I SA/Po 703/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku rolnym (III rata) za 2012 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] r. o nr [...]; II. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie pierwszym nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – adwokatowi [...] kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych [...] ) uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych [...] ) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. Uzasadnianie Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2012r. X.A. wystąpił do Burmistrza Miasta i Gminy [...] z prośbą o umorzenie III i IV raty podatku rolnego 2012r., uzasadniając wniosek zniszczeniem uprawy pszenicy ozimej spowodowanymi niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi w okresie zimy 2011/2012 r. Ponadto podniósł, że z powodu ulewnych deszczy, silnego wiatru wyległ powtórnie zniszczeniu zasiany jęczmień jary, co spowodowało obniżenie plonów. Burmistrz Miasta i Gminy [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012r. odmówił merytorycznego rozpatrzenia wniosku podatnika o umorzenie III i IV raty podatku rolnego za 2012r., ponieważ należności z tego tytułu nie stały się wymagalne. Pismem z dnia [...] września 2012r. podatnik ponownie wystąpił o umorzenie zaległości podatkowej w podatku rolnym III i IV raty za 2012r. W załączeniu podatnik przesłał odpis oświadczenia o powierzchni upraw wymagających ponownego obsiania, podpisany przez członków komisji szacującej poziom szkód upraw rolnych. Decyzją z dnia [...] października 2012r. Nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy [...] odmówił umorzenia zaległości w podatku rolnym (III rata) za 2012r. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia stwierdzono, iż organ podatkowy może umorzyć zaległości podatkowe wyłącznie w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Ulga podatkowa w postaci umorzenia stanowi szczególną instytucję prawa podatkowego, gdyż jej udzielenie oznacza istotne odstępstwo od zasady sprawiedliwości opodatkowania. Instytucja umorzenia zaległości podatkowych ma charakter uznaniowy i nadzwyczajny. Obowiązek podatkowy spoczywa na właścicielu nieruchomości, który winien wykazywać należytą staranność w celu wywiązania się z ciążącego na nim zobowiązania. Podatnik prowadząc działalność gospodarczą na własny rachunek ponosi w pełni koszty ryzyka gospodarczego z niej wynikającego, prośba o umorzenie zaległości podatkowych stanowi prośbę przerzucenia kosztów tego ryzyka na budżet Miasta i Gminy [...]. Organ podatkowy I instancji ponadto stwierdził, że sytuacja podatnika nie stwarza po jego stronie koniecznych przesłanek do udzielenia umorzenia zaległości podatkowej. Z materiału dowodowego wynika, że podatnik posiada źródło dochodów pozwalające na spłatę należności. Podatnik posiada gospodarstwo rolne o pow.4,5000 ha fizycznych, co stanowi 7,6365 ha przeliczeniowych. Z oświadczenia majątkowego wynika, iż podatnik posiada także grunty rolne o pow. 8,0500 ha fizycznych na terenie[...]. Burmistrz Miasta i Gminy [...] wywiódł, że nie znaleziono argumentów uzasadniających istnienie "ważnego interesu podatnika" czy "interesu publicznego" w przypadku skarżącego. Wiosenne przymrozki dotknęły nie tylko gospodarstwo podatnika, ale również wiele gospodarstw na terenie gminy [...]. Gospodarstwa te mogą ubiegać się o kredyt preferencyjny na wznowienie produkcji i poprawę płynności finansowej gospodarstwa. Mogą również ubiegać się o pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W opinii organu podatkowego okoliczności na które powołuje się podatnik, w oparciu o ogólną sytuację występującą w gminie i wśród innych podatników, nie kwalifikuje się do zastosowania ulgi w spłacie zaległości podatkowej. Z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji nie zgodził się podatnik, który pismem z dnia [...] października 2012r. złożył odwołanie, domagając się uwzględnienia jego trudniej sytuacji, wynikającej z faktu zniszczenia zasiewów uprawy pszenicy ozimej i całkowitego wymarznięcia plonów. Ponadto podniósł, że nigdy nie zwracał się z prośbą o umorzenie zobowiązań podatkowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2013r.nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, wskazując, że nie można z instytucji umorzenia zaległości podatkowej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu podatkowego, rozważając kwestię przyznania ulgi podatkowej, organ musi mieć również na uwadze dobro interesu publicznego. Dobro interesu publicznego wymaga, aby zobowiązania podatkowe były realizowane i nie podlegały pochopnemu zwalnianiu poprzez przerzucenie tego obowiązku na ogół podatników. W ocenie organu drugiej instancji za umorzeniem zaległości podatkowej będą przemawiać zatem te wypadki, które nie są zależne od sposobu postępowania podatnika, bądź są spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu. Jednocześnie interes podatnika, w rozumieniu art. 67 a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa (Dz.U z 2012r. poz. 749 ze zm. dalej O.p.) należy widzieć mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków (patrz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I SA/ Gd 909/07, LEX nr 352069). Organ odwoławczy wskazał na uznaniowy charakter decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu X.A wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w[...] utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 13c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r. nr 136 poz. 969). W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że działalność rolnicza oraz rolnicy podlegają pod regulację odmiennych aktów prawnych, w których nie stosuje się przepisów ustawy o swobodzie gospodarczej. Każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej, podlega z tego tytułu opodatkowaniu na podstawie ustawy o podatku rolnym, której art. 13c ust. 1 stanowi, że w razie wystąpienia klęski żywiołowej, która spowodowała istotne szkody, przyznaje się podatnikom ulgi w podatku rolnym. W ocenie strony z powyższego wynika, że w razie wystąpienia klęski żywiołowej organ podatkowy zobligowany jest na wniosek podatnika do wydania decyzji, w której zaniecha poboru podatku rolnego - plantacja skarżącego została zniszczona w 100%. Podatnik kwestionuje stan faktyczny ustalony przez organ, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 4,5 ha fizycznych, co stanowi 7,6365 ha przeliczeniowych, wskazuje, że są to grunty dzierżawione. Natomiast posiada grunty rolne o powierzchni 8,0500 ha fizycznych, które jednak posiadają niski współczynnik bonitacji gleby i stąd też wynikają bardzo ograniczone możliwości w sferze produkcji roślinnej, co skutkuje mierną rentownością gospodarstwa. Strona skarżąca wskazała ponadto, że umorzenie wnioskowanych zaległości podatkowych nie jest równoznaczne z rezygnacją organu podatkowego z należnych mu dochodów i sprzeczne z interesem publicznym, ponieważ skarżący zwracał się o umorzenie części, tj. 25% z należnego rocznego podatku, a nie w pełnym zakresie. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonym akcie. W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] października 2012 r. oraz zasądzenie na rzecz adw. X.F kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W ocenie skarżącego organy podatkowe obu instancji przeprowadziły wadliwą wykładnię prawa materialnego, ponadto pominęły zastosowanie w sprawie art. 13c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. W postępowaniu podatkowym nie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe celem ustalenia zaistnienia klęski żywiołowej w rozumieniu ustawy o podatku rolnym, nie została też ustalona wysokość szkody, jakiej doznał skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. 2012 r. Dz. U. nr 270 powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest zasadna. Pismem z dnia [...] września 2012 r. X.A ponowił wniosek z [...] sierpnia 2012 r. o umorzenie III i IV raty zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2012 r.; jako przesłankę uzasadniającą przyznanie ulgi wskazał, że jego uprawy uległy całkowitemu zniszczeniu przez czynniki atmosferyczne. Burmistrz Miasta i Gminy [...], decyzją z dnia [...] października 2012 r., powołując się na przepis art. 67a § 1 O.p., odmówił umorzenia III raty podatku rolnego za 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zarówno z decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] jak i z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nie wynika, jaką decyzją ustalono X.A podatek, o umorzenie którego wnosi. W aktach sprawy znajduje się natomiast decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. ustalająca X.G zobowiązanie pieniężne w podatku rolnym za 2012 r. w wysokości [...] zł (k. 7 akt administracyjnych). W aktach znajduje się również umowa dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2012 r. zawarta pomiędzy X.C i X.D a X.B, z której to umowy wynika, że dzierżawcą gruntów położonych w [...]oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...] o powierzchni 4,5000 ha od dnia zawarcia umowy jest X.B. Zatem z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby wnioskodawca był podatnikiem podatku rolnego w 2012r., o umorzenie które wnosi. Ulgi podatkowe w zakresie podatku rolnego mogą być udzielane zarówno na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zawartych w rozdziale 7a , jak również na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. nr 136, poz. 969, ze zm.). Zgodnie z art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a., umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepis art. 13c ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym w brzmieniu na dzień złożenia wniosku stanowi, że w razie wystąpienia klęski żywiołowej, która spowodowała istotne szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie, przyznaje się podatnikom ulgi w podatku rolnym przez zaniechanie jego ustalania albo poboru w całości lub w części, w wysokości zależnej od rozmiarów strat spowodowanych klęską w gospodarstwie rolnym. W związku z powyższym wniosek o zastosowanie ulgi podatkowej w podatku rolnym złożony na podstawie O.p. lub ustawy o podatku rolnym może być złożony wyłącznie przez podatnika tegoż podatku. Mając jednak na uwadze materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy oraz treść decyzji obu instancji, istnieją wątpliwości, czy wnioskodawca w 2012 r. był podatnikiem podatku rolnego. Ta okoliczność musi być przez organ jednoznacznie ustalona. Jeśli organ ustali, że skarżący X.A w 2012 r. był podatnikiem podatku rolnego, może prowadzić postępowanie zmierzajace do rozpatrzenia wniosku o zastosowanie ulgi, w przeciwnym razie organ na podstawie art. 165a O.p. winien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W sytuacji podjęcia merytorycznego rozpatrzenia wniosku, organ winien ustalić, na podstawie jakich przepisów podatnik wnosi o zastosowanie ulgi. We wniosku X.A domaga się umorzenia zaległości podatkowej, co sugerowałby procedowanie na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p., jednak powołanie się na okoliczności zniszczenia upraw oraz zarzuty skargi wskazuje, że w sprawie należy rozpatrzyć przesłanki z art. 13c ustawy o podatku rolnym. Zgodnie z art. 168 § 2 O.p. podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, treść żądania powinna być w razie wątpliwości jednoznacznie ustalona przez organ podatkowy. Zgodnie z art. 121 § 2 O.p. organ powinien udzielić podatnikowi niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego, pozostających w związku z przedmiotem postępowania, aby podatnik mógł doprecyzować złożony wniosek, swoje żądanie. Dopiero wówczas organ może przeanalizować przesłanki konieczne do zastosowania określonej ulgi, o którą podatnik wnosi. W tych okolicznościach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów adwokatowi z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej postanowiono na podstawie art. 250 p. p. s. a. oraz par. 6 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( j. t. - Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ).