I SA/Po 70/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Sędziowie NSA Jerzy Małecki as. sąd. WSA Maciej Jaśniewicz (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd.Joanna Świdłowska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od środków transportowych za 2002 i 2003 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 50 zł / pięćdziesiąt złotych / tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ M.Jaśniewicz /-/ M.Skwierzyńska /-/ J.Małecki Pismem z dnia [...] 06.2003 r. zatytułowanym "podanie" E.G. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w K. o zwolnienie go z opłat podatku drogowego za przyczepę wskazując , że została ona zakupiona jako rolnicza. Podniósł , że jest rencistą II grupy od 10 lat , przebył dwa zawały i choruje na cukrzycę. Jego żona jest również rencistką i wspólnie uzyskują dochody [...] zł. Mają także na utrzymaniu uczącą się córkę. W rezultacie wniósł o umorzenie opłat. W trakcie sporządzania protokołu dotyczącego ustalenia sytuacji finansowo-majątkowej E.G. przyjął do wiadomości , że przyczepa podlega podatkowi od środków transportowych , a zwolnieniu podlegają wyłącznie przyczepy i naczepy związane z działalnością rolniczą prowadzoną przez podatnika podatku rolnego. Decyzją z dnia [...] o nr [...] Prezydent Miasta na podstawie art.207 , 210 i art.67 § 1 i § 2 ustawy z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm. ; dalej Ordynacja podatkowa) w związku z § 13 ust.1 pkt.5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24.12.2002 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz. U. Nr 240 poz.2069 ) i art.13 § 1 Ordynacji podatkowej oraz na podstawie art.17 ust.1 ustawy z dnia 26.11.1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2003 (Dz. U. Nr 150 poz.983 ze zm.) odmówił umorzenia zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych za przyczepę o nr rej. [...] w wysokości [...] zł należności głównej i należnych odsetek w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu podano , że umorzenie zaległości jest instytucją nadzwyczajną , a zatem przesłanki stanowiące argument do umorzenia muszą posiadać tą samą cechę. Organ podatkowy uznał , że E.G. nie przedstawił wystarczających dokumentów, które świadczyłyby o wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej. Uznano , że miesięczny dochód rodziny jest wyższy od ustawowego kryterium uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. Podatnik nie przedstawił zdaniem organu podatkowego stosownych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na zakup lekarstw. Argument o używaniu przyczepy do celów przewozowych w obejściu zakładu prowadzonego przez synów podatnika nie świadczy również o konieczności umorzenia zaległości podatkowej. Podniesiono , że organ jest skłonny do rozważenia możliwości udzielenia ulgi w postaci odroczenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości. W złożonym odwołaniu od tej decyzji z dnia [...] E.G. zaskarżył odmowne załatwienie wniosku o umorzenie podatku drogowego od przyczepy. Podał , że o obowiązku podatkowym dowiedział się dopiero z decyzji o zapłacie podatku z dnia [...] wskazał , ze nikt nie poinformował go wcześniej o podatku. Uznał , że zapłata jest dla niego zbyt wysoką ceną ponieważ jest rencistą II grupy inwalidztwa i przeszedł dwa zawały , operację serca , ma cukrzycę i wysokie ciśnienie. Żona jest rencistką III grupy. Wydają miesięcznie na lekarstwa [...] zł oraz ponoszą bieżące opłaty eksploatacyjne. Posiada uczącą się córkę i przedłożył wszystkie dokumenty. Przyczepa wykorzystywana była z ciągnikiem rolniczym. Ciągnik został użyczony synom. Jest to jedyna forma jego pomocy dla synów. Nigdy nie prosił o pomoc. Przez siedem lat nikt nie zwrócił uwagi na konieczność płacenia podatku. W końcowej części uzasadnienia zwrócił się z prośbą o przychylne ustosunkowanie się do jego prośby o umorzenie opłat od przyczepy. Decyzją z dnia [...] w sprawie [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art.233 § 3 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137 poz.926 ze zm. ; dalej Ordynacja podatkowa) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając organ odwoławczy wskazał , że wnioskiem z dnia [...] 06.2003 r. podatnik zwrócił się o zwolnienie z podatku od środków transportowych za przyczepę. W protokole z ustaleń sytuacji finansowo-majątkowej z [...] 2003 r. sprecyzował , że chodzi mu o umorzenie zaległości. Natomiast w odwołaniu nadal kwestionował obowiązek podatkowy od przedmiotowej przyczepy. Organ odwoławczy stwierdził , że z uwagi na to, do czasu rozpatrzenia sprawy obowiązku podatkowego sprawa umorzenia zaległości jest bezprzedmiotowa. Od tej decyzji E.G. złożył skargę z dnia [...] 01.2004 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wniósł w niej o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał , że organ odwoławczy przyjął błędną interpretację wcześniejszych wniosków , albowiem cały czas występował o umorzenie zaległości podatkowej. Działając w zaufaniu do instytucji zachował staranność , a nie został przez nie poinformowany o obowiązku podatkowym. Wskazał , że zaległości powstały nie z jego winy. Przyczepa była wykorzystywana jedynie do prac na terenie posesji. Powołując się na przepis art.67 § 1 Ordynacji podatkowej skarżący uznał , że w jego przypadku zachodzi szczególny aspekt społeczny. W jego odczuciu i zgodnie z literą prawa nastąpił ważny interes podatnika. Jedynym źródłem jego i żony dochodu są świadczenia rentowe w kwocie [...] zł. Podniósł , że jest osobą bardzo chorą jak również jego żona choruje na cukrzycę , nadciśnienie tętnicze i tarczycę. Na skarżącym ciążą opłaty związane z zakupem stałych leków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania oraz koszty związane z leczeniem chorej córki. Nie było prawdą , że nie przedstawił stosownych dokumentów potwierdzających taki stan faktyczny. Stan majątkowy nie pozwala na skorzystanie z formy odroczenia lub rozłożenia na raty zaległości podatkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślono , ze do czasu rozpatrzenia sprawy określenia zaległości podatkowej nie ma podstaw prawnych do podjęcia postępowania odnośnie umorzenia zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne dokonują kontrolę działalności administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art.134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa , w tym także tych nie podnoszonych w skardze , które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie , a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należy zauważyć , że organ odwoławczy naruszył szereg przepisów procedury podatkowej , które w ocenie Sądu miały wpływ na podjętą decyzję. Jak wynikało z pism i oświadczeń E.G. domagał się on umorzenia zaległości podatkowej , co uregulowane zostało w przepisie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. W takim zakresie też został rozpoznany wniosek przez Prezydenta Miasta. Również w złożonej skardze akcentuje on , że domaga się umorzenia , a nie kontroli zasadności nałożenia na niego ciężarów podatkowych z tytułu posiadanej przyczepy. Obowiązkiem organu odwoławczego było zatem rozpoznanie sprawy co do jej istoty , który to obowiązek statuuje przepis art.207 §1 Ordynacji podatkowej. Stosownie zaś do przepisu art.165 §1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zakres przedmiotowy zatem rozpoznania sprawy podatkowej wyznaczony jest wnioskiem strony. Zadaniem organu podatkowego , także drugiej instancji , jest wszechstronne wyjaśnienie sprawy i podjęcie niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Obowiązek ten obejmuje nie tylko ustalenia faktyczne , lecz także potrzebę w razie wątpliwości ustalenia zakresu żądania strony i tym samym zakresu istoty sprawy. Przytoczone sformułowanie z art.207 §2 Ordynacji podatkowej , że "decyzja rozstrzyga sprawę co do jej istoty"- jednoznacznie wskazuje , że decyzja wydana przez organ podatkowy musi stanowić rozstrzygnięcie całej sprawy zawisłej przed tym organem ( por. t.1 do art.207 w Ordynacja podatkowa. Komentarz , S.Babiarz i inni , Wydawnictwo prawnicze Lexis Nexis , Warszawa 2004 , str.562 ). Składając wniosek E.G. wniósł o umorzenie w całości zaległości podatkowej. Przedmiot postępowania został zaś zmieniony przez organ podatkowy drugiej instancji. Błędnie wskazano na niedopuszczalność podnoszenia w ramach postępowania o umorzenie zaległości podatkowej także argumentów związanych z samym wymiarem podatku. Strona nie jest ograniczona podnoszoną przez siebie argumentacją w ramach składanych wniosków i środków zaskarżenia. Podnoszenie zarzutów co do samego wymiaru podatku nie powoduje bezprzedmiotowości w tym wypadku odwołania , lecz wymaga ich oceny pod kątem przesłanek określonych w art.67 § 1 Ordynacji podatkowej , a dotyczących ważnego interesu podatnika lub interesu społecznego. W razie zaistnienia wątpliwości po stronie Samorządowego Kolegium Odwoławczego , co do istoty żądania podatnika obowiązkiem organu podatkowego stosownie do art.122 Ordynacji podatkowej było wyjaśnienie ze stroną czy domaga się umorzenia należności podatkowych , czy też kontroli samego wymiaru podatku od środków transportowych. Jeżeli zaistniała wątpliwość co do żądania strony zadaniem organu było wezwanie strony na piśmie do uzupełnienia jego braków w trybie art.169 § 1 Ordynacji podatkowej w celu jego prawidłowego określenia , a w konsekwencji prawidłowego określenia istoty sprawy. Organy podatkowe mają bowiem wynikający z art.123 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązek zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania , a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Konkretyzację tego obowiązku także w postępowaniu odwoławczym zawiera przepis art.200 § 1 Ordynacji podatkowej , nakazujący wyznaczenie stronie dodatkowego 7 dniowego terminu do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji. Z lektury akt administracyjnych nie wynika by obowiązkowi temu organ odwoławczy uczynił zadość. W ten zaś sposób możliwym było wyjaśnienie istoty żądania strony. Wymaga także podkreślenia , że decyzja , w tym także organu odwoławczego o charakterze kasacyjnym , to akt, z którego strona winna czerpać pełną, wszechstronną, zgodnie z prawem umotywowaną informację o swej sytuacji prawnej - w zakresie prawa procesowego, jak i materialnego. Taka decyzja stanowi przedmiot zaskarżenia; z nią polemizuje strona w skardze sądowoadministracyjnej. W aspekcie niniejszej sprawy decyzja ta podlegać może nie tylko ocenie i osądowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jako odzwierciedlenie, przekazanie, uzasadnienie procesu zastosowania prawa, który dokonany został w sprawie , lecz przede wszystkim powinna stanowić wskazówkę dla organu pierwszej instancji co do dalszego toku postępowania (por. podobnie wyrok NSA z dnia 10.30.2000 r. w sprawie I SA/Łd 588/98 , publ. LEX nr 47097). To wymaga jednakże pełnego i wyczerpującego uzasadnienia stanowiska przez organ odwoławczy. Nie wypowiadając się więc ad meritum ocenianych rozstrzygnięć, Sąd konstatuje naruszenie w sprawie art. 120, art. 122, art. 123 § 1, art. 200 § 1 i w szczególności art. 210 § 4 w zw. z art. 207 § 2 Ordynacji podatkowej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy powinien wyjaśnić przede wszystkim zakres przedmiotowy postępowania i określić jego istotę. Decyzja powinna ustosunkować się merytorycznie do żądania skarżącego. Rozważeniu winien ulec nie tylko słuszny interes strony lecz także interes publiczny objęty dyspozycją art.67 § 1 Ordynacji podatkowej. Ocenie powinna być poddana także argumentacja związana z samym wymiarem podatku od przyczepy będącej własnością E.G. pod katem przesłanek z ostatnio powołanego przepisu. Z tych zatem powodów , wobec naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania podatkowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w pkt. 1 sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt.1) lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm. ). O kosztach orzeczono zgodnie z art. 97§1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153 po.1271 ze zm.) , które obejmują połowę wpisu od skargi w wysokości 50,00 zł. /-/ M.Jaśniewicz /-/ M.Skwierzyńska /-/ J.Małecki uk