcji ani papierów wartościowych. Skarżący zakwestionował konieczność przedkładania zaświadczeń dotyczących rodziny. W tym miejscu zauważyć należy, że w niniejszej sprawie sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniania jest również przez pryzmat sytuacji majątkowej wszystkich członków rodziny, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji i złożenie odpisów dokumentów wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy. W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i domowników, nie przedłożył też zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i rodziców, nie przedłożył także wyciągów z rachunków bankowych rodziców, a zatem nie przedłożył dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny uzasadnia przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie chociażby w części. Należy podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie czy też niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.