I SA/Po 704/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie WSA Katarzyna Wolna-Kubicka /spr./ WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2009r. sprawy ze skargi H. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od dochodów ewidencjonowanych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) doradcy podatkowemu M. R. kwotę [...] zł ([...]) uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] zł ([...] złote), tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/ K.Nikodem /-/ W.Zygmont /-/ K.Wolna-Kubicka ISA/Po 704/09 UZASADNIENIE W dniu 23 grudnia 2008 r H. F. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty z tytułu nienależnych wpłat zryczałtowanego podatku dochodowego dokonanych w okresie od sierpnia 2007 do maja 2008 oraz o jej zwrot wraz z odsetkami liczonymi od każdej wpłaty. W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. nie wydał do końca grudnia 2006r decyzji o jej odpowiedzialności jako osoby trzeciej za długi jej byłego męża R. F.. W związku z tym w 2006r wygasła jej odpowiedzialność osobista za długi byłego męża stąd nie jest już zobowiązana do spłacania jego zaległości podatkowych wraz z odsetkami. Zarzuciła organowi, iż mimo niewydania decyzji o przeniesieniu na nią odpowiedzialności za długi męża organ przyjmował od niej wpłaty z tytułu rozłożonej na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. odmówił stwierdzenia nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych w wysokości [...] wpłaconego w okresie od sierpnia 2007 do maja 2008 oraz jego zwrotu wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że H. F. w dniu 2 lipca 2007r zwróciła się o rozłożenie na raty zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za lata 1999 i 2000 oraz o umorzenie odsetek od tych zaległości. Zaległości te powstały z tytułu prowadzonej przez jej byłego męża R. F. działalności gospodarczej. Jako zabezpieczenie tych zaległości na wniosek urzędu skarbowego w dniu 18.12.2002 na nieruchomości położonej w J., będącej wówczas własnością R. i H. małżonków F. na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej, dokonano wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej kw. nr [...] prowadzonej dla tej nieruchomości. Po rozwodzie nieruchomość ta na skutek podziału majątku stała się wyłączną własnością H. F., która stała się dłużnikiem hipotecznym. Organ podniósł, iż H. F. nie ponosi jako osoba trzecia odpowiedzialności za zaległości podatkowe męża, ponieważ nie orzeczono o jej odpowiedzialności przed upływem przedawnienia. Uznał jednakże, że H. F. jako dłużnik hipoteczny odpowiada za długi, przypisane do należącej do niej nieruchomości, położonej w J., zabezpieczone hipoteką przymusową, która stała się jej wyłączną własnością w wyniku podziału majątku po rozwodzie. W konsekwencji stwierdził, że miała ona i ma nadal interes prawny w tym by pozbyć się obciążenia hipotecznego i dlatego wpłacone przez nią kwoty od sierpnia 2007 do maja 2008 należy potraktować jako dobrowolną spłatę długu hipotecznego. H.F. wniosła odwołanie od tej decyzji. Zarzucając jej naruszenie przepisów art. 70 § 8 i art. 72 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej poprzez błędną ich wykładnię oraz błędne, bezpodstawne i dowolne uznanie przez organ I instancji dokonywanych wpłat jako dobrowolną spłatę długu hipotecznego, wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i uwzględnienie jej wniosku. W uzasadnieniu odwołania podniosła m.inn, że Naczelnik Urzędu Skarbowego nie był uprawniony do przyjęcia jej wniosku z dnia 2.07.2007r o rozłożenie zaległości podatkowych na raty oraz o umorzenie odsetek od tych zaległości bowiem w tym czasie należności te były już przedawnione i brak było decyzji o przeniesieniu na nią jako na osobę trzecią odpowiedzialności za zaległości podatkowe byłego męża. W tych okolicznościach przyjmowanie przez organ dokonywanych przez nią wpłat było bezpodstawne. Przyjmowanie tych wpłat byłoby uzasadnione jedynie wówczas gdyby toczyła się egzekucja z jej nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor powołał się na przepis art. 72 § 1 pkt. 1 ordynacji podatkowej , który stanowi, iż za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku oraz na przepis art. 73 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej, z którego wynika, że nadpłata powstaje z dniem zapłaty przez podatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej. Stwierdził, że H. F. nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 75 § 1 i 2 ordynacji podatkowej uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty. Z przepisu tego wynika bowiem, iż podmioty uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty to podatnik, płatnik i inkasent. Wobec czego sporne wpłaty nie stanowią nadpłaty w rozumieniu art. 72 ordynacji podatkowej, a ponadto H.F. nie należy do kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Wobec czego wniosek ten nie może być merytorycznie rozpatrzony przez organy podatkowe. Na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] H.F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów ordynacji podatkowej wskazanych w zaskarżonej decyzji poprzez rażąco błędną ich wykładnię co stanowi naruszenie prawa materialnego i procesowego mające wpływ na wydanie błędnej decyzji. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie była podatnikiem, płatnikiem ani inkasentem ani też osobą trzecią odpowiedzialną za dług w dniu 2 lipca 2007r tj w dacie złożenia wniosku o rozłożenie na raty zaległego podatku obciążającego jej byłego męża. Ponadto nie została wydana decyzja o jej odpowiedzialności jako osoby trzeciej. Zaległości podatkowe uległy przedawnieniu 31.12.2005r. i 31.12.2006r, a więc nie mogła już być wydana taka decyzja. Stąd Naczelnik Urzędu Skarbowego nie powinien przyjąć jej wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowych lecz prawidłowo pouczyć o braku podstaw do jego rozpatrzenia i wówczas nie spłacałaby tego zadłużenia. Stwierdziła ponadto, że nigdy nie deklarowała, że spłaca powyższą zaległość celem zmniejszenia zadłużenia związanego z wpisaną hipoteką. Nie było to jej zamiarem wobec czego domaga się zwrotu wpłaconych kwot bowiem Skarb Państwa stał się bezpodstawnie wzbogacony jej kosztem. Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia. W efekcie powyższej kontroli Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Skarbowej nie narusza przepisów, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie art. 72 § 1 ordynacji podatkowej nie zawiera definicji nadpłaty, ale wymienia stany faktyczne, których zaistnienie pozwala uznać, że nadpłata powstała. Stosownie do treści tego przepisu, za nadpłatę uważa się kwotę: -nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku, * podatku pobraną przez płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej, * zobowiązania zapłaconego przez płatnika lub inkasenta, jeżeli w decyzji wydanej w trybie art 30 § 4 ord. pod. określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej, * zobowiązania zapłaconego przez osobę trzecią lub spadkobiercę, jeżeli w decyzji o ich odpowiedzialności określono ją nienależnie lub w wysokości większej od należnej. Za świadczenie nadpłacone przyjmuje się sytuację, gdy podatnik jest zobowiązany do świadczenia z tytułu określonego podatku, lecz kwota uiszczona jest wyższa od kwoty należnej. Natomiast świadczenie jest uiszczone nienależnie, gdy podatnik dokonuje zapłaty określonej kwoty pieniężnej, mimo że nie jest do tego zobowiązany. Nienależność świadczenia ma również miejsce w sytuacji, gdy w chwili jego spełnienia istniała wprawdzie podstawa prawna, jednakże po jego dokonaniu podstawa ta odpadła np. z powodu uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. Podmioty uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty, jak również sytuacje, w których mogą go składać określone zostały w art. 75 § 1 i 2 ord. pod. Stosownie do jego treści uprawnionymi do złożenia wniosku są podatnik, płatnik oraz inkasent Skarżąca występująca w przedmiotowej sprawie jako była małżonka podatnika, wobec której nie wydano decyzji o odpowiedzialności podatkowej nie należy, zatem do tak określonego kręgu osób uprawnionych. Nie jest bowiem czynnie legitymowany do żądania zwrotu nadpłaty podmiot który, jak w przypadku H.F., uiścił podatek zamiast podatnika. Podatnikiem był zaś tutaj, co jest bezsporne, R. F. były mąż H. F.. Organ podatkowy nie miał zatem podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia takiego wniosku (zob. wyrok SN z 18 stycznia 2002 r., 111RN194/00, niepubl., wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.12.2004 w sprawie IIISA/Wa 330/04) i dlatego słusznie Dyrektor Izby Skarbowej w P. uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. i umorzył postępowanie w sprawie. Z tych powodów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia doradcy podatkowemu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 212, poz. 2075). /-/ K.Nikodem /-/ W.Zygmont /-/ K.Wolna-Kubicka